Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 2299

w sprawie modernizacji uzbrojenia Sił Zbrojnych RP

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, na interpelację pana posła Zygmunta Wrzodaka w sprawie modernizacji uzbrojenia Sił Zbrojnych RP (2299), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   W związku z ilością pytań ujętych w interpelacji pozwolę sobie odnieść się do nich kolejno:

   I.1. Docelowa koncepcja struktur Wojsk Lądowych (w 2008 r.), w tym wojsk pancernych, zakłada posiadanie dwóch brygad lekkich o dużej mobilności, wyposażonych w kołowe transportery opancerzone, zdolne do przerzutu w dowolny rejon działania wszystkimi rodzajami transportu. Pozostałe brygady zmechanizowane będą posiadały w wyposażeniu BWP-1 oraz czołgi PT-91 i T-72. Wyjątkiem będzie 10 BKPanc w Świętoszowie, wyposażona w czołgi typu ˝Leopard-2A4˝. Brygada ta została włączona na wypadek działań kryzysowych w skład niemieckiej 7 Dywizji Pancernej. Działanie w ramach Korpusu Sił Szybkiego Reagowania NATO wymaga od polskiej jednostki posiadania kompatybilnego uzbrojenia i sprzętu oraz systemu dowodzenia i łączności. Oferta niemiecka umożliwiła osiągnięcie tego celu w krótkim czasie, na dogodnych dla Polski warunkach. Ponadto Wojska Lądowe posiadają i będą posiadać dwie lekkie brygady wojsk aeromobilnych, które będą wyposażone w nowoczesne samochody opancerzone, także zdolne do przerzutu w dowolny rejon działania każdym środkiem transportu. Wojska Lądowe wyposażone są również w nowej generacji broń strzelecką produkcji krajowej o kalibrach stosowanych w innych krajach NATO oraz w nowoczesne, spełniające wymagania współczesnego pola walki, indywidualne wyposażenie. Wielkość corocznych dostaw uzależniona jest od możliwości budżetowych Wojsk Lądowych.

   I.2. Czołgi ˝Leopard-2A4˝, pomimo wyższej masy w stosunku do czołgów PT-91 i T-72, są bardziej mobilne i posiadają znacznie większe możliwości jazdy w terenie trudnym oraz manewru na polu walki, w tym zwłaszcza czterokrotnie szybszej jazdy na biegach wstecznych. Jest to możliwe ze względu na wyposażenie tych czołgów w znacznie silniejszy silnik (1500 KM) wraz z odpowiednią przekładnią. Silnik ten przewyższa parametrami te, które są zamontowane w czołgach PT-91 (800 KM). Ponadto wraz z przekazanymi czołgami ˝Leopard˝ 10 BKPanc otrzymała również 6 zestawów niskopodwoziowych do przewozu tych czołgów. Należy również przy tym wspomnieć, że gąsienice czołgów ˝Leopard˝ posiadają gumowe nakładki (w odróżnieniu od czołgów PT-91 i T-72). Umożliwia to korzystanie z dróg publicznych bez ich zniszczenia, tym samym zwiększając mobilność tej jednostki.

   1.3. Dowództwo Wojsk Lądowych z uwagi na ograniczone możliwości finansowe oraz ze względu na ˝wyczerpanie˝ możliwości modernizacji czołgów T-72 do wersji PT-91 (brak odpowiedniej jakości luf, kamer termalnych), a także z uwagi na nowe wymagania NATO dotyczące kalibru uzbrojenia (120 mm) uznało, że dalsza modernizacja T-72 do wersji PT-91 (125 mm) jest nieuzasadniona. Widzi natomiast potrzebę uruchomienia w kraju modernizacji posiadanych czołgów T-72 do kalibru 120 mm, a także oparcie jej o najlepsze rozwiązania konstrukcyjne wzorowane zarówno na zastosowanych w czołgach ˝Leopard-2˝, jak i rozwiązaniach krajowych (np. system kierowania ogniem). Pozyskanie ˝Leopardów˝ i rozpoczęta już eksploatacja tych czołgów traktowana jest jako wstęp do modernizacji naszej broni pancernej i ułatwi w przyszłości polskim przedsiębiorstwom właściwe jej wykonanie. Podpisane umowy jednoznacznie stwierdzają, że współpraca dotyczy dwóch płaszczyzn, a więc nie tylko pozyskania czołgów ˝Leopard˝, ale także modernizacji czołgów T-72. Już teraz złożone deklaracje firm niemieckich tworzą duże potencjalne możliwości dla polskiego przemysłu. Będą one wynikiem kooperacji polskich zakładów z przemysłem niemieckim, także w ramach europejskiego klubu użytkowników czołgów ˝Leopard˝ (tzw. Leoben). Podpisane zostały w tym zakresie umowy ramowe między polskimi firmami Obrum-Gliwice i Wifama-Prexer a niemiecką firmą Rheinmetall w zakresie modernizacji czołgów T-72 i produkcji amunicji kalibru 120 mm.

