Odpowiedź ministra środowiska

na interpelację nr 1821

w sprawie restrukturyzacji spółki wodno-ściekowej ˝Strzegomka˝ w Żarowie

   W odpowiedzi na przekazaną przy piśmie z dnia 26 lipca 2002 r. znak: SPS-0202-1821/02 interpelację posła, pana Zbigniewa Chlebowskiego, w sprawie restrukturyzacji Spółki Wodno-Ściekowej ˝Strzegomka˝ w Żarowie, w porozumieniu z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przedstawiam poniżej następujące wyjaśnienia.

   Spółkę Wodno-Ściekową ˝Strzegomka˝ utworzyły 4 zakłady pracy i 2 samorządy w celu budowy, a następnie eksploatacji oczyszczalni ścieków wraz z kolektorami. Spółka otrzymała w listopadzie 1993 r. z narodowego funduszu 4 000 000 zł pożyczki. Kwota ta została dwoma kolejnymi aneksami powiększona najpierw do 7 500 000 zł, a następnie do 9 900 000 zł przy niezwykle korzystnym oprocentowaniu, które wynosiło 0,3 stopy kredytu refinansowego. Pożyczka miała zostać spłacona w ciągu 12 lat w okresie od marca 1998 r. do grudnia 2009 r. Inwestycja miała być pierwotnie zakończona do końca czerwca 1996 r. Spłata pożyczki została zabezpieczona poręczeniami dwóch samorządów - Żarowa i Jaworzyny Śląskiej i dwóch zakładów produkcyjnych - Żarowskich Zakładów Materiałów Ogniotrwałych ˝Żaroszamot˝ i Dolnośląskich Zakładów Chemicznych ˝Organika˝ w Żarowie, przy czym największą kwotę poręczał samorząd Żarowa. Termin zakończenia inwestycji przesuwany był trzykrotnie. Ostatecznie inwestycja została zakończona, lecz nie we wrześniu 1997 r., a dopiero w kwietniu 1998 r., przy czym ostatni aneks, który usankcjonowałby ten termin, nie wszedł w życie z winy spółki, która przez 5 miesięcy nie dostarczyła aktualnego harmonogramu rzeczowo-finansowego inwestycji. Spółka spłaciła 1 518 985,11 zł odsetek i w ogóle nie podjęła spłaty pożyczonego kapitału.

   Pan poseł w interpelacji stwierdza, że dwie gminy poręczyły praktycznie całość pożyczki udzielonej spółce ˝Strzegomka˝, ufając, iż pożyczka ta zostanie umorzona w 50%. Przyjęcie przez oba samorządy takiego założenia dla pożyczki, której okres spłaty wynosił 12 lat, obciążone było bardzo dużym ryzykiem. Zgodnie z uchwałą Rady Nadzorczej NFOŚiGW z dnia 7.07.1993 r. w sprawie zasad udzielania i umarzania pożyczek oraz udzielania dotacji pożyczkobiorca mógł się ubiegać o częściowe umorzenie dopiero po spłaceniu co najmniej 50% pożyczki wraz z należnymi odsetkami w terminach ustalonych w umowie. Tak więc spółka ˝Strzegomka˝ w ogóle nie miała szans na ubieganie się o częściowe umorzenie pożyczki. Pismem z dnia 20.11.1998 r. spółka ˝Strzegomka˝ poinformowała narodowy fundusz, że nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań i wystąpiła z wnioskiem o:

   - kapitalizację odsetek naliczonych na koniec 1998 r.,

   - dodatkową pożyczkę w kwocie 2700 000 zł na spłatę kredytu bankowego z Banku Zachodniego SA.

   Narodowy fundusz po przeprowadzeniu kontroli w spółce odmówił dodatkowego finansowania, wyraził jednak zgodę na rozpatrzenie renegocjacji umowy pożyczki pod warunkiem spełnienia poniższych warunków:

   1) wpłacenia przez członków spółki zaległych wpłat członkowskich w wysokości 2 166 311,99 zł do dnia 28.02.1999 r.;

   2) szybkiego uregulowania zobowiązań wobec wykonawcy - Hydrobudowy Wrocław SA;

   3) przedstawienia realnego planu budowy kolektorów sanitarnych, zwiększających wykorzystanie oczyszczalni, które wynosiło 27-31%;

   4) przeprowadzenia negocjacji z pozostałymi wierzycielami, dotyczących złagodzenia warunków zawartych umów pożyczkowych i kredytowych;

   5) deklaracji wszystkich członków spółki co do podpisania umów poręczenia spłaty zobowiązań wobec narodowego funduszu.

