Odpowiedź ministra finansów

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 1709

w sprawie polityki kursowej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana Marka Wagnera, sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z dnia 23 lipca 2002 r. (nr DSP-4401-1715/02), zawierające interpelację pana posła Marka Kuchcińskiego w sprawie polityki kursowej, pragnę przekazać na ręce pana marszałka odpowiedzi na postawione przez pana posła pytania.

   Pytanie 1: Jakie instrumenty prawne i ekonomiczne, mające wpływ na wartość złotówki wobec euro i USD, ma do dyspozycji rząd i NBP?

   1. W dniu 12 kwietnia 2000 r. decyzją Rady Ministrów w porozumieniu z Radą Polityki Pieniężnej nastąpiło upłynnienie złotego. Od tego czasu kursy walut na polskim rynku walutowym są wyłącznie wynikiem gry podaży walut i popytu na te waluty. Narodowy Bank Polski zastrzegł sobie jednak prawo do interwencji na rynku walutowym w przypadku zagrożenia realizacji celu inflacyjnego, jednak do takiej interwencji jeszcze nigdy nie doszło. Rząd nie ma natomiast bezpośredniej możliwości oddziaływania na kurs walutowy.

   2. Poziom kursu złotego zależy więc obecnie przede wszystkim od oceny stanu gospodarki przez podmioty rynku walutowego (tj. odzwierciedla ten stan w popycie i podaży na polską walutę), co wyjaśnia zaobserwowane ostatnio wahania kursu złotego. Oznacza to, że na kształtowanie się kursu walutowego wpływa szereg wielkości ekonomicznych, takich jak: stan bilansu płatniczego, inflacja, wysokość stóp procentowych, wzrost gospodarczy itp., odnoszących się zarówno do kraju, jak i otoczenia zewnętrznego.

   3. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (art. 227) z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawą o Narodowym Banku Polskim (art. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.) bank centralny w Polsce (a w jego ramach Rada Polityki Pieniężnej) jest instytucją niezależną, której przysługuje wyłączne prawo ustalania i realizowania polityki pieniężnej. Podstawowym celem realizowanej przez NBP polityki pieniężnej jest stabilizacja niskiego tempa wzrostu cen. W warunkach kursu płynnego praktycznie jedynym instrumentem oddziaływania władzy monetarnej na procesy inflacyjne jest krótkoterminowa stopa procentowa. W związku z obserwowanym obniżeniem się stopy inflacji Narodowy Bank Polski cztery razy obniżał w 2002 r. podstawowe stopy procentowe.

   4. Ważną przyczyną okresowego umacniania się złotego względem walut obcych w ostatnich latach był napływ kapitału z tytułu procesów prywatyzacyjnych. W celu zapobiegania nadmiernej aprecjacji złotego w trakcie realizacji dużych prywatyzacji z udziałem kapitału zagranicznego, a także emisji zagranicznych papierów wartościowych skarbu państwa, rząd założył rachunek walutowy w NBP. Od 2000 r. na rachunek ten kierowana jest część dewizowych dochodów budżetu państwa z ominięciem rynku walutowego, co zapobiega czasowej presji na wzrost wartości złotego.

   5. Na umacnianie się złotego duży wpływ ma również napływ inwestycji portfelowych. Inwestorzy zagraniczni, wobec utrzymywania w Polsce realnych stóp procentowych na bardzo wysokim poziomie, coraz chętniej lokują swoje kapitały w naszym kraju i w ten sposób - poprzez zwiększenie popytu na złotego - rośnie presja na jego aprecjację. W związku z powyższym, mimo że kurs złotego jest płynny oraz NBP nie prowadzi interwencji na rynku walutowym, wskutek utrzymywania wysokich stóp procentowych NBP przyczynia się pośrednio do nadwartościowości złotego.

   Pytanie 2: Jak w Unii Europejskiej ustalany jest kurs euro wobec USD?

   W Europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej, podobnie jak w Polsce, stosowany jest system płynnego kursu walutowego. Oznacza to, że o poziomie kursu euro względem dolara amerykańskiego decyduje rynek. Jednak w okresie od 22 września do 10 listopada 2000 r. - w związku z silnym niedowartościowaniem euro względem dolara - Europejski Bank Centralny co najmniej pięciokrotnie decydował się na interwencję na rynku walutowym (poprzez wzmożone zakupy euro) w celu osłabienia dolara.

   Pytanie 3: Czy rząd zamierza ograniczyć zasadę płynnego kursu złotówki?

   1. Zgodnie z ustawą o Narodowym Banku Polskim z dnia 29 sierpnia 1997 r. zasady ustalania kursu złotego w stosunku do walut obcych ustala Rada Ministrów w porozumieniu z Radą Polityki Pieniężnej. Toteż rząd nie może sam - bez zgody RPP - ograniczyć zasady płynnego kursu złotego.

   2. W maju br. minister finansów w imieniu rządu RP zaproponował zmianę obowiązującego mechanizmu kursowego, której celem miało być ograniczenie wahań kursu złotego. Propozycja ministra finansów, obejmująca osłabienie kursu złotego oraz zastosowanie tzw. miękkiego pasma wahań, nie została zaakceptowana przez Narodowy Bank Polski.