   I.4. Zawarte porozumienie pomiędzy ministrami obrony obu stron odnoszące się do współpracy zbrojeniowej oraz wydane wspólne oświadczenie z 29 stycznia br. dotyczą nie tylko modernizacji czołgów, a także remontów czołgów i produkcji amunicji w polskich zakładach zbrojeniowych. W kwestii produkcji amunicji z inicjatywy firmy Rheinmetall odbyło się kilka spotkań z firmami polskimi. Firma niemiecka oferuje technologię produkcji nowoczesnej amunicji kalibru 120 mm w polskich zakładach. Nie jest przeciwna jej eksportowi na rynki trzecie, nawet na niemiecki. Zgodnie z treścią podpisanego porozumienia oraz zasadniczego kontraktu serwisowanie i remont sprzętu będącego przedmiotem porozumienia (w tym także czołgów ˝Leopard-2A4˝) w trakcie eksploatacji realizowane będzie przez firmy polskie na podstawie umów zawartych między przemysłami Niemiec i Polski. Szereg polskich zakładów podjęło już dwustronne kontrakty z firmami niemieckimi (również w formie umów), m.in. w celu przygotowania się do ewentualnych przyszłych zadań w zakresie serwisowania sprzętu niemieckiego w Wojsku Polskim. Od początku realizacji ˝Umowy między ministrem obrony narodowej RP a federalnym ministrem obrony RFN w sprawie przekazania uzbrojenia i sprzętu wojskowego˝ z 29 kwietnia br. dowództwo Wojsk Lądowych inicjuje spotkania przedstawicieli producentów niemieckich z przedstawicielami polskich przedsiębiorstw celem nawiązania współpracy w zakresie serwisowania sprzętu niemieckiego w wojsku. Brali w nich udział m.in. przedstawiciele Ministerstwa Gospodarki, MON, PHZ Bumar, ZM Bumar Łabędy, Obrum-Gliwice, wojskowych przedsiębiorstw remontowo-produkcyjnych. Kolejne spotkania robocze planowane są na początku stycznia i pod koniec lutego przyszłego roku. Inicjatywy w tym zakresie należeć powinny również do Ministerstwa Gospodarki.

   I.5. Ze względu na fakt, iż sprzęt niemiecki będzie eksploatowany tylko w jednej brygadzie, nie tworzy się osobnego systemu eksploatacji dla tego sprzętu w skali sił zbrojnych. Koszty wynikające z dostosowania systemu eksploatacji do specyfiki sprzętu niemieckiego wyniosą ok. 10 mln zł, w tym ok. 6 mln zł transport sprzętu do kraju, ok. 2,6 mln zł szkolenie specjalistów technicznych w kraju (w tym zwłaszcza przygotowania odpowiedniej infrastruktury), ok. 1,4 mln zł tłumaczenie i opracowanie instrukcji sprzętu. Koszty późniejszej eksploatacji sprzętu niemieckiego w 10 BKPanc (w tym jego serwisu w przedsiębiorstwach krajowych) będą wynosiły rocznie ok. 19 mln zł. Wydatki na amunicję działową nie będą większe od dotychczas ponoszonych na amunicję 125 mm i będą wynosiły ok. 22 mln zł rocznie. Przy analizie opłacalności decyzji o przejęciu sprzętu niemieckiego należy mieć na uwadze fakt, iż za ok. 90 mln zł wojsko pozyskało nie tylko 128 czołgów ˝Leopard-2A4˝ (116 czołgów na wyposażeniu brygady, 12 na potrzeby szkolenia), ale również: 10 ciągników pancernych BPz-2 (klasy naszych WZT-3), 4 nowoczesne mosty czołgowe ˝Biber˝, 35 gąsienicowych transporterów M-113 i M-577 w wersji wozów dowodzenia oraz do przewozu rannych na polu walki, 6 ciężkich zestawów SLT-50-2 do transportu czołgów w terenie, 120 samochodów ciężarowo-terenowych ˝Mercedes Benz˝ i ˝Unimog˝ 2- i 5-tonowych, 25 samochodów osobowo-terenowych ˝Mercedes Benz 250 GD˝ z radiostacjami, 6 dużych symulatorów do szkolenia załóg czołgów, 48 średnich symulatorów do pojedynków ogniowych, 23 tony olejów i smarów do sprzętu niemieckiego, 375 ton amunicji różnego kalibru (wystarczy na dwuletnie szkolenie polskich załóg na pojazdach niemieckich), system łączności taktycznej naszej brygady z niemiecką 7 DPanc, ok. 20 ton zapasowych części zamiennych i zestawów narzędzi specjalnych do remontu. Ponadto w ramach kontraktu Niemcy przeszkolą ponad 600 polskich żołnierzy w swoich ośrodkach szkolenia (koszty tego wyniosą ok. 160 mln zł). Należy podkreślić, że pozyskane trenażery i symulatory są sprzętem mającym wyjątkowe znaczenie dla armii polskiej z uwagi na ich deficyt. Ich zastosowanie może obniżyć koszty szkolenia nawet o 40-45%, bowiem wiąże się to ze zmniejszeniem zużycia materiałów pędnych i smarów, części zamiennych, amunicji, wydłużeniem czasu użytkowania sprzętu, a co za tym idzie - zmniejszeniem kosztów obsługi i remontów.

