Odpowiedź ministra gospodarki

na interpelację nr 2189

w sprawie ujednolicenia cen energii elektrycznej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Alfreda Budnera, skierowaną pismem pana marszałka, znak SPS-0202-2189/02, z dnia 22 października 2002 r., do ministra gospodarki, w sprawie ujednolicenia opłat za energię elektryczną, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Ceny i stawki opłat oraz warunki ich stosowania w rozliczeniach za dostarczaną energię elektryczną i paliwa gazowe ustalone są w opracowanych przez przedsiębiorstwa energetyczne taryfach, wprowadzanych jako obowiązujące w trybie określonym ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 348, z późn. zm.). Przedsiębiorstwa energetyczne sporządzają taryfy zgodnie z zasadami określonymi w ustawie oraz w oparciu o przepisy wykonawcze wydane przez ministra gospodarki.

   Zgodnie z przyjętymi ustawą Prawo energetyczne regulacjami taryfy powinny zapewniać pokrycie kosztów uzasadnionych przedsiębiorstw energetycznych, takich jak koszt wytworzenia energii, koszt przesyłania i dystrybucji lub obrotu paliwami i energią, kosztów modernizacji, rozwoju oraz ochronę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen.

   W ramach swoich kompetencji i obowiązków prezes URE m.in. zatwierdza i kontroluje taryfy energii elektrycznej i gazu, pod względem zgodności z zasadami określonymi w przepisach ustawy, analizuje i weryfikuje koszty przyjmowane przez przedsiębiorstwa energetyczne jako uzasadnione do kalkulacji cen i stawek opłat w taryfach, współdziała także z właściwymi organami w przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym przedsiębiorstw energetycznych. Prezes URE, zatwierdzając taryfę przedsiębiorstwa energetycznego, kieruje się zasadą równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii elektrycznej. Nie można zatem podzielić opinii pana posła, że ˝ceny za energię elektryczną brane są z sufitu˝.

   Odnośnie do opłaty za usługę przesyłową oraz innych opłat, które zdaniem pana posła ˝zaciemniają tylko obraz kosztów˝, uprzejmie informuję, że ceny za towar, jakim jest energia elektryczna, powinny pokrywać uzasadnione koszty i zapewniać niezbędny rozwój przedsiębiorstw energetycznych, eliminować subsydiowanie jednych grup odbiorców przez inne grupy oraz stymulować racjonalizację użytkowania energii i kapitałochłonnego majątku przez odbiorców. Obecnie obowiązujące zasady sprowadzają się do wyodrębnienia opłat związanych z rodzajem działalności przedsiębiorstw energetycznych odzwierciedlającym kształtujące je koszty.

   Nowym elementem taryfy jest wprowadzenie dla wszystkich odbiorców składnika opłat za usługi przesyłowe, które w części stałej winny stać się źródłem pokrycia kosztów stałych działalności przesyłowej i dystrybucyjnej, w tym świadczenia usług przesyłowych oraz kosztów zakupionych usług przesyłowych od innych operatorów sieciowych (§ 18 ust. 2 i 3 rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną (DzU nr 1 z dnia 15 stycznia 2001 r., poz. 7).

   Należy podkreślić, że mimo wielkich wahań poboru energii (zarówno w skali roku, jak i doby) sieć energetyczna nawet przy minimalnym poborze energii musi być gotowa do natychmiastowego zabezpieczenia maksymalnego zapotrzebowania. Przyjęcie takiego rozwiązania było podyktowane potrzebą zapewnienia udziału wszystkich podmiotów podłączonych do sieci w pokrywaniu kosztów usług przesyłowych.

