Odpowiedź ministra gospodarki

na interpelację nr 2279

w sprawie podziału środków pomiędzy szesnaście województw w ramach Zintegrowanego Programu Rozwoju Regionalnego według ustalonego algorytmu

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 21 listopada br. (znak SPS-0202-2279/02), przy którym przekazana została interpelacja pana posła Bogusława Wontora, w sprawie podziału środków funduszy strukturalnych w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) na poszczególne województwa, pragnę przedstawić poniżej co następuje.

   Ponieważ podstawowe zasady podziału środków publicznych na województwa w ramach polityki rozwoju regionalnego państwa na lata 2001-2006 zostały określone w Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2001-2006 (NSRR) przyjętej przez Radę Ministrów w grudniu 2000 r., zgodnie z którą wielkość alokacji przeznaczonej na realizację polityki regionalnej państwa w poszczególnych województwach obliczana jest w odniesieniu do liczby mieszkańców na podstawie dwóch podstawowych wskaźników:

   - poziomu PKB na mieszkańca - ze wskazaniem preferencji dla obszarów, w których poziom PKB na mieszkańca nie przekracza 80% średniej krajowej, przy czym ze względu na duże zróżnicowanie regionalne poziomu PKB możliwe jest stosowanie danych obliczonych na poziomie podregionów (NTS III),

   - stopy bezrobocia - ze wskazaniem preferencji dla obszarów, w których stopa bezrobocia z ostatnich trzech lat przekracza 150% średniej krajowej. Ze względu na koncentrację terytorialną bezrobocia dopuszczalne jest dokonywanie kalkulacji alokacji wojewódzkich na podstawie danych obliczonych na poziomie podregionów (NTS III) lub powiatów (NTS IV).

   Ministerstwo Gospodarki, wykorzystując powyższe wytyczne, w toku prac nad ZPORR, w celu wypracowania optymalnego sposobu podziału środków funduszy strukturalnych oraz środków z budżetu państwa, przedstawiało panu przewodniczącemu Konwentu Marszałków, marszałkom oraz bezpośrednio członkom grup roboczych w poszczególnych województwach różne warianty podziału środków pomiędzy województwa na lata 2004-2006.

   Po wnikliwym zapoznaniu się z uwagami i propozycjami zgłaszanymi przez urzędy marszałkowskie oraz wojewódzkie do tych propozycji, przygotowując projekt ZPORR, zaproponowany przez podział oparty o zasady Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2001-2006, przyjęte przez rząd w programie wsparcia na lata 2001-2003 i będące podstawą przeznaczania środków budżetu państwa i PHARE na realizację kontraktów wojewódzkich. Zastosowano następujące kryteria podziału:

   - 80% środków podzielono pomiędzy wszystkie województwa proporcjonalnie do liczby mieszkańców,

   - 10% środków podzielono proporcjonalnie do liczby mieszkańców w województwach, w których średni poziom produktu krajowego brutto (PKB) na mieszkańca z trzech lat (tj. 1997, 1998, 1999) był niższy od 80% średniego poziomu PKB na mieszkańca w kraju,

   - 10% środków podzielono proporcjonalnie do liczy mieszkańców w powiatach, w których średnia stopa bezrobocia z trzech ostatnich lat (tj. 1999, 2000, 2001) przekraczała 150% średniej krajowej stopy bezrobocia.

   Taka propozycja jest najbardziej korzystna dla województw o niskim poziomie PKB na mieszkańca oraz regionów, w których występuje duża liczba powiatów, o wysokim poziomie stopy bezrobocia. Algorytm podziału środków wykorzystujący poziom bezrobocia w powiatach pozwala w doskonalszy sposób uwzględnić istniejące w Polsce duże zróżnicowania międzyregionalne w zakresie tego zjawiska. Wariant ten stawia w najkorzystniejszej sytuacji - najwięcej środków w skali kraju w przeliczeniu na mieszkańca - województwa Polski wschodniej: warmińsko-mazurskie (173,5%), świętokrzyskie (141%) i podlaskie, lubelskie, podkarpackie (po 126,2%). Proponowany podział pozwala więc, pod warunkiem osiągnięcia odpowiedniej zdolności administracyjnej oraz dobrego przygotowania technicznego projektów, na znaczne zwiększenie zaangażowania środków publicznych w realizację projektów rozwojowych w najbiedniejszych województwach.

