Odpowiedź ministra finansów

na interpelację nr 2270

w sprawie spadku tempa przyrostu depozytów złotowych ludności

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana Tomasza Nałęcza, wicemarszałka Sejmu RP, z dnia 19 listopada 2002 r. (nr SPS-0202-2270/02), zawierające interpelację pani poseł Sylwii Pusz w sprawie spadku tempa przyrostu depozytów złotowych ludności, przekazuję odpowiedź na ręce pana marszałka.

   1. Przyjęcie w końcu 2001 r. ustawy o wprowadzeniu podatku od niektórych przychodów od środków pieniężnych osób fizycznych spotkało się z wyraźną reakcją oszczędzających, którzy dokonali zmian w strukturze swoich oszczędności. Dotyczyły one nie tylko przesunięcia środków w ramach systemu bankowego, lecz także przesunięcia części lokat bankowych na inwestycje w formie skarbowych obligacji detalicznych oraz jednostek funduszy inwestycyjnych. Statystyki NBP wskazują, że spadek stanu depozytów bieżących i terminowych o terminie pierwotnym nie dłuższym niż 2 lata, a z drugiej strony wyraźny wzrost stanu depozytów terminowych o terminie pierwotnym przekraczającym 2 lata, można wiązać z uchwaleniem przez Sejm w listopadzie 2001 r. zmian w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zmiany te zakładały wprowadzenie opodatkowania dochodów kapitałowych (w tym dochodów z tytułu odsetek od lokat bankowych) od grudnia 2001 r. i rozpoczęcie naliczania należnego podatku od marca 2002 r. Miesięczne zmiany stanu depozytów gospodarstw domowych w okresie styczeń 2001 r. - październik 2002 r. przedstawiono na wykresie 1 w załączniku.*)

   2. Zgodnie z tezą pani poseł ˝wprowadzenie tego podatku (od zysków kapitałowych) jest jedną z przyczyn wyraźnego spadku tempa przyrostu depozytów złotowych ludności w bankach˝. Spadek tempa przyrostu depozytów złotowych ludności w bankach w 2002 r. nie może być kwestionowany, chociaż dokładne określenie skali tego spadku może być utrudnione z uwagi na wprowadzenie zmian w metodologii obliczania podaży pieniądza w NBP w marcu 2002 r. Wykorzystanie danych bilansowych o agregatach pieniężnych, które umożliwiają uwzględnienie depozytów ˝dłuższych˝ niż 2-letnie (wyłączonych z podaży pieniądza według nowej metodologii), wskazuje na mniejszy spadek dynamiki depozytów gospodarstw domowych, niż wynika to z analiz, które pomijają zmiany metodologiczne w interpretacji tendencji monetarnych w Polsce w 2002 r.

   3. Chociaż wprowadzenie opodatkowania odsetek można traktować jako jeden z czynników, który wpłynął na spadek skłonności do oszczędzania w bankach, gdyż podatek obniża efektywne oprocentowanie depozytu, to jednak nie jest to jedyna przyczyna tego stanu rzeczy. Na spadek dynamiki depozytów bankowych gospodarstw domowych w największym stopniu wpłynął spadek dynamiki dochodów rozporządzalnych, a w dalszej kolejności obniżki stóp procentowych NBP i oprocentowania depozytów w bankach oraz rosnąca atrakcyjność inwestowania w alternatywne do lokat bankowych instrumenty finansowe, takie jak jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych czy skarbowe obligacje detaliczne. Wprowadzenie opodatkowania odsetek zbiegło się w czasie z największymi co do skali obniżkami podstawowych stóp procentowych NBP w cyklu obniżek rozpoczętym w marcu 2001 r., a co za tym idzie z największymi obniżkami wysokości oprocentowania depozytów ludności w systemie bankowym. Tendencje te są widoczne na wykresie 2 w załączniku przedstawiającym roczną dynamikę nominalną depozytów bieżących i terminowych (˝krótszych˝ i ˝dłuższych˝ niż 2 lata) oraz oprocentowanie depozytu 12-miesięcznego oraz ROR dla osób prywatnych (średnie ważone z banków komercyjnych).