   Obecnie opłata za dostarczoną energię elektryczną dla wszystkich odbiorców obejmuje:

   - opłatę za energię elektryczną (w zł/kWh) wynikającą z kosztów zakupu energii od wytwórców,

   - opłatę za usługę przesyłową składającą się ze składnika:

   1) stałego, obliczanego na jednostkę mocy umownej, związanego z utrzymaniem infrastruktury sieciowej służącej dostarczaniu energii elektrycznej, kalkulowanego na podstawie uzasadnionych kosztów (o charakterze stałym):

   - eksploatacji sieci danego poziomu napięć znamionowych,

   - wynikających z nakładów na odtworzenie, moder-nizację i rozwój sieci, służących do realizacji usługi przesyłowej,

   - stałych przesyłania energii elektrycznej sieciami innych poziomów napięć znamionowych i sieciami należącymi do innych operatorów,

   - zakupu rezerw w zdolnościach przesyłowych w sieciach należących do innych operatorów,

   - wynikających z nakładów na budowę odcinków sieci służących do przyłączenia podmiotów do sieci danego poziomu napięć znamionowych;

   2) zmiennego, obliczanego na jednostkę energii elektrycznej pobranej z sieci w miejscu dostarczenia, który kalkuluje się na podstawie uzasadnionych kosztów (o charakterze zmiennym):

   - zakupu energii elektrycznej w ilości niezbędnej do pokrycia różnicy między ilością energii wprowadzanej do sieci danego poziomu napięć znamionowych a ilością energii pobranej z tej sieci przez odbiorców i przesłanej do sieci innych poziomów napięć znamionowych,

   - zmiennych za przesyłanie energii elektrycznej sieciami innych poziomów napięć znamionowych i sieciami należącymi do innych operatorów,

   - stałych za przesyłanie energii elektrycznej, w części nieuwzględnionej w składniku stałym,

   - opłatę abonamentową odzwierciedlającą koszty związane z rozliczaniem i wystawianiem rachunku.

   Składnik stały opłaty za usługi przesyłowe związany z utrzymaniem infrastruktury sieciowej służącej dostarczaniu energii elektrycznej nie zależy od zużycia energii elektrycznej, lecz jest proporcjonalny do mocy zamówionej lub przyłączeniowej, określonej w zawartej umowie z przedsiębiorstwem energetycznym.

   Jeżeli odbiorca w ogóle nie pobiera energii, to i tak zobowiązany jest do ponoszenia opłat rekompensujących wywołane przez siebie koszty utrzymania sieci w wysokości odpowiadającej zgłoszonym potrzebom oraz dostarczania energii o pożądanych parametrach, bez przerw i bez stwarzania zagrożenia dla instalacji odbiorcy.

   Taki sposób rozliczenia znajduje uzasadnienie, ponieważ odbiorca powinien ponosić opłatę stałą przenoszącą koszty stałe sieci wynikające z ciągłej gotowości tej sieci do przesyłania mocy każdym z przyłączy i niezawodności dostaw energii, niezależnie od pobranej ilości i czasu wykorzystania mocy zapotrzebowanej. Działania te powinny doprowadzić do racjonalnego zachowania odbiorców odnośnie do zużycia energii elektrycznej i deklarowanego zapotrzebowania mocy. Wiele umów zawieranych w okresach wcześniejszych z zakładami energetycznymi przewiduje dostarczanie mocy umownej (zapotrzebowanej) w wielkości znacznie przekraczającej rzeczywiste potrzeby odbiorcy, a praktyka w odniesieniu do budowanych przyłączy powodowała, że odbiorca nie był zainteresowany w dostosowaniu zamawianej mocy do swoich potrzeb. Koszty utrzymywania niezbędnych rezerw ponosili wszyscy użytkownicy energii elektrycznej.

   Ustawa z dnia 10 kwietnia Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 348, z późn. zm.) nakazuje przedsiębiorstwu energetycznemu eliminowanie finansowania kosztów zaopatrzenia w energię elektryczną jednego odbiorcy przez innych odbiorców, jak również ewidencjonowanie w tym celu kosztów w podziale na grupy odbiorców w rozbiciu na koszty stałe i zmienne, odrębnie dla wytwarzania, przesyłania i dystrybucji, a także w odniesieniu do poszczególnych grup taryfowych (art. 44). Przedsiębiorstwa energetyczne różnicują zatem ceny i stawki opłat określone w taryfach dla poszczególnych grup odbiorców wyłącznie ze względu na uzasadnione koszty spowodowane realizacją świadczenia, o ile przepisy nie stanowią inaczej (art. 45 ust. 4). Jednocześnie należy dodać, że podział odbiorców na grupy taryfowe dokonywany jest według kryteriów takich, jak poziom napięcia sieci, z której dostarczana jest energia elektryczna do odbiorców, według wartości mocy umownej lub zużycia energii elektrycznej, charakterystyki poboru energii, systemu rozliczeń, poziomu niezawodności i ciągłości dostaw i innych parametrów techniczno-handlowych.

