Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 2100

w sprawie naliczania przez ZUS kapitału początkowego osobom, które pełniły zastępczą lub czynną służbę wojskową albo korzystały z urlopu wychowawczego

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z wystąpieniem pana marszałka z dnia 8 października br., znak SPS-0202-2100/02, dotyczącym interpelacji poseł Renaty Szynalskiej w sprawie naliczania przez ZUS kapitału początkowego osobom, które pełniły zastępczą lub czynną służbę wojskową albo korzystały z urlopu wychowawczego, pragnę na wstępie wyjaśnić, że - poza przypadkami wymienionymi w art. 17 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118, ze zm.) - podstawę wymiaru kapitału początkowego stanowi przeciętna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z okresu od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1998 r.

   Kapitał początkowy ma odzwierciedlać okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu przed 1 stycznia 1999 r., dlatego ustawodawca uznał, że do obliczenia jego podstawy wymiaru będą wykorzystane zasady obowiązujące w starym systemie emerytalnym, który nie przewiduje ustalania podstawy wymiaru emerytury z okresu krótszego niż 10 kolejnych lat kalendarzowych.

   Sposób obliczania kapitału powinien być także adekwatny do nowej formuły emerytalnej, w której akcentowana jest długość okresu opłacania i wysokość składek na ubezpieczenie w całym okresie aktywności zawodowej objętej ubezpieczeniem emerytalnym. Z tego powodu ustawodawca do minimum ograniczył przypadki, w których do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjmuje się podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z faktycznego okresu podlegania temu ubezpieczeniu, krótszego niż 10 lat.

   Wyjątek do ogólnej zasady ustawodawca przewidział w związku z tym tylko dla osób, które w dniu 1 stycznia 1999 r. miały krótszy niż 10-letni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu z racji młodego wieku, pełnienia służby wojskowej lub przebywania na urlopie wychowawczym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 i 3 ustawy i emeryturach i rentach z FUS osoby te mają możliwość ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego z faktycznego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu.

   Wartość tak obliczonego kapitału, łącznie ze składkami wpłaconymi od dnia wejścia w życie reformy ubezpieczeń społecznych, stanowić będzie podstawę obliczenia emerytury.

   Wymaga podkreślenia, że możliwość ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego z faktycznego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu obejmuje ten sam krąg osób, który podlega szczególnej ochronie przy ustalaniu podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy.

   Organ rentowy nie może zatem odmówić możliwości ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego z okresu krótszego niż 10 lat osobom, które nie udokumentowały wymaganego przepisami ustawy okresu opłacania składek wyłącznie dlatego, że pełniły służbę wojskową albo korzystały z urlopu wychowawczego.

   Z uwagi na fakt, że pani poseł nie przywołuje konkretnych przypadków, w których wystąpiło naruszenie prawa, mogę jedynie dodać, że wszystkie osoby kwestionujące prawidłowość ustalenia wysokości kapitału początkowego mają możliwość złożenia wniosku o ponowne obliczenie jego wysokości, z uwzględnieniem zasad określonych ustawą o emeryturach i rentach z FUS.

   Prawomocne decyzje w zakresie tych spraw należą - na mocy art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - do kompetencji jednostek organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nadzór nad zgodnością działań poszczególnych oddziałów i inspektoratów ZUS z obowiązującymi przepisami sprawuje centrala Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie. Zbadanie w trybie sprawowanego nadzoru indywidualnych spraw możliwe jest po nadesłaniu danych personalnych i adresowych danej osoby. Zakład spowoduje ich ponowne rozpatrzenie i ustosunkuje się do zasadności trybu postępowania przyjętego przez organ rentowy oraz prawidłowości wydanej decyzji w danej sprawie.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jolanta Banach

   Warszawa, dnia 28 października 2002 r.