Odpowiedź ministra gospodarki

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 2313

w sprawie niektórych problemów polskiego przemysłu węgla kamiennego i jego pracowników

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, na interpelację pana posła Janusza Dobrosza z dnia 21 listopada 2002 r., znak L.dz. 151/163/2020 (SPS-0202-2313/02) w sprawie niektórych problemów polskiego przemysłu węgla kamiennego i jego pracowników przedstawiam, co następuje.

   Zgadzam się z tezą pana posła, że restrukturyzowana od 1989 r. gospodarka polska nie jest wyłączona spod wpływu międzynarodowej konkurencji, gdyż przy zachodzących procesach globalizacji gospodarki, jak również zawartych umowach międzynarodowych, jest to niemożliwe.

   Jednak jednym z kierunków działań państwa uzasadnionym z punktu widzenia polskiej gospodarki jest ograniczanie wpływu międzynarodowej konkurencji w takich sektorach, jak górnictwo węgla kamiennego, do czasu ich dostosowania do skutecznej rywalizacji na wolnym rynku. Należy nadmienić, że już w nieodległej perspektywie czasowej polski rynek węglowy poddany będzie tym samym zasadom, jak producenci węgla w krajach Unii Europejskiej. Takim samym, jak w Unii Europejskiej, unormowaniom podlegać będą stosowane mechanizmy ochronne. Oznacza to, że polscy producenci węgla muszą być przygotowani do konkurencji z unijnymi producentami węgla. Równocześnie polski węgiel musi być konkurencyjny w stosunku do innych pierwotnych nośników energii.

   Jednym z głównych zadań państwa jest zatem przygotowanie polskich producentów do jak najbardziej skutecznego konkurowania na rynku. Jest to niezbędne nie tylko z przyczyn ekonomicznych, ale również społecznych.

   Likwidacja siedmiu kopalń węgla kamiennego, o której mowa w przyjętym przez Radę Ministrów ˝Programie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2003-2006 z wykorzystaniem ustaw antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopalń˝, wynika przede wszystkim z nieosiągnięcia celów dotychczas realizowanych programów restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego, sytuacji na rynku węgla, zmniejszającego się zapotrzebowania na energię elektryczną, trudnej sytuacji finansowej przedsiębiorstw górniczych, charakteryzującej się brakiem płynności finansowej i ujemnymi kapitałami własnymi.

   Jednak w dniu 11 grudnia 2002 r. strona rządowa podpisała ze stroną społeczną porozumienie, w którym strona rządowa zadeklarowała, że rząd odstąpi od zamiaru rozpoczęcia likwidacji kopalń do czasu zakończenia prac zespołu utworzonego w celu ponownego określenia realnych i uzasadnionych ekonomicznie wielkości sprzedaży węgla kamiennego z przeznaczeniem na rynek krajowy i eksport oraz w związku z tym określenia zasadności i celowości likwidacji kopalń. Ponadto zespół oceni możliwości prawne ochrony rynku polskiego przed importem oraz możliwy zakres ich stosowania. Zespół zakończy pracę najpóźniej do 31 marca 2003 r. oraz niezwłocznie przedstawi wyniki prac partnerom społecznym. Równocześnie przedstawiciele strony rządowej zaprosili stronę społeczną do udziału w pracach zespołu. Oznacza to, że prognozy zapotrzebowania na węgiel, na podstawie których przygotowywany był program reformy górnictwa, poddane zostaną ponownej analizie.

   Odnośnie do budowy pięciu nowych kopalń węgla kamiennego w Czechach, pragnę stwierdzić, że strona polska posiada w tym zakresie następujące informacje:

   1. W latach 80. w rejonie miasta Fridek-Mistek prowadzone były badania geologiczne dotyczące rozpoznania zasobów węgla, w wyniku których ustalono, że pomiędzy miastem Fridek-Mistek i granicą państwa zalegają złoża węgla typu 35.

   2. Wydrążono dwa szyby w rejonie Frensztat (Beskidy), w których stwierdzono pokłady nadające się do eksploatacji na głębokości ok. 1000 m, jednak pod wpływem protestów ekologów czeskich zaniechano eksploatacji węgla.