   Pragnę również podkreślić, że obowiązujące w Polsce Prawo energetyczne, zgodne z wymaganiami standardów prawnych Unii Europejskiej, stosownie do przepisów zawartych w dyrektywach unijnych, zapewnia jednakowe traktowanie wobec prawa wszystkich użytkowników energii elektrycznej, m.in. poprzez stopniową eliminację subsydiowania skrośnego jednej grupy odbiorców przez pozostałe. Oznacza to, że każdy odbiorca powinien pokryć wywołane przez siebie koszty energii i jej dostawy.

   Odnośnie zaś do stwierdzenia pana posła: ˝czy nie warto byłoby wprowadzić jednolitej opłaty dla odbiorców indywidualnych i podmiotów gospodarczych, uzależniając opłaty od ilości pobranej energii˝, uprzejmie informuję, że w obecnie obowiązujących i następnych taryfach ustalanych przez spółki dystrybucyjne utrzymane zostały tzw. taryfy socjalne przeznaczone dla odbiorców o charakterze gospodarstw domowych i wiejskich, dla których ceny i stawki opłat są jeszcze nadal subsydiowane przez pozostałe grupy odbiorców, zwłaszcza przemysłowych, choć w mniejszym stopniu niż przed 1999 r. Pragnę w tym miejscu poinformować pana posła, że przepisy rozporządzenia wykonawczego ministra gospodarki do Prawa energetycznego w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf energii oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną, zobowiązując do stopniowego odchodzenia od subsydiowania tych odbiorców, zabezpieczają jednak interesy odbiorców należących do grup subsydiowanych, ograniczając wzrost cen i stawek opłat w kolejnych taryfach do 3 punktów procentowych ponad średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w poprzednim roku kalendarzowym.

   Warto również przy tej okazji wspomnieć o możliwości, jakie stworzyła przyjęta w polskim prawie zasada regulowanego dostępu do sieci stron trzecich, tzw. zasada TPA. Odbiorca spełniający określone warunki rocznych zakupów energii elektrycznej (obecnie w wielkości nie mniej niż 10 GWh, w 2004 r. - nie mniejszej niż 1 GWh, a od 5 grudnia 2005 r. wszyscy odbiorcy dokonujący rocznych zakupów w wielkości mniejszej niż 1 GWh) stosownie do postanowień rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 6 sierpnia 1998 r. w sprawie harmonogramu uzyskania przez poszczególne grupy odbiorców prawa do korzystania z usług przesyłowych (DzU nr 107, poz. 671) dokonuje wyboru dowolnego dostawcy energii elektrycznej oferującego najkorzystniejszą cenę, a następnie z przedsiębiorstwem energetycznym, do którego sieci jest przyłączony, zawiera umowę tylko o świadczenie usług przesyłowych. Obowiązujące obecnie zasady kalkulowania taryf i wystawiania rachunków umożliwiają odbiorcy ocenę, ile kosztuje energia jako towar, a ile kosztuje transport energii oraz utrzymanie majątku sieciowego i inne czynności zakładów energetycznych. Informacje te zawarte w rachunkach mają służyć odbiorcy, ponieważ dzięki nim odbiorca może podjąć decyzję o zakupie energii nie od dotychczasowego dostawcy, a od dostawcy innego, który oferuje tańszą energią.

   Stosowane obecnie zasady kalkulowania taryf mają za zadanie wprowadzić konkurencję wśród dostawców energii i osłabić ich pozycję monopolistyczną.

