Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 2017

w sprawie funkcjonowania i finansowania kuratorskiej służby sądowej

   Szanowny Panie Marszałku! Stosownie do postanowień art. 194 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej uprzejmie przesyłam na ręce pana marszałka odpowiedź na skierowaną do mnie przez pana Bogdana Lewandowskiego interpelację dotyczącą funkcjonowania i finansowania kuratorskiej służby sądowej.

   Po przedstawieniu sytuacji finansowej, w jakiej znajdują się kuratorzy sądowi, interpelacja zawiera w konkluzji trzy pytania:

   1. Czy istnieje możliwość poprawy sytuacji finansowej kuratorów sądowych w roku 2002?

   2. Czy przewidywany wzrost nakładów na funkcjonowanie służby kuratorskiej w roku 2003 uwzględnia również potrzebę stworzenia nowych etatów?

   3. Jakie działania należałoby podjąć dla zagwarantowania terminowego regulowania zobowiązań skarbu państwa względem kuratorów sądowych?

   Przed przystąpieniem do odpowiedzi na zadanie pytanie chcę podkreślić, iż przedstawiona w interpelacji sytuacja finansowa grupy kuratorów sądowych jest faktem bezspornym. Pozwolę sobie jednak zwrócić uwagę na fakt, iż występujący w resorcie sprawiedliwości niedobór środków finansowych nie powstał wskutek złego gospodarowania czy też zaniedbań ze strony osób, które nimi dysponują, lecz był rezultatem zapisów przyjętych przez Sejm kolejnych ustaw budżetowych.

   Dla pełnego przedstawienia sprawy pozwolę sobie krótko zaprezentować sytuację finansową wymiaru sprawiedliwości w poprzednich latach budżetowych. Chcę poinformować pana posła, że wielkość budżetu na 2001 r. w części 37: Sprawiedliwość zakładała znaczne ograniczenia w porównaniu do wielkości przyjętych ustawą budżetową na 2000 r. Resort sprawiedliwości wszedł bowiem w rok budżetowy 2001 z zadłużeniem sięgającym 3,5% całego budżetu roku poprzedniego (spowodowane było to decyzją ministra finansów z 2000 r. nr BP 2/433/11/6/2000). Zobowiązania resortu, które powstały w 2000 r., zostały wprawdzie uregulowane, lecz niestety ze środków przeznaczonych na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w roku 2001.

   Kolejna decyzja podjęta już w 2001 r., czyli rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 października w sprawie blokowania niektórych wydatków w budżecie państwa na rok 2001 (DzU nr 125, poz. 1373), spowodowała dodatkowe ograniczenie środków przeznaczonych dla wymiaru sprawiedliwości w kwocie 308 616 tys. zł. Widoczne jest więc wyraźnie, że sytuacja finansowa resortu od początku roku budżetowego 2001 była - i w roku 2002 jest niestety nadal - bardzo niekorzystna, często zaś wręcz dramatyczna.

   W tym miejscu chcę bowiem przypomnieć, iż wszystkie - wielomilionowe - zobowiązania wymiaru sprawiedliwości w 2001 r. zostały uregulowane ze środków przekazanych na rok bieżący.

   Przedstawiona powyżej - wynikająca z niewystarczającej w stosunku do potrzeb ilości środków - sytuacja przyczyniła się do utraty zdolności płatniczej, powstania licznych zatorów płatniczych oraz okresowej niewypłacalności sądów. Wszystkie w zasadzie miały sięgające kilku miesięcy zobowiązania z tytułu prowadzonych postępowań, m.in. za opinie biegłych, ryczałty dla kuratorów, ekspertyzy, rekompensaty dla ławników czy koszty obrony z urzędu.

   Jednocześnie pragnę nadmienić, że trudnej sytuacji finansowej resortu w ubiegłym roku nie był w stanie poprawić nawet rygorystyczny program oszczędnościowy realizowany przez wszystkie jednostki. Również kolejne przewidziane prawem działania podejmowane w celu pozyskania dodatkowych środków finansowych niezbędnych dla sprawnego przebiegu postępowań w świetle istniejących ówcześnie uwarunkowań makroekonomicznych nie przyniosły pożądanych rezultatów.

   Chcę jednak podkreślić, iż wszystkie kwoty, które Ministerstwo Sprawiedliwości otrzymało z budżetu państwa, były i są nadal rozdzielane i natychmiast przekazywane jednostkom organizacyjnym wymiaru sprawiedliwości. Przedstawiając powyższe, pragnę zauważyć, że po przekazaniu ich do sądu jedynie od decyzji jego prezesa zależy m.in. to, które z istniejących zobowiązań będą regulowane w pierwszej kolejności.

   Podejmowane przez resort na dzień dzisiejszy działania zaradcze sprowadzają się do bardzo oszczędnej i celowej gospodarki ograniczonymi wskutek cięć budżetowych środkami.

   Przechodząc do odpowiedzi na pierwsze z postawionych pytań, chcę poinformować, że środki finansowe na wynagrodzenie osobowe kuratorów zawodowych w projekcie tegorocznego budżetu części 37 zostały określone na poziomie roku 2001, stosownie bowiem do postanowień art. 18 ust. 3 ustawy budżetowej na rok 2002 w roku bieżącym nie zakłada się wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej.