   Wymieniona przez pana posła Zygmunta Wrzodaka liczba 400 czołgów ˝Leopard˝ oraz sumy 400 mln zł nie znajduje potwierdzenia w faktach. Nie planuje się dalszych dostaw (zakupów) czołgów ˝Leopard˝. Natomiast nie ulega wątpliwości, że rzeczywista wartość uzyskanego sprzętu i usług ze strony niemieckiej (biorąc pod uwagę ceny podobnego sprzętu produkcji krajowej) jest kilkunastokrotnie wyższa i nigdy nie mogłaby być pokryta z budżetu Wojsk Lądowych (z uwagi na jego szczupłość). Wartość pozyskanego sprzętu ocenia się na ok. 1,2 mld zł.

   I.6. Zgodnie z treścią podpisanego porozumienia oraz zasadniczego kontraktu serwisowanie i remont przekazanego sprzętu w trakcie eksploatacji realizowane będą docelowo przez firmy polskie na podstawie umów zawartych z partnerami niemieckimi. Dotyczy to serwisu na tzw. poziomie zakładowym (czyli analogicznego do dotychczas obowiązujących w Wojsku Polskim zakresów remontów konserwacyjnych, głównych i skomplikowanych napraw awaryjnych). Obsługiwanie i remont tego sprzętu na niższych poziomach będzie realizowane przez wojskowe pododdziały remontowe (wyznaczeni specjaliści rozpoczęli już szkolenie w ośrodkach Bundeswehry). W Dowództwie Wojsk Lądowych odbyło się spotkanie przedstawicieli producenta (firma Krauss Maffei Wageman) i głównego zakładu serwisującego czołgi w Bundeswehrze (spółka powołana przez producenta) z kierownictwem ZM Bumar Łabędy, poświęcone m.in. nawiązaniu współpracy w tym zakresie. Brali w nim udział również przedstawiciele OBRUM Gliwice i Ministerstwa Gospodarki. Należy nadmienić, że przedstawiciel Ministerstwa Gospodarki zadeklarował koordynację dalszych działań w tym kierunku. Ponadto 10 BKPanc funkcjonować będzie w systemie zaopatrywania logistycznego 7D Panc (głównie w zakresie dostaw części zamiennych). Pozwoli to na zakup części po cenach niższych, realizowany w ramach zbiorczych zamówień dla Bundeswehry. Tworzone rozwiązania w tym zakresie polegają na zastosowaniu niemieckiego systemu komputerowego DVU-VTT i zamawiania części w sposób analogiczny jak w pozostałych jednostkach 7 DPanc. Odbiór zamawianych części dokonywany będzie w przeciągu 2-3 dni siłami 10 BKPanc w magazynie w Niemczech (180 km od Świętoszowa). Strona niemiecka dostarczy bezpłatnie końcówkę komputera do tego systemu.

   I.7. Według informacji przekazanych przez zainteresowane strony istnieje umowa między polską firmą Wifama-Prexer a niemiecką firmą Rheinmetall w sprawie produkcji amunicji. Przedstawiciele resortu obrony narodowej brali udział w spotkaniu dotyczącym tego zagadnienia. Dowództwo Wojsk Lądowych określiło swoje potrzeby dotyczące amunicji kalibru 120 mm.

   I.8. Czołgi pozyskane przez Wojska Lądowe wydzielone zostały przez Federalne Ministerstwo Obrony ze składów Bundeswehry, w których były przechowywane. Nie mogły one być starsze niż 20 lat (przekazywane czołgi faktycznie mają po 15-16 lat, a zużycie resursu wynosi średnio ok. 20-30%). Wykaz czołgów został przekazany przez stronę niemiecką jeszcze przed podpisaniem umowy z 29 kwietnia br. Sprawdzenie stanu przyjmowanego sprzętu dokonuje na miejscu w Niemczech przedstawiciel Szefostwa Służb Technicznych Wojsk Lądowych w oparciu o stan faktyczny sprzętu i dokumentację technologiczną przygotowania czołgów przez przedsiębiorstwa niemieckie. Polscy specjaliści mieli również możliwość poznania zakładów niemieckich, które przygotowują czołgi do przekazania.