   Wobec niemożliwości spełnienia powyższych warunków i niepodejmowania żadnych spłat przez spółkę narodowy fundusz wypowiedział umowę pożyczki w dniu 14.06.1999 r., rezygnując jednocześnie z naliczenia i żądania kary umownej w wysokości 25% niespłaconego kapitału. W stan natychmiastowej wymagalności została postawiona kwota 11 321 947,81 zł, na którą złożyły się:

   - kapitał pożyczki 9 900 000,00 zł

   - odsetki umowne 1 220 545,11 zł

   - odsetki za opóźnienie w spłacie 201 402,70 zł.

   Od czerwca 1999 r. toczyły się intensywne negocjacje z przedstawicielami poręczycieli i zarządem spółki, którzy zwrócili się z prośbą o wstrzymanie działań związanych z decyzją narodowego funduszu o wypowiedzeniu umowy i zobowiązali się do dostarczenia propozycji uregulowania zobowiązań wobec narodowego funduszu. Po dokonaniu analizy sytuacji poręczycieli narodowy fundusz nie podejmował działań windykacyjnych, rozpatrując kolejne propozycje. W czerwcu 1999 r. oba zakłady będące poręczycielami pożyczki przystąpiły do sądowych postępowań układowych z wierzycielami, zgłaszając do nich kwoty poręczenia. W przypadku Zakładów Chemicznych ˝Organika˝ poręczenie zostało zredukowane o 50%, a w przypadku Żarowskich Zakładów Materiałów Ogniotrwałych o 25%. W sierpniu 1999 r. spółka ˝Strzegomka˝ złożyła dwie alternatywne propozycje sposobu uregulowania przez spółkę i poręczycieli zobowiązań wobec narodowego funduszu:

   - pierwsza propozycja polegała na spłaceniu przez spółkę jedynie kwoty kapitału i odsetek umownych w ciągu 15 lat, przy odstąpieniu od egzekwowania odsetek za opóźnienie w spłacie;

   - druga propozycja dotyczyła zamiany wierzytelności narodowego funduszu na udziały w spółce z o.o., w którą miałaby zostać przekształcona Spółka Wodno-Ściekowa ˝Strzegomka˝.

   Po przeprowadzeniu analizy powyższych propozycji Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uznał obie propozycje za nierealne. W pierwszym przypadku Spółka Wodno-Ściekowa ˝Strzegomka˝ osiągnęłaby dodatni wynik finansowy dopiero po 17 latach, a więc jej propozycja spłaty była nie do przyjęcia. Druga propozycja spłaty zadłużenia spółki również nie dawała szansy na osiągnięcie zadowalających wyników finansowych w realnych terminach. Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej spółki i jej członków narodowy fundusz uznał, że bez poważnej restrukturyzacji finansowej spółka nie ma szans na zwrot zadłużenia. Następną propozycją, z jaką zwróciła się spółka wraz z poręczycielami do narodowego funduszu, była prośba o wyrażenie zgody na warunki proponowanego przez spółkę sądowego układu z wierzycielami, który miałby zredukować zadłużenie spółki o 80%. Układ nie obejmowałby kredytu bankowego, który w całości jest zabezpieczony na majątku spółki. W grudniu 1999 r. spółka złożyła do sądu rejonowego wniosek o układ. Zarówno Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jak i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu były skłonne zaakceptować tę propozycję.

   Spółka Wodno-Ściekowa ˝Strzegomka˝ miała dwa podstawowe problemy: gwałtowny spadek ilości ścieków i ogromne koszty finansowe wynikające z zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek inwestycyjnych. Realizacja układu zakładającego tak wysoką redukcję zadłużenia dawała poważną szansę na działanie spółki ˝Strzegomka˝ jako zdrowego podmiotu gospodarczego. Narodowy fundusz był skłonny negocjować z gminami - poręczycielami rozłożenie spłaty kwot zredukowanych układem na wieloletnie raty, przy zastosowaniu najniższego dopuszczalnego w narodowym funduszu oprocentowania. Odstąpienie przez narodowy fundusz od egzekwowania należności z tytułu umowy poręczenia nie mogło mieć miejsca, albowiem narodowy fundusz musi działać zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Po wyjaśnieniu przez nadzorcę sądowego, iż układ dłużnika nie dotyczy zobowiązań poręczycieli, wniosek o układ sądowy z wierzycielami został wycofany z sądu. W dniu 31.01.2000 r. spółka przedstawiła następną koncepcję przekształcenia jej w spółkę prawa handlowego. Udziałowcami spółki mieli być:

   - narodowy fundusz, wojewódzki fundusz we Wrocławiu, Fundusz Regionu Wałbrzyskiego, który miałby objąć udziały w zamian za całkowitą lub częściową (w przypadku narodowego funduszu) konwersję wierzytelności;

   - dotychczasowi członkowie spółki wodno-ściekowej, którzy mieliby objąć udziały w zamian za dokonywane dotychczas wpłaty do spółki.