   Przedstawiając powyższe, należy jednak zaznaczyć, iż w toku prac parlamentarnych środki na wynagrodzenia grupy kuratorów sądowych zostały zwiększone o 1000 tys. zł w stosunku do 2001 r., głównie kosztem wynagrodzeń grupy orzeczniczej. Chcę również podkreślić, iż przeciętne miesięczne wynagrodzenie osobowe (we wszystkich składnikach) dla grupy kuratorów zawodowych, które wynika z przyjętego na 2002 r. budżetu części 37 wynosi 2529 zł.

   Pragnę również wyjaśnić, iż ustawa o kuratorach sądowych, która została uchwalona w dniu 27 lipca 2001 r. i miała wejść w życie również w zakresie dotyczącym wzrostu wynagrodzeń kuratorów zawodowych, z dniem 1 stycznia 2002 r., na mocy art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2001 r. zmieniającej ustawę Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawę o prokuraturze oraz ustawę o kuratorach sądowych (DzU nr 154, poz. 1787) została znowelizowana.

   Stosownie do postanowień art. 106 cytowanej ustawy do dnia 31 grudnia 2002 r. kuratorzy zawodowi będą otrzymywać wynagrodzenie zasadnicze oraz dodatki funkcyjne ustalone na podstawie przepisów dotychczas obowiązujących. Pragnę więc zauważyć, iż od dnia 1 stycznia 2003 r. bezsporna jest więc konieczność wprowadzenia nowych zasad wynagradzania kuratorów zawodowych.

   Odnosząc się do pytania dotyczącego możliwości wystąpienia poprawy w sytuacji finansowej kuratorów sądowych w bieżącym roku budżetowym, pragnę wyjaśnić, co następuje.

   Na mocy postanowień ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń oraz ustaw budżetowych przyjętych na poszczególne lata zatrudnienie i wynagrodzenia osobowe kuratorów zawodowych są wyodrębnione w budżecie resortu sprawiedliwości. Konieczność wyodrębnienia wynika zaś z faktu, iż grupa ta jest wynagradzana według mnożnikowych systemów wynagrodzeń, czyli według zasady limitowania zatrudnienia oraz z uwzględnieniem określonej kwoty bazowej. W związku z wyodrębnieniem limitu zatrudnienia i wynagrodzeń osobowych kuratorów zawodowych nie jest jednak możliwe zwiększenie zarówno limitu zatrudnienia, jak i limitu wynagrodzeń tej grupy poprzez przenoszenie pozostałych oszczędności w wynagrodzeniach osobowych innych grup pracowników.

   Obecnie - po przyjęciu przez Sejm ustawy budżetowej na rok 2002 - zdecydowana poprawa sytuacji finansowej grupy zarówno kuratorów zawodowych, jak i społecznych mogłaby nastąpić jedynie poprzez zmianę ww. ustawy i podwyższenie wydatków budżetowych: wynagrodzenia i ryczałty kuratorskie w części 37: Sprawiedliwość, w przypadku zaistnienia wymaganych prawem okoliczności.

   Przechodząc do odpowiedzi na kolejne z pytań, chcę poinformować pana posła, iż wynikające z ustawy o kuratorach sądowych kolejne obowiązki nałożone na kuratorów wymusiły potrzebę zwiększenia liczby etatów kuratorskich o 350, co automatycznie spowodowało konieczność wzrostu wydatków na wynagrodzenia tej grupy zawodowej. Pragnę nadmienić, iż powyższe zwiększenie zostało przedstawione w przesłanym ministrowi finansów projekcie budżetu części 15: Sądy powszechne na rok 2003.

   Dla pełnego przedstawienia sprawy uważam również za zasadne wyjaśnienie, iż w związku z reformą kurateli sądowej, polegającą na zmianie modelu ze społeczno-zawodowego na zawodowo-społeczny, w ww. projekcie ujęty został także wynikający z ustawy o kuratorach sądowych wzrost wynagrodzeń kuratorów zawodowych.

   Odpowiadając na ostatnie z pytań, pozwolę sobie poinformować pana posła, iż od przyszłego roku, zgodnie z art. 176 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (DzU nr 98, poz. 1070, ze zm.), dochody i wydatki sądów powszechnych stanowić będą w budżecie państwa odrębną część.

   W związku z trudną sytuacją finansową sądownictwa projekt budżetu na 2003 r. w części 15 stwarza możliwość przeprowadzenia oddłużenia jednostek sądownictwa powszechnego, co - mam nadzieję - pozwoli w odniesieniu do grupy kuratorów sądowych na terminowe regulowanie należności.

   Po raz kolejny pragnę także zaznaczyć, iż w chwili obecnej poprawę sytuacji finansowej kuratorów sądowych mogłaby przynieść jedynie - w przypadku zaistnienia wymaganych prawem okoliczności - zmiana ustawy budżetowej na 2002 r. i podwyższenie wydatków na wynagrodzenia i ryczałty dla tej grupy.

   Pozostaję w przekonaniu, iż przedłożony projekt budżetu na 2003 r. części 15: Sądy powszechne zostanie przyjęty przez Sejm w zaproponowanej formie, co pozwoli wymiarowi sprawiedliwości na prawidłowe wypełnianie ustawowych funkcji.

   Przedstawiając powyższe, wyrażam nadzieję, iż udzielona odpowiedź w sposób wyczerpujący i zadowalający dostarczyła panu posłowi oczekiwanych informacji, jednocześnie zaś przedstawiła uwarunkowania, w jakich funkcjonują jednostki sądownictwa na przestrzeni ostatnich, bardzo trudnych lat budżetowych.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Jerzy Łankiewicz

   Warszawa, dnia 20 września 2002 r.