Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 1906

w sprawie uszczelnienia systemu ubezpieczeń społecznych rolników

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z otrzymaną przy piśmie z dnia 28.08.2002 r., znak: SPS-0202-1906/02, interpelacją pana posła Stanisława Steca w sprawie uszczelnienia systemu ubezpieczeń społecznych rolników uprzejmie informuję, że zgodnie z ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (DzU z 1998 r. nr 7, poz. 25, z późn. zm.) zadania w zakresie ubezpieczeń społecznych rolników wykonuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, które kieruje - podległy ministrowi rolnictwa i rozwoju wsi - prezes kasy, będący centralnym organem administracji państwowej.

   Odnosząc się do sprawy będącej przedmiotem interpelacji, w uzgodnieniu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wyjaśniam, co następuje:

   W obecnym stanie prawnym system ubezpieczenia społecznego rolników (KRUS) obejmuje generalnie tylko tych rolników i pracujących w ich gospodarstwach rolnych domowników, dla których działalność rolnicza lub praca w gospodarstwie rolnym stanowi jedyne źródło utrzymania.

   Oznacza to, że ubezpieczeniom w KRUS podlega rolnik oraz domownik, jeżeli nie podlega on innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Ubezpieczeniu społecznemu podlega się z mocy ustawy lub na wniosek. Ubezpieczeniem z mocy ustawy objęci są rolnicy i ich domownicy, jeżeli gospodarstwo rolne, w którym pracują, obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego.

   Wyjątek od powyższej zasady zawiera art. 5a ww. ustawy (obowiązujący od 1.01.1997 r.), który stanowi, że jeżeli rolnik lub domownik podlega ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy co najmniej 1 rok i rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, równolegle prowadząc gospodarstwo rolne (lub pracując w takim gospodarstwie), może nadal pozostać w systemie ubezpieczeń KRUS. Wprowadzenie powyższego przepisu miało na celu ułatwienie rolnikom podejmowania działalności innej niż rolnicza na terenach wiejskich i tworzenie w ten sposób nowych miejsc pracy w tym obszarze. Jednakże powyższe rozwiązanie nie wpłynęło znacząco na rynek pracy na wsi, natomiast spowodowało - w niewielkiej skali - możliwość nieuzasadnionego korzystania z systemu KRUS przez osoby, dla których działalność rolnicza lub praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi jedynego lub głównego źródła utrzymania.

   Mając na względzie powyższe, uprzejmie informuję, że przygotowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi projekt zmiany ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. zmierza do uszczelnienia systemu ubezpieczeń społecznych rolników m.in. poprzez ograniczenie możliwości wyboru systemu ubezpieczeniowego przez rolników prowadzących jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą oraz pozbawienie takiej możliwości domowników.

   Przekazany w sierpniu br. do uzgodnień międzyresortowych projekt ustawy przewiduje możliwość pozostania w systemie KRUS przez rolnika podejmującego dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą dopiero po 3-letnim okresie podlegania z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników.

   Ponadto przygotowywana nowelizacja zakłada, iż kontynuowanie ubezpieczenia w KRUS będzie możliwe jedynie w przypadku, gdy tego typu dodatkowa działalność będzie prowadzona w niewielkim rozmiarze (tzn. dotyczyć to będzie działalności opodatkowanej wg przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym).

   Dodatkowo zakłada się wprowadzenie obowiązku zgłoszenia przez rolnika Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oświadczenia o pozostaniu w systemie ubezpieczenia społecznego rolników - jeżeli rolnik nie dopełni tego obowiązku, będzie z mocy prawa objęty systemem powszechnym w ramach ZUS.

   Według informacji przekazanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi projekt nowelizacji ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przedłożony zostanie do rozpatrzenia przez Radę Ministrów w grudniu br.

   Niezależnie od powyższego pragnę poinformować, iż próby w zakresie uszczelniania systemu ubezpieczenia społecznego rolników poprzez ograniczenie dostępności tego systemu dla osób, dla których działalność rolnicza i praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi jedynego, ani głównego, źródła utrzymania, były podejmowane już dwukrotnie - w 1998 i 2000 r. - w ramach rządowych projektów zmiany ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

   Projekt zmiany ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przedłożony w styczniu 1998 r., został odrzucony w pierwszym czytaniu przez komisję sejmową. Natomiast projekt z 2000 r. nie został rozpatrzony ze względu na zakończenie prac Sejmu III kadencji.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jan Czekaj

   Warszawa, dnia 17 września 2002 r.