   Zaproponowana konstrukcja spółki była prawnie wadliwa. Członkowie spółki wodno-ściekowej nie mogą objąć udziałów w spółce prawa handlowego na proponowanej zasadzie. Mogą one być objęte jedynie w zamian za gotówkę, aport rzeczowy lub wierzytelność. Nie zaistniała tu żadna z powyższych okoliczności. Propozycja zawierała również szereg innych błędów.W dniu 3.03.2000 r. narodowy fundusz ustosunkował się do powyższego projektu, prosząc o przedstawienie propozycji pozbawionych błędów prawnych. W dniu 4.07.2000 r. narodowy fundusz otrzymał pierwsze kompleksowe opracowanie koncepcji restrukturyzacji Spółki Wodno-Ściekowej ˝Strzegomka˝. Do końca roku trwały uzgodnienia ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. W dniu 7.12.2000 r. narodowy fundusz podjął decyzję o wyrażeniu zgody na restrukturyzację zadłużenia spółki na przedstawionych poniżej warunkach wstępnych:

   - narodowy fundusz wyrazi zgodę na udział w restrukturyzacji zadłużenia spółki wodno-ściekowej poprzez przeniesienie jej majątku i zobowiązań do utworzonej w tym celu spółki z o.o. w formie zabezpieczającej prawa wierzycieli. Udziałowcami spółki będą: gmina Żarów, gmina Jaworzyna Śląska, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, Fundusz Regionu Wałbrzyskiego;

   - narodowy fundusz wyrazi zgodę na objęcie udziałów w spółce z o.o. w zamian za część swojej wierzytelności. Konwersja nie przekroczy 40% kwoty wierzytelności, przy czym kwota wyjściowa przyjęta do negocjacji nie może być niższa niż zaprezentowana w opracowaniu, tzn. 12 083 323 zł;

   - 30% tej wierzytelności zostanie spłacone przez nowo powstałą spółkę w terminie nieprzekraczającym 2010 r. przy zachowaniu oprocentowania z umowy pożyczki, przy czym spłata tej kwoty zostanie poręczona przez samorządy Jaworzyny Śląskiej i Żarowa;

   - 30% tej wierzytelności narodowy fundusz będzie egzekwował od poręczycieli, przy czym spłata nie może przekroczyć 2010 r., a oprocentowanie i terminy spłat zostaną określone w ugodach z poręczycielami.

   Jednocześnie narodowy fundusz zastrzegł, iż podejmie ostateczną decyzję o wyrażeniu zgody na restrukturyzację wierzytelności w stosunku do spółki ˝Strzegomka˝ pod warunkiem:

   - wcześniejszego zawarcia ugody z poręczycielami określającej warunki spłaty 30% wierzytelności. Ugoda zawierać będzie klauzulę, że w przypadku niedojścia do skutku restrukturyzacji zadłużenia spółki ˝Strzegomka˝ narodowy fundusz powróci do egzekwowania od poręczycieli pełnej kwoty swojej wierzytelności;

   - wcześniejszego uzyskania zgody pozostałych wspólników spółki na nabycie udziałów narodowego funduszu. Warunki nabycia udziałów określi odrębna umowa pomiędzy narodowym funduszem a pozostałymi wspólnikami spółki z o.o., zawarta przed objęciem udziałów przez narodowy fundusz;

   - wyjaśnienia stanowiska Banku Zachodniego w sprawie jego udziału w restrukturyzacji, a szczególnie kwestii ewentualnego uwolnienia hipoteki nieruchomości, która ma być wniesiona aportem przez spółkę wodną do spółki z o.o.

   Niestety niezbędne działania, które powinny być wykonane przez spółkę i samorządy, przesuwały się bardzo w czasie. W dniu 25.07.2001 r. narodowy fundusz skierował pismo do spółki ˝Strzegomka˝, stwierdzające, iż:

   - narodowy fundusz wyrazi zgodę na przeniesienie 40% wierzytelności na udziały w nowej spółce pod warunkiem, że gminy przedstawią zobowiązanie odkupu tych udziałów. Ponadto 30% zadłużenia gminy przejmą jako swoje zobowiązanie, a pozostałe 30% jako zobowiązanie spółki zostanie poręczone przez gminy;

   - przedstawiony przez Spółkę Wodno-Ściekową ˝Strzegomka˝ zapis w § 16 ust. 1 projektu umowy nie precyzuje jednoznacznie, iż udziały spółki ˝Strzegomka˝ zostaną wykupione przez gminy w zamian za wniesione w przyszłości do niej wkłady finansowe. Zapis ten można było rozumieć jako chęć objęcia udziałów za dotychczasowe składki, co nie jest zgodne z obowiązującym prawem;

   - niezbędne jest przygotowanie schematu spłaty zobowiązań i przenoszenia należności wraz z poręczeniami - projektów aktów i umów.