   4. Konkurencję dla banków w przyciąganiu wolnych środków finansowych ludności ze strony funduszy inwestycyjnych i skarbowych obligacji detalicznych można interpretować z jednej strony jako przejaw rozwoju tych segmentów rynku finansowego, a z drugiej strony jako czynnik zwiększający poziom edukacji ekonomicznej w Polsce. W okresie styczeń-listopada 2002 r. Ministerstwo Finansów sprzedało obligacje detaliczne za 5,2 mld zł. Taki sposób finansowania deficytu budżetowego jest najbardziej korzystny z punktu widzenia całej gospodarki, gdyż odbywa się w sposób bezinflacyjny. Również korzystnie należy ocenić wzrost zainteresowania inwestorów funduszami inwestycyjnymi, które odgrywają ogromną rolę w krajach o ugruntowanej gospodarce rynkowej oraz w innych krajach naszego regionu. Przykładowo, według danych OECD aktywa funduszy inwestycyjnych w 1999 r. stanowiły 30-40% PKB w krajach Unii Europejskiej, 68% w USA, w krajach naszego regionu: 32% na Węgrzech i 3,7% w Czechach, podczas gdy w Polsce tylko 0,5%. Zgodnie z danymi Stowarzyszenia Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych w 1999 r. wartość aktywów funduszy inwestycyjnych i powierniczych w Polsce wynosiła 3,2 mld zł, na koniec 2001 r. było to już 12,1 mld zł, natomiast na koniec września br. - 17,5 mld zł, co stanowiło ok. 2,4% PKB.

   5. Przytoczone powyżej fakty wskazują, że ograniczenia dynamiki depozytów bankowych nie należy traktować jako ˝groźne dla polskiej gospodarki˝, gdyż w istocie nie ma miejsca spadek oszczędności w gospodarce, a jedynie obniżyła się nieco - i jak można sądzić tylko przejściowo - ich stopa rozumiana jako ta część dochodu rozporządzalnego społeczeństwa, która nie została przeznaczona na wydatki konsumpcyjne. Wprowadzenie podatku od zysków kapitałowych było katalizatorem pozytywnych zmian w utrwalonej tradycyjnie strukturze oszczędności gospodarstw domowych, a środki ulokowane w funduszach inwestycyjnych czy pożyczone przez budżet państwa również będą mogły być w dalszym ciągu transformowane w inwestycje, od których z kolei zależy ożywienie gospodarcze w Polsce.

   6. Nie dysponując dokładnymi statystykami GUS o strukturze oszczędności krajowych, lecz opierając się na własnych szacunkach, Ministerstwo Finansów dopuszcza możliwość spadku stopy oszczędności gospodarstw domowych w 2002 r., co jest zgodne z teoretyczną hipotezą o wygładzaniu konsumpcji za pomocą oszczędności, jeżeli okres obniżenia dynamiki realnych dochodów ludności jest traktowany jako przejściowy. Jednakże wraz z ożywieniem gospodarczym i zwiększeniem dynamiki dochodów rozporządzalnych oczekiwane jest także odbudowanie stopy oszczędności do jej długookresowego poziomu. Dynamika dochodów rozporządzalnych jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na stopę oszczędności gospodarstw domowych, zatem oczekiwane ożywienie w gospodarce powinno również przełożyć się na wzrost stopy oszczędności.

   7. Z analizy wpływów z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od zysków kapitałowych wynika, że wpływy te mają tendencje wzrostowe i od lipca br. kształtują się na poziomie przekraczającym 100 mln zł miesięcznie, co w warunkach spadku stóp procentowych w bankach wskazuje na stabilizację stanu depozytów bankowych gospodarstw domowych.

   Z poważaniem

   Minister

   Grzegorz Kołodko

   Warszawa, dnia 12 grudnia 2002 r.