   I.9. Przyjmując oferowany przez Niemców pakiet sprzętu i usług (w tym 15-16-letnie czołgi), już od końca 2004 r. jesteśmy w stanie wypełnić w pełnym zakresie zobowiązanie czynnego uczestnictwa Polski w misjach wynikających z zadań Korpusu Sił Szybkiego Reagowania NATO. Bez tego - biorąc pod uwagę wielkość środków budżetowych otrzymywanych na zakup nowego wyposażenia - osiągnięcie tego celu, nawet w przeciągu najbliższych kilkunastu lat, byłoby niemożliwe. Większość czołgów będących na wyposażeniu Wojsk Lądowych ma już 17-18 lat, a więc są one starsze wiekowo od pozyskanych ˝Leopardów˝. Jest to ponadto sprzęt produkowany na licencji radzieckiej i technologicznie stojący znacznie niżej (co najmniej 1,5 generacji) od czołgów ˝Leopard-2A4˝. Natomiast w zakresie porównania nowoczesności czołgów PT-91 i ˝Leopard-2A4˝ należy uwzględnić następujące aspekty:

   - wszystkie czołgi ˝Leopard-2A4˝ otrzymane z Bundeswehry są wyposażone w termowizory o zasięgu porównywalnym z termowizorami naszych najlepszych czołgów PT-91. Nocne przyrządy obserwacyjne dowódcy ˝Leoparda˝ mają o wiele większy zasięg niż dowódcy czołgu PT-91. Należy mieć na uwadze fakt, że koszt 1 kamery termalnej do czołgu PT-91 stanowi co najmniej równowartość kilku używanych czołgów ˝Leopard-2A4˝ otrzymanych przez nas w wyniku realizacji układu polsko-niemieckiego,

   - system kierowania ogniem czołgu ˝Leopard-2A4˝ - według oceny użytkowników - jest o wiele skuteczniejszy niż czołgu PT-91, przede wszystkim ze względu na możliwość współpracy dowódcy i działonowego w prowadzeniu obserwacji, wyszukiwaniu celów i wspólnym prowadzeniu ognia w tzw. systemie hunter-killer,

   - czołg ˝Leopard-2A4˝ jest gabarytowo większy niż PT-91, jednak jego opancerzenie jest o wiele mocniejsze. Ponadto czołg ˝Leopard-2A4˝ ma lepsze własności trakcyjne,

   - czołg ˝Leopard-2A4˝ jest o wiele łatwiejszy w obsłudze od czołgów PT-91 a tym samym szybciej może wrócić do szyku w razie uszkodzenia na polu walki, np. wymiana silnika w czołgu ˝Leopard˝ zajmuje mniej niż godzinę, a w czołgu PT-91 zabiera to prawie dobę,

   - posiadanie automatu ładowania jest ważnym elementem, jednak należy brać pod uwagę i to, że stopień skomplikowania budowy urządzenia wpływa na jego podatność na uszkodzenia.

   I.10. Zgodnie z harmonogramem wdrażania celów NATO wszelkie przedsięwzięcia związane z modernizacją i zakupem czołgów ujęte zostały w celu EL 0851 ˝Czołgi bojowe˝. Wymagania tam zawarte dotyczą rozpoczęcia od roku 2003 programu modernizacji czołgów pola walki T-72 lub/i rozpoczęcia zakupów czołgów pola walki z przeznaczeniem w pierwszej kolejności dla Sił Wysokiej Gotowości. Strona polska zobowiązała się do rozpoczęcia procesu modernizacji czołgi T-72 do kalibru NATO 120 mm i jednocześnie uznała, że optymalnym wykonaniem tego celu i wykonaniem implementacji porozumienia dwustronnego z 2000 r. o włączeniu 10 BKPanc w struktury 7 DPanc jest wyposażenie polskiej brygady w czołgi ˝Leopard˝. 10 BKPanc zgodnie z wymaganiami celu EL 0036 jest wyznaczona do Sił Wysokiej Gotowości zdolnych do działania poza granicami kraju w ramach 7 Dywizji Pancernej i Korpusu Sił Szybkiego Reagowania NATO.

   I.11. Wyposażenie w czołgo ˝Leopard-2A4˝ tylko jednej jednostki (10 BKPanc) nie będzie miało wpływu na pogorszenie sytuacji polskiego przemysłu zbrojeniowego, a wręcz przeciwnie - przedsięwzięcie to powinno stymulować jak najszerszy udział polskich przedsiębiorstw w serwisowaniu tego sprzętu, jego naprawach, a także modernizacji, gdyż otwarty zostaje dostęp do nowoczesnych technologii w ramach klubu Leoben, skupiającego 11 państw użytkowników czołgów ˝Leopard˝. Oznacza to również możliwość podjęcia przez Polskę specjalizacji asortymentowej produkcji części zamiennych i podzespołów do czołgów ˝Leopard˝ zarówno tych eksploatowanych w 11 krajach, jak i tych, które będą montowane w Niemczech. Prace nad wprowadzeniem wszystkich krajowych systemów: dowodzenia, łączności, rozpoznania itp. postępują niezależnie od decyzji dotyczących wprowadzenia sprzętu niemieckiego. Zakłada się również (wg informacji OBRUM Gliwice), że przy modernizacji czołgu T-72 do standardów NATO zostaną wykorzystane krajowe rozwiązania.