   W dniu 09.08.2001 r. wpłynęło do narodowego funduszu pismo ze spółki ˝Strzegomka˝, z którego wynikało, że:

   - podpisana ugoda będzie podstawą do podpisania odrębnych umów z poszczególnymi poręczycielami oraz nowo utworzoną spółką z o.o. Projekty tych umów przedstawi narodowy fundusz;

   - w projekcie umowy spółki z o.o. zostanie określone, za co zostanie objęty kapitał przez poszczególnych wspólników.

   Spółka nie przedstawiła jednak żadnych poprawionych projektów dyskutowanych dokumentów.

   W dniu 14 grudnia 2002 r. w siedzibie narodowego funduszu odbyło się spotkanie, w którym udział wzięli: nowy burmistrz Żarowa - pani Lilla Gruntkowska, burmistrze Jaworzyny Śląskiej - pani Halina Dydycz, dyrektor spółki ˝Strzegomka˝ - pan Tadeusz Górecki i pracownicy narodowego funduszu prowadzący sprawę.

   Przedstawiciele samorządów i spółki przedstawili sytuację, z której wynikało, że w związku z gwałtownie pogarszającą się sytuacją zakładów, zaprzestaniem produkcji przez ˝Organikę˝, a tym samym zmniejszeniem się ilości ścieków spółka nie będzie w stanie spłacić jakichkolwiek zobowiązań. Elementem pozytywnym jest zaawansowanie prac nad Wałbrzyską Strefą Ekonomiczną ˝Invest-Park˝ i rozpoczętymi negocjacjami z inwestorami zagranicznymi. W tej sytuacji obie gminy uważają, że jednym wyjściem z sytuacji jest całkowite przejęcie zobowiązań spółki i negocjowanie z wierzycielami najdogodniejszych warunków ich spłaty.

   W wyniku kolejnych negocjacji w dniu 22.04.2002 r. wpłynął do narodowego funduszu wniosek obu samorządów o ustalenie warunków spłat określające graniczne warunki możliwe do przyjęcia dla gmin.

   W dniu 15.05.2002 r. narodowy fundusz skierował do obu samorządów i do spółki pismo, w którym wstępnie określił poniższe warunki spłaty swojej wierzytelności:

   - wierzytelności narodowego funduszu z tytułu wypowiedzianej umowy wynosi na dzień 31.03.2002 r. - 17 798 249,73 zł, w tym: 975 625,00 zł kapitału, 1 220 545,11 zł odsetek, 201 402,70 zł odsetek za opóźnienie w spłacie i 6 625 676,92 zł odsetek ustawowych naliczanych w wyniku wypowiedzenia umowy. Narodowy fundusz może rozpatrzeć restrukturyzację zadłużenia w ten sposób, że za okres wypowiedzenia umowy zamiast odsetek ustawowych zostaną naliczone od 1.01.2001 r. odsetki wg stopy oprocentowania stosowanej w umowie pożyczki. Spłata tak naliczonego zaległego oprocentowania może zostać rozłożona na raty;

   - spłata pożyczki może zostać rozłożona na okres nie dłuższy niż 15 lat, z tym że karencja w spłacie kapitału nie będzie dłuższa niż 2 lata;

   - w chwili obecnej nie wiadomo, czy w przypadku prowadzenia przez gminy w przyszłości inwestycji ekologicznych możliwe będzie przyznanie im dotacji przed zakończeniem spłat, przy czym jako wypłatę dotacji potraktowano by zmniejszenie należności narodowego funduszu z tytułu spłaty pożyczki o kwotę przyznanej dotacji. Decyzja będzie rozpatrywana na zasadach przyjętych w narodowym funduszu w momencie złożenia przez gminę wniosku o dotację.

   Ponadto gminy muszą przedstawić wymagane przez narodowy fundusz dokumenty, które będą mogły być podstawą do analizy finansowej możliwości wywiązania się gmin z podjętych zobowiązań.

   Z poważaniem

   Minister

   Stanisław Żelichowski

   Warszawa, dnia 19 sierpnia 2002 r.