   Pragnę podkreślić, że powyższa propozycja w toku przeprowadzanych (w lipcu-październiku br.) konsultacji społecznych poświęconych projektom: Narodowego Planu Rozwoju oraz Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego nie wzbudziła kontrowersji.

   Proponowane alokacje wojewódzkie mają charakter indykatywny i mogą zostać zmienione w trakcie realizacji programu operacyjnego w przypadku braku przygotowanych projektów i trudności implementacyjnych. Podstawą do podjęcia takich decyzji mogą być także trudności we wdrażaniu projektów PHARE oraz tych realizowanych w ramach kontraktów wojewódzkich. Dlatego na obecnym etapie przygotowań do udziału w funduszach strukturalnych szczególnie ważne staje się wzmocnienie potencjału administracyjnego, rozwijanie współpracy z gminami i powiatami, podmiotami prywatnymi i organizacjami społecznymi oraz identyfikacja potencjalnych projektów.

   Jednocześnie chciałbym przypomnieć, że środki dla poszczególnych województw proponowane w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego są tylko jednym (obok środków sektorowych programów operacyjnych (SPO) oraz projektów dla Funduszu Spójności) ze źródeł finansowych służących wsparciu działań realizowanych na terenie województwa, dlatego alokacji środków funduszy strukturalnych na województwa zaprezentowanej w projekcie ZPORR nie należy traktować jako ostatecznej. Jej końcowy kształt zostanie wypracowany w wyniku postępu prac nad SPO oraz projektami Funduszu Spójności, których realizacja będzie miała istotny wpływ na ostateczny bilans środków, które trafią do poszczególnych województw.

   W świetle powyższych generalnych wyjaśnień pragnę jeszcze odnieść się do pytań szczegółowych:

   Ad pytanie 1. Nie można rozpatrywać czynnika wielkości populacji w oderwaniu od całości algorytmu, w którym ten wskaźnik stanowi tylko jeden z elementów składowych. Istotny jest fakt, że efektem końcowym zastosowania ww. modelu podziału środków jest preferencja - uzyskanie najwięcej środków w skali kraju w przeliczeniu na mieszkańca - przez województwa w najmniej korzystnej sytuacji społeczno-gospodarczej, tj. województwa Polski wschodniej: warmińsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie i świętokrzyskie.

   Ad pytania 2. Ustalając skalę kryteriów podziału środków, Ministerstwo Gospodarki zastosowało się do ogólnych zasad obowiązujących w okresie programowym 2001-2006, wyznaczonych przez Narodową Strategię Rozwoju Regionalnego, oraz kierowało się wolą wypracowania satysfakcjonującego wszystkich zainteresowanych rozwiązania, zapewniającego wzrost konkurencyjności całej gospodarki, przy jednoczesnym wzroście spójności społeczno-gospodarczej poszczególnych regionów.

   Ad pytanie 3. Zamiarem ministra gospodarki jest obok wsparcia wzrostu konkurencyjności naszego kraju także, w duchu solidaryzmu społecznego, instrumentu zapewnienie wyrównywania szans rozwojowych mieszkańcom wszystkich regionów Polski. Dlatego planowane są działania mające na celu wyrównanie ich szans rozwojowych w ramach realizacji Narodowego Planu Rozwoju.

   Ponadto rozważana jest propozycja powołania specjalnego funduszu, którego celem byłoby udzielanie jednostkom samorządu terytorialnego preferencyjnych pożyczek z przeznaczeniem na przygotowanie inwestycji dostosowujących infrastrukturę komunalną do standardów unijnych i ubiegających się o środki finansowe na ich realizację z funduszy strukturalnych. Powołanie instytucji umożliwiającej gminom pozyskanie środków finansowych oraz oferującej im rozsądny harmonogram i warunki ich zwrotu zachęci, jak się wydaje, samorządy do przygotowywania projektów inwestycji, co ma szczególne znaczenie przy ograniczonych możliwościach finansowych gmin i ich niskiej skłonności do ryzyka. Szczegóły pakietu działań wspierających rozwój najmniej zamożnych województw zostaną przedstawione przez ministra gospodarki w najbliższym czasie.

   Pozostaję w przekonaniu, że zaprezentowane powyżej uwagi i informacje w pełni wyjaśniają wątpliwości zgłoszone w przedmiotowej sprawie.

   Z poważaniem

   Minister

   Jacek Piechota

   Warszawa, dnia 10 grudnia 2002 r.