   I.12. Istniejące projekty modernizacyjne będą wykorzystywane stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych RP, wynikających z przyjętych celów i ujętych w planie modernizacji na lata 2003-2008, z uwzględnieniem możliwości finansowych. W przyszłorocznym planie przewidziano środki na wdrożenie zmodernizowanego rozpoznawczego samochodu opancerzonego BRDM-2 w wersji ˝Żbik-A˝ - ˝dowódczej˝. Ponadto w ramach zakupów kontynuowana będzie modernizacja BRDM-2 do wersji ˝Żbik-B˝ - ˝szeregowej˝.

   I.13. Doświadczenia wielu lat wskazują, iż wojskowy potencjał naukowy i badawczy nie był wystarczający do zaspokojenia wszystkich potrzeb i mało efektywny. Aktualnie pomimo znacznej jego redukcji staje się coraz bardziej aktywny i efektywny. Obecny proces reorganizacji struktur oraz prace nad stworzeniem nowego modelu organizacji prac rozwojowych, wdrożeniowych i naukowo-badawczych ma na celu pozyskiwanie nowego uzbrojenia i sprzętu wojskowego w zgodzie z rozwiązaniami i regulacjami funkcjonującymi w NATO i UE. Powinien on w niedalekiej przyszłości przynieść następujące efekty:

   - przeniesienie wysiłku z zabiegów o pozyskanie poszczególnych rodzajów i typów uzbrojenia oraz sprzętu wojskowego na kompleksowe zaspokajanie potrzeb sił zbrojnych, wynikające z analizy istniejących zagrożeń oraz zobowiązań sojuszniczych,

   - zwiększenie efektywności prowadzonych na rzecz obronności i bezpieczeństwa państw prac badawczych, rozwojowych, wdrożeniowych i naukowo-badawczych oraz sprawność wdrażania ich wyników,

   - identyfikację obszarów technologicznych mogących stać się ˝polską specjalnością˝ na rynku międzynarodowym oraz działań mających na celu zwiększenie udziału uczestników i realizatorów prac badawczych, rozwojowych, wdrożeniowych i naukowo-badawczych na rzecz obronności w programach międzynarodowych - w przypadku trudności ze spełnieniem wymagań operacyjnych sił zbrojnych w oparciu o bazę krajową,

   - koncentrację środków finansowych na obszarach technologicznych, które mają lub będą miały znaczący wpływ na zdolności obronne państwa oraz maksymalizację wykorzystania cywilnych technologii i technologii podwójnego przeznaczenia na potrzeby obronności państwa,

   - zapewnienie kompetentnego doradztwa naukowo-technicznego w procesach identyfikacji potrzeb i definiowania wymagań oraz w rozwiązywaniu problemów wynikających w trakcie modernizacji uzbrojenia i wyposażenia Sił Zbrojnych RP,

   - usprawnienie systemu informacji naukowej w kraju i jej wymiany międzynarodowej w obszarze prac prowadzonych przez resort obrony narodowej.

   I.14. Każdy sprzęt, w tym wojskowy, a więc i czołgi, po wyeksploatowaniu jest przekazywany jako zbędny do Agencji Mienia Wojskowego do sprzedaży lub utylizacji. Czołgi ˝Leopard˝ posiadają jeszcze bardzo duży zapas resursów eksploatacyjnych i na dzień dzisiejszy nie ma problemu ich utylizacji. Należy mieć również na uwadze fakt, iż czołgi te są podatne na modernizację. Jest to sprawdzony i realizowany w praktyce proces nie tylko w Bundeswehrze, ale i w innych armiach posiadających te czołgi na wyposażeniu. Używane czołgi tego typu kupiła Finlandia, Norwegia, Austria, a ostatnio Grecja.

   II. Modernizacja samolotów MiG-29 przez Polskę i Niemcy miała na celu dostosowanie ich do wymogów NATO oraz ICAO w zakresie systemów nawigacji i łączności. Na samolotach wbudowano system nawigacji TACAN, odbiorniki systemu nawigacji satelitarnej GPS, światła antykolizyjne, system identyfikacji IFF. Wbudowane urządzenia spełniają swoją rolę pomimo że są różnych typów (np. wersja niemiecka odbiornika systemu TACAN jest znacznie starsza niż polska). Różnice w wyposażeniu samolotów niemieckich nie są istotne. Wymagają przeskalowania przyrządów pilotażowo-nawigacyjnych z jednostek metrycznych na anglosaskie, zmiany opisów z języka rosyjskiego na angielski oraz przystosowania 7 samolotów do przenoszenia podwieszanych zbiorników podskrzydłowych. Pozyskanie zmodernizowanych niemieckich MiG-29 nie będzie miało wpływu na technologię modernizacji polskich samolotów. Należy jednak zauważyć, że szczupłość środków finansowych przeznaczonych na eksploatację techniki lotniczej nie pozwala w chwili obecnej na prowadzenie dodatkowych prac modernizacyjnych.