   3. W pobliżu granicy polsko-czeskiej zatrzymano drążenie szybu SWADNOV. Z uwagi na stumetrową warstwę detrytu, tj. formację geologiczną na granicy trzeciorzędu i karbonu, w której zalegają pokłady węglowe, jednak bardzo mocno zawodnione. Eksploatacja pod takimi warstwami powoduje konieczność ich ciągłego odwadniania, co znacząco zwiększa koszty wydobycia i powoduje wzrost zagrożenia środowiska wynikający z konieczności pompowania wód słonych do cieków powierzchniowych. Złoże stwierdzone otworami wiertniczymi w rejonie szybu SWADNOV to kilka pokładów o grubości ok. 1 m o dobrych parametrach koksotwórczych.

   4. Zdaniem ekspertów czeskich budowa pięciu kopalń w rejonie przygranicznym z Polską jest ze względów technicznych nierealna. Nieopłacalna jest również strona ekonomiczna przedsięwzięcia.

   Równocześnie informuję, że na spotkaniu w dniu 10 października 2002 r. z polskimi posłami ambasador Republiki Czeskiej w Polsce pytany o sprawę budowy pięciu kopalń oświadczył, że nie jest poinformowany o takich zamiarach.

   Odnosząc się do szczegółowych pytań zawartych w pana interpelacji przedstawiam, co następuje:

   Ad 1. Realizowane dotychczas programy restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego miały na celu dostosowanie tego sektora do sytuacji rynkowej. Nie mogą się zgodzić ze stwierdzeniem, że odzwierciedlały one interesy światowych eksporterów surowców energetycznych.

   Ad 2. Przychody i koszty działalności przedsiębiorstwa górniczego, jak również innych przedsiębiorstw, na przykład energetyki zawodowej, liczone są na podstawie ogólnie obowiązujących przepisów, zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (DzU z 1994 r. nr 121, poz. 591, z późn. zm.). Stosowane zasady zawarte w przepisach dotyczą wszystkich przedsiębiorstw i są podstawą do przedstawienia ich rzeczywistej sytuacji ekonomiczno-finansowej.

   Górnictwo węgla kamiennego uzyskiwało w ostatnich latach i uzyskuje aktualnie takie ceny za węgiel, jakie może uzyskać w warunkach konkurencyjności na rynku krajowym i zagranicznym, przy uwzględnieniu krajowej i światowej nadpodaży tego surowca. Uzyskiwane wyniki finansowe wskazują, że bez dalszego procesu restrukturyzacji górnictwo w dalszym ciągu będzie ponosić straty, obciążając nimi całą gospodarkę narodową.

   Ad 3. Wyniki polskiego przemysłu węglowego są przedstawiane w sposób obiektywny, zgodnie z zasadami rachunkowości. Nie są stosowane żadne praktyki tzw. kreatywnej księgowości ani w celu przedstawienia lepszego niż w rzeczywistości obrazu tego przemysłu, ani też w celu przedstawienia gorszego jego wizerunku. Programy restrukturyzacyjne górnictwa nie zmierzają do wyeliminowania polskiego węgla z rynku międzynarodowego, lecz do ustalenia takiego jego rozmiaru, by sektor ten mógł funkcjonować bez ponoszenia strat na produkcji węgla.

   Ad 4. Gaz ziemny stanowiący element bilansu paliwowo-energetycznego jest pozyskiwany zarówno z importu, jak i złóż krajowych. Oprócz importu z Rosji importowany gaz pochodzi również z RFN i Norwegii (tzw. mały kontrakt) oraz dostaw spotowych (Ukraina). W roku 2001 pozyskano ze źródeł krajowych 3,98 mld m3, z importu 8,33 mld m3. W ogólnej sprzedaży krajowej wynoszącej 11,28 mld m3 przemysł spożytkował 6,0 mld m3 (w tym zakłady azotowe 2,0 mld m3), handel, usługi i pozostali 1,58 mld m3, odbiorcy domowi 3,70 mld m3.

   Jak wynika z kierunków zużycia gazu, jest on praktycznie niezastępowalny, w tym w szczególności tam, gdzie jest zużywany jako surowiec (nawozy azotowe) oraz u odbiorców, gdzie jego stosowanie jest podyktowane możliwościami technicznymi (budownictwo wielkopłytowe w dużych aglomeracjach miejskich, przemysł szklarski i ceramiczny). Gaz ziemny jest także paliwem ekologicznym, co w kontekście podpisanych przez Polskę konwencji międzynarodowych (redukcja C02) wymusza jego stosowanie.