   3. Jednym z nadrzędnych celów Polski jest wejście do Europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej, które będzie poprzedzone dwuletnim pobytem złotego w Europejskim Mechanizmie Kursowym 2, w ramach którego zasada płynności kursu złotego zostanie ograniczona. Kurs złotego w relacji do euro będzie kształtowany w ramach 30-procentowego pasma wahań, co oznacza, że będzie się on mógł odchylać od kursu parytetowego o +/-15%.

   Pytanie 4: Jaki wpływ na kurs złotówki ma emisja bonów skarbowych i obligacji skarbu państwa?

   1. Emisja skarbowych papierów wartościowych (SPW) może mieć wpływ na kurs złotego wówczas, gdy nabywcami są podmioty zagraniczne (nierezydenci). Jeśli inwestor zagraniczny chce nabyć bony lub obligacje skarbowe, musi zgromadzić odpowiednią ilość środków w złotych. Teoretycznie wiąże się to ze sprzedażą waluty zagranicznej oraz kupnem złotego na rynku walutowym, co w konsekwencji może doprowadzić do wzrostu kursu złotego wobec walut obcych.

   2. Z informacji posiadanych przez Ministerstwo Finansów wynika, że tylko zagraniczne fundusze inwestycyjne, firmy ubezpieczeniowe lub inne podmioty niebankowe wymieniają waluty bezpośrednio na kasowym rynku walutowym. Natomiast banki zagraniczne pozyskują złotego poprzez krótkoterminowe pożyczki zaciągane w bankach krajowych, wykorzystując w tym celu pochodne instrumenty finansowe zwane swapami (prawo dewizowe nie zezwala bowiem nierezydentom na bezpośrednie zaciąganie krótkoterminowych pożyczek w złotych). Według Ministerstwa Finansów można szacunkowo przyjąć, że bezpośrednio na kasowym rynku walutowym inwestorzy zagraniczni wymieniają 50% środków na zakup SPW.

   Pytanie 5: Jaka była w I półroczu 2002 r. wartość emisji bonów skarbowych oraz obligacji skarbu państwa?

   Pytanie 6: Jaka była w I półroczu 2001 r. wartość emisji bonów skarbowych oraz obligacji skarbu państwa?

   W I półroczu 2001 r. i I półroczu 2002 r. wartość emisji bonów skarbowych oraz obligacji skarbowych na rynek krajowy przedstawiała się następująco:

 

I półrocze 2001

I półrocze 2002

mln zł

Bony skarbowe

26 435,0

24 894,4

Obligacje skarbowe,w tym:

20 344,8

36 191,2

hurtowe (przetargi)

18 000,0

28 152,0

hurtowe (przetargi zamiany)

-

5 409,0

detaliczne

2 344,8

2 630,2

   Pytanie 7: Jakie było i jest ich oprocentowanie?

   Oprocentowanie i rentowność bonów oraz obligacji skarbowych, sprzedawanych w I półroczu 2001 r. i I półroczu 2002 r., kształtowały się następująco:

 

I półrocze 2001

I półrocze 2001

kupon

rentowność

kupon

rentowność

Bony skarbowe:

13-tygodniowe

0,0%

15,88-17,14%

0,0%

8,70-10,34%

26-tygodniowe

0,0%

15,85-17,29%

0,0%

9,63-10,04%

52-tygodniowe

0,0%

15,17-16,89%

0,0%

8,45-9,75%

Obligacje hurtowe:

2-letnie zerokuponowe

0,0%

14,52-15,44%

0,0%

8,57-9,45%

5-letnie stałe

8,5%

12,35-13,07%

8,5%

8,63-9,33%

10-letnie stałe

6,0%

10,36-11,39%

6,0%

8,22-8,34%

10-letnie zmienne*)

19,07%

-

15,44%

-

20-letnie stałe

-

-

5,75%

7,22%

Obligacje detaliczne:

2-letnie stałe

15,00-16,00%

15,00-16,00%

8,50-10,00%

8,50-10,00%

3-letnie zmienne*)

16,51-16,84%

-

9,20-10,15%

-

4-letnie indeksowane*)

15,50-16,30%

-

9,50-11,00%

-

5-letnie stałe

-

-

8,00-9,00%

8,77-9,65%

*) kupon w I okresie odsetkowym

   Przedstawione powyżej wielkości świadczą o spłaszczaniu się krzywej rentowności bonów skarbowych, której odwrócenia oczekuje się jeszcze w br. Oznacza to, że obecnie rentowność krótkoterminowych papierów wartościowych (np. bonów 13-tygodniowych) jest wyższa od rentowności papierów o dłuższym terminie zapadalności.

   Należy również podkreślić, że rentowności bonów skarbowych, jak i obligacji skarbowych, spadają wraz z kolejnymi redukcjami stopy operacji otwartego rynku Narodowego Banku Polskiego.

   Z poważaniem

   Minister

   Grzegorz Kołodko

   Warszawa, dnia 21 sierpnia 2002 r.