   III. Wyborem kołowego transportera opancerzonego (KTO) zajmuje się komisja przetargowa powołana decyzją nr 174/MON ministra obrony narodowej z dnia 2 sierpnia 2001 r. w sprawie powołania komisji do przeprowadzenia postępowania przetargowego o udzielenie zamówienia publicznego na zasadach szczególnych w trybie przetargu dwustopniowego na kołowy transporter opancerzony oraz kołowe podwozie bazowe dla potrzeb rodzajów wojsk i służb, która wykonuje ustawowe procedury w tym zakresie. W składzie komisji w charakterze obserwatorów z ramienia sejmowej Komisji Obrony Narodowej znajduje się pan poseł Bronisław Komorowski i pan poseł Zbyszek Zaborowski. Mogą oni wnosić uwagi i spostrzeżenia dotyczące przetargu, nie biorą jednak udziału w podejmowanych przez komisję decyzjach w sprawach zakupu KTO. Przed rozstrzygnięciem przetargu wszelkie uwagi dotyczące przyszłego producenta są spekulacjami. Jedno natomiast wiadomo - że udział polskich zakładów w produkcji KTO będzie istotny i jego wysokość wynikać będzie z zaoferowanego stopnia polonizacji przez uczestników przetargu.

   IV.1. Departament Zaopatrywania Sił Zbrojnych MON realizował w br. postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu dwustopniowego na zasadach szczególnych na dostawę radiolinii cyfrowych szczebla operacyjno-taktycznego, które powinny spełniać wymagania funkcjonalno-techniczne opracowane przez Sztab Generalny WP. Żadna z oferowanych radiolinii nie spełniła wymagań i specyfikacji istotnych warunków zamówienia, pomimo prowadzonych negocjacji z oferentami. Ponieważ Sztab Generalny WP nie obniżył wymagań, przedmiotowe postępowanie unieważniono zgodnie z ustawą o zamówieniach publicznych. W związku z powyższym nie można było zaprosić oferentów do złożenia ofert ostatecznych (cenowych).

   IV.2. Wspomniane unieważnienie przetargu nie świadczy o nieudolności osób odpowiedzialnych za przetarg ponieważ do komisji przetargowej i komisji ekspertów minister obrony narodowej powołał najlepszych specjalistów w zakresie sprzętu łączności radioliniowej. Do drugiej części pytania nie można się odnieść, gdyż ma ono charakter zwykłego pomówienia.

   IV.3. Zgodnie z założeniami ustawy budżetowej nie jest możliwe przenoszenie środków z jednego celu na drugi, chyba że zmieni się ustawę. Środki finansowe przeznaczone na zakup radiolinii cyfrowych zostały spożytkowane przez MON w większości na zakup aparatowni ruchomego węzła łączności cyfrowej RWŁC-10/T i RWŁC-10/K, które po wycofaniu z eksploatacji radiolini pracujących w pasmach UMTS są niezbędne do nawiązania łączności. Nowe postępowanie przetargowe można będzie rozpocząć w I kwartale 2003 r. po weryfikacji ˝wymagań funkcjonalno-technicznych na radiolinię cyfrową szczebla operacyjno-taktycznego˝. Zakupione radiolinie zostaną nieodpłatnie zamontowane w aparatowniach RWŁC-10/T przez Wojskowe Zakłady Łączności nr 1 Zegrze, producenta aparatowni, co zagwarantowane jest w dotychczas zawartych umowach na dostaw ww. aparatowni.

   V.1. Zgodnie z planem rozwoju Wojsk Lądowych przyjętym na lata 2001-2006 kontynuowany jest proces rozwoju i modernizacji technicznej Wojsk Rakietowych i Artylerii. Jednym z programów tego procesu jest realizacja celu EL 0905 ˝Ulepszone systemy artylerii lufowej i rakietowej˝, w tym pozyskanie dywizjonowego modułu ogniowego 155 mm samobieżnych armatohaubic. Praca jest aktualnie na etapie badań kwalifikacyjnych dwóch prototypów dział, których zakończenie planowane jest w 2003 r. Ze względu na ograniczone nakłady finansowe dalsze prace nad 155 mm AHS KRAB zamierza się kontynuować według jednego z dwóch wariantów:

   - w wariancie I w 2003 r. przez dofinansowanie kwotą w wysokości ok. 1,3 mln zł dokończyć budowę dwóch dział z elementami systemu kierowania ogniem i przeprowadzić ich badania zdawczo-odbiorcze,

   - w wariancie II, wydzielając kwotę 90-100 mln zł, w latach 2004-2006 pozyskać pełen moduł bateryjny w składzie: sześć 155 mm AHS, dwa wozy amunicyjne, jeden wóz techniczny oraz bateryjny system dowodzenia i kierowania ogniem ˝Azalia˝.