   Odpowiadając na kolejne pytanie pana posła dotyczące zakupu trafostacji przez odbiorcę i nieodpłatnego zdaniem pana posła przekazania zakładom energetycznym, uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 7 ust. 4 i 5 ustawy Prawo energetyczne przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej są obowiązane zapewniać realizację i finansowanie budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby połączeń podmiotów ubiegających się o przyłączenie, na warunkach określonych w przepisach, o których mowa w art. 9 i 46, oraz w założeniach, o których mowa w art. 19. Za przyłączenie do sieci przewidzianej w założeniach, o których mowa w art. 19, pobiera się opłatę określoną na podstawie ustalonych w taryfie stawek opłat za przyłączenie do sieci. Stawki opłat za przyłączenie, o których mowa w ust. 4, kalkuluje się na podstawie jednej czwartej średniorocznych nakładów iwnestycyjnych na budowę odcinków sieci służących do przyłączenia podmiotów ubiegających się o przyłączenie, określonych w planie rozwoju, o którym mowa w art. 16 ustawy.

   Przepis art. 66 ustawy stanowi natomiast, że osoby fizyczne, prawne bądź inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które do dnia wejścia w życie ustawy wybudowały z własnych środków instalacje lub urządzenia mogące stanowić element sieci i są ich właścicielami bądź użytkownikami, mogą w terminie dwóch lat od dnia wejścia w życie ustawy przekazać odpłatnie na warunkach uzgodnionych przez strony te instalacje lub urządzenia przedsiębiorstwu energetycznemu, które uzyska koncesję na dystrybucję paliw i energii. Przekazywane instalacje i urządzenia powinny odpowiadać warunkom określonym w przepisach. Koszt doprowadzenia tych instalacji do stanu spełniającego wymagane warunki pokrywa osoba lub jednostka przekazująca.

   Odnosząc się do sugestii pana posła dotyczącej sprzedaży zakładów energetycznych przypisywanej ministrowi gospodarki, informuję, iż według art. 9 ustawy o działach administracji państwowej w zakresie funkcjonowania sektora energetycznego do ministra właściwego do spraw gospodarki należą sprawy związane z funkcjonowaniem krajowych systemów energetycznych, z uwzględnieniem zasad racjonalnej gospodarki i potrzeb bezpieczeństwa energetycznego kraju. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami minister gospodarki jest naczelnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach polityki energetycznej, a w tym w szczególności za określanie warunków planowania i funkcjonowania systemów zaopatrzenia w paliwa i energię, w trybie i zakresie ustalonym w ustawie Prawo energetyczne. Uprawnienia swoje minister gospodarki na podstawie delegacji ustawowych wykorzystuje w celu tworzenia warunków do zrównoważonego rozwoju kraju, zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, oszczędnego i racjonalnego użytkowania paliw i energii, rozwoju konkurencji, przeciwdziałania negatywnym skutkom naturalnych monopoli, uwzględniania wymogów ochrony środowiska, zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych oraz ochrony interesów odbiorców i minimalizacji kosztów.

   Zgodnie z art. 25 ustawy o działach administracji państwowej za sprawy związane z gospodarowaniem mieniem skarbu państwa, w tym komercjalizację i prywatyzację przedsiębiorstw państwowych, odpowiedzialny jest minister właściwy do spraw skarbu państwa.

   Obecny rząd w programie ˝Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca˝ w odniesieniu do elektroenergetyki zdecydował, że: ˝Celem strategicznym w tym podsektorze jest osiągnięcie stabilnego poziomu cen energii elektrycznej dla gospodarki krajowej i konkurencyjnych dla cen energii wytwarzanej za granicą oraz dążenie do uzyskania zwrotu kapitału zainwestowanego w ten sektor˝, przy czym cel ten ma być realizowany poprzez ˝opracowanie i wdrożenie korzystnej z punktu widzenia interesów gospodarki narodowej strategii prywatyzacji...˝.

   Według posiadanej przeze mnie wiedzy środki uzyskiwane z prywatyzacji, zgodnie z ustawą o finansach publicznych, stanowią przychód do budżetu państwa i są przeznaczane na pokrycie deficytu budżetowego. Sprawy związane z tą ustawą pozostają w gestii ministra finansów.

   Mam nadzieję, że powyższe wyjaśnienia zostaną przyjęte jako wyczerpująca odpowiedź na postawione przez pana posła pytania.

   Z poważaniem

   Minister

   Jacek Piechota

   Warszawa, dnia 6 listopada 2002 r.