   Należy podkreślić, że wybór wariantu jest uwarunkowany ilością środków finansowych będących w dyspozycji Dowództwa Wojsk Lądowych.

   V.2. Resort obrony narodowej ma świadomość, że dla zagranicznego potencjalnego odbiorcy haubic najlepszą rekomendacją uzbrojenia jest jego użytkowanie przez własną armię. Dlatego też poszukuje się możliwości kontynuowania przedmiotowego programu w sposób umożliwiający wykorzystanie bardzo szczupłych środków finansowych Wojsk Lądowych i wprowadzenie tego uzbrojenia na wyposażenie wojska.

   V.3. Z posiadanych przez MON informacji wynika, że umowa licencyjna nie zawiera ograniczeń eksportowych.

   V.4. Wybranie na finalnego producenta tych dział z Polski było świadomym działaniem resortu obrony narodowej. Już na etapie formułowania założeń taktyczno-technicznych zaproponowano, aby wykonawcami zasadniczych zespołów dział (podwozie z silnikiem, system kierowania ogniem) oraz całego modułu dywizjonowego (działa, wozy dowodzenia, wozy techniczno-ewakuacyjne i amunicyjne) byli producenci krajowi. W ten proces z powodzeniem zaangażowane są m.in. takie firmy jak: OBRUM-Gliwice, WB Electronics Warszawa, Star Trucks Sp. z o.o. Starachowice, Huta Stalowa Wola SA - zakład odpowiedzialny za wdrożenie licencji na wieżę armatohaubicy - z lufą o długości 52 kalibrów i integrację całego dywizjonowego modułu ogniowego. Resort obrony narodowej jest świadomy korzyści z produkcji w kraju tego uzbrojenia i wspiera realizację tego zadania.

   VI. Mobilny system przeciwlotniczy, taki jak ˝Loara˝ należy do najbardziej złożonych i skomplikowanych rodzajów techniki wojskowej. Zasadniczy harmonogram przedsięwzięć związanych z realizacją prac badawczo-rozwojowych i wdrożeniowych w programie ˝Loara˝ przedstawiał się następująco:

   - projekt koncepcyjny oraz wstępne założenia taktyczno-techniczne dla przeciwlotniczego zestawu rakietowo-artyleryjskiego ˝Loara˝ opracowano w roku 1991,

   - w 1992 r. Szefostwo Badań i Rozwoju Techniki Wojskowej MON podpisało umowę z Centrum Naukowo-Produkcyjnym Elektroniki Profesjonalnej CNPEP Radwar SA w Warszawie na realizację prac badawczo-rozwojowych dotyczących programu ˝Loara˝,

   - strategiczny program rządowy (SPR) pt. ˝Nowoczesne technologie dla potrzeb rozwoju systemu obrony przeciwlotniczej wojsk i obiektów˝ został ustanowiony przez Radę Ministrów w dniu 16 sierpnia 1994 r. Realizację tego programu początkowo planowano na lata 1994-1999. Finansowanie programu miało odbywać się z budżetu Komitetu Badań Naukowych MON oraz środków własnych przemysłu,

   - w ramach programu realizowano dwa tematy: 1) przeciwlotniczy zestaw rakietowo-artyleryjski ˝Loara˝; 2) przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy ˝Grom˝,

   - założenia taktyczno-techniczne na realizację programu ˝Loara˝ zostały zatwierdzone przez dyrektora Departamentu Rozwoju i Wdrożeń MON (po ich wcześniejszym uzgodnieniu z zainteresowanymi instytucjami) w dniu 23 sierpnia 1995 r. Zgodnie z tymi założeniami zakładano opracowanie dwóch wersji zestawu - artyleryjskiej i rakietowej - wzajemnie się uzupełniających i mających zapewnić osłonę przeciwlotniczą wojsk i obiektów na małych i bliskich odległościach oraz zdolnych do niszczenia całego kompleksu współczesnych środków napadu powietrznego. Ponadto zakładano, że ok. 70% rozwiązań technicznych urządzeń i podzespołów wersji artyleryjskiej zestawu zostanie przeniesionych do wersji rakietowej,

   - z powodu niewystarczających środków finansowych na realizację programu w latach 1992-1996 w dniu 6 sierpnia 1996 r. MON w porozumieniu z KBN przesunął termin zakończenia prac na 2001 r.,

   - zgodnie z ustawą z dnia 15 września 2000 r. o KBN, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2001 r., wspomniany SPR przestał istnieć i w związku z tym zostały podjęte próby przekształcenia go w program wieloletni,

   - obecnie dobiegają końca badania państwowe przeciwlotniczego zestawu artyleryjskiego ˝Loara˝,

   - ocenia się, że ogółem na opracowanie zestawu artyleryjskiego ˝Loara˝ do 31 grudnia 2001 r. wydatkowano ok. 240 mln zł, z tego ok. 140 mln zł ze środków KBN, 80 mln zł z budżetu MON i 20 mln zł ze środków własnych przemysłu,

   - w latach 2003-2008 planowane jest zakończenie etapu badawczo-rozwojowego wersji artyleryjskiej przeciwlotniczego zestawu Loara i rozpoczęcie wdrażania tych zestawów do pododdziałów przeciwlotniczych wojsk lądowych.

   Duży wpływ na opóźnienia w realizacji programu realizowanego w cyklu wieloletnim miał wzrost kosztów w porównaniu do pierwotnie założonych (w pewnych okresach była duża dynamika zmian kursu walut, wprowadzono podatek VAT). Wysokość środków przeznaczonych przez KBN na dofinansowanie projektów celowych jest ściśle uzależniona od nakładów ponoszonych przez wykonawcę, w tym przypadku przez MON, który może finansować tematy stosownie do środków finansowych będących w jego dyspozycji. Mimo że były one niższe, niż pierwotnie zakładano, to efekty uzyskane w ramach programu ˝Loara˝ zyskały wysoką ocenę KBN. Kierownictwo MON, mając na uwadze doświadczenia płynące z konfliktów zbrojnych, jakie miały miejsce na świecie w ostatniej dekadzie, stara się traktować potrzeby wojsk obrony przeciwlotniczej priorytetowo. Wielokrotnie też wyrażało poparcie dla idei wdrożenia do wojsk obrony przeciwlotniczej nowoczesnych zestawów rakietowych po roku 2008. Docenia i rozumie również korzyści, jakie może przynieść realizacja takiego programu dla rozwoju polskiej nauki, techniki i dostępnej w kraju technologii oraz dla polskiego przemysłu obronnego. Ale wyrażając opinię na temat możliwości realizacji tak kosztownego i długofalowego programu, nie sposób nie dostrzegać obecnej sytuacji budżetu MON. W ramach realizacji ˝Planu przebudowy i modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP na lata 2001-2006˝ wdrożenie wersji artyleryjskiej zestawu ˝Loara˝ planowane jest na rok 2004, a pierwsze zakupy w roku 2005 i 2006. Pierwotnie planowano w ramach tego planu zakupić w tym okresie 9 PZA ˝Loara˝. Obecne prognozy odnoszące się do budżetu wojsk lądowych pozwalają na zakup tylko po jednej sztuce PZA ˝Loara˝, odpowiednio w 2005 i 2006 r.

   W zakresie odpowiedzi na pytanie natury ogólnej dotyczącego przypadków przejmowania przez MON używanego uzbrojenia z armii obcych pragnę poinformować, iż zasadniczy problem nie leży w przejmowaniu sprzętu w drodze darowizn, lecz w kosztach transferu, eksploatacji, a w szczególności pozyskania amunicji i materiałów eksploatacyjnych oraz zgodności systemów uzbrojenia i wyposażenia wykorzystywanych w sprzęcie z systemami przewidywanymi w koncepcjach modernizacji Sił Zbrojnych RP jako docelowe. Ministerstwo Obrony Narodowej analizuje ten problem i podejmuje działania celem pogodzenia doraźnych potrzeb wojska z interesami polskiego przemysłu obronnego i polskiej myśli technicznej.

   Odnosząc się do ostatniej kwestii poruszonej w interpelacji, a dotyczącej cywilnej kontroli nad wojskiem, to pragnę z całą mocą podkreślić, że nikt z kierownictwa MON nie zasłania się brakiem kompetencji i nie zrzuca odpowiedzialności za podejmowane decyzje na inne barki. Każdy odpowiada za swoje czyny niezależnie od tego, czy nosi mundur czy garnitur. Cywilna i demokratyczna kontrola polega m.in. również i na tym, że określa się standardy praworządności i dyscypliny na wszystkich szczeblach dowodzenia. Zgodnie z konstytucyjną zasadą neutralności politycznej Sił Zbrojnych RP nie dopuszcza się politykierstwa w wojsku.

   Przekazując powyższe wyjaśnienia, żywię nadzieję, iż uzna je pan marszałek za wyczerpujące.

   Łączę wyrazy szacunku

   Sekretarz stanu

   Janusz Zemke

   Warszawa, dnia 30 grudnia 2002 r.