   W tym kontekście nie można mówić o nadmiernym imporcie gazu rosyjskiego, w myśl którego mógłby być zastąpiony zwiększonym zużyciem węgla kamiennego.

   Istnieje natomiast problem przekontraktowania dostaw gazu z importu (umowa PGNiG SA - Gazprom SA z 1996 r.), wynikający z ogólnego spowolnienia rozwoju polskiej gospodarki i przejściowego jej zapotrzebowania na nośniki energetyczne. Dla dostosowania pozyskania nośników energetycznych zarówno z kraju, jak i z importu prowadzone są działania, z których jako przykład można wymienić rozmowy prowadzone ze stroną rosyjską (zarówno na szczeblu rządowym, jak i podmiotów gospodarczych, tj. PGNiG SA oraz Gazprom SA) w celu dostosowania ilości importowanego gazu do faktycznych potrzeb. Jak dotychczas coroczne wielkości importowanego gazu są dostosowywane do faktycznych potrzeb odbiorców.

   Ad 5. Okoliczności podpisania kontraktu gazowego ze stroną rosyjską były badane przez NIK, jak i parlament poprzedniej kadencji. Parlament obecnej kadencji zlecił przeprowadzenie kontroli NIK w tym zakresie. Prace kontrolne NIK (w MG, MSP, PGNiG SA) zostały zakończone. Przewiduje się, że w I kwartale 2003 r. zostanie przedstawiona Sejmowi wyczerpująca informacja na temat podnoszony przez pana posła. Kontrakt z 1996 r. na import gazu rosyjskiego do Polski podpisali szefowie PGNiG SA oraz Gazpromu SA (Gazeksport).

   Ad 6. W poniższej tabeli przedstawiono spadek/wzrost produkcji rocznej węgla kamiennego w latach 1990-2001 na tle importu węgla kamiennego (w milionach ton):

Lata

Poziomwydobyciawęgla

Spadek/wzrostwydobycia w stosunkudo roku poprzedniego

Import węgla

ogółem

w tym węgielenergetyczny

1

2

3

4

5

1989

177,3

-

-

-

1990

147,4

29,9

0,560

-

1991

140,1

7,3

0,054

-

1992

131,3

8,8

0,126

-

1993

130,2

1,1

0,129

-

1994

132,7

+2,5

1,045

0,429

1995

135,3

+2,6

1,498

0,453

1996

136,2

+0,9

1,976

1,043

1997

137,1

+0,9

3,244

2,386

1998

116,0

21,1

4,199

3,046

1999

109,2

6,8

2,374

1,484

2000

102,2

7,0

1,401

0,862

2001

102,8

+0,6

1,878

1,367

   Ogółem w latach 1990-2001 nastąpiło obniżenie produkcji węgla kamiennego o 74,5 mln t, przy łącznym imporcie węgla kamiennego wynoszącym ok. 18,5 mln t. Prawie 60% (ok. 11 mln t) importu stanowił węgiel energetyczny.

   Ad 7. Rządowy program restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2003-2006, przyjęty przez Radę Ministrów 20 listopada 2002 r., przewiduje następujące wielkości produkcji węgla kamiennego w poszczególnych latach:

   2003 r. - 95,1 mln t,

   2004 r. - 88,8 mln t,

   2005 r. - 88,8 mln t,

   2006 r. - 88,8 mln t.

   Zgodnie z danymi zawartymi w dokumencie ˝Założenia polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝, przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 22 lutego 2002 r., produkcja węgla kamiennego po 2006 r., w scenariuszu odniesienia, powinna ukształtować się na następującym poziomie:

   2010 r. - 90 mln t,

   2015 r. - 85 mln t,

   2020 r. - 80 mln t.

   Ad 8. W rządowym programie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2003-2006 założono następujące wielkości eksportu węgla kamiennego:

   2003 r. - 21,5 mln t,

   2004 r. - 18,2 mln t,

   2005 r. - 18,6 mln t,

   2006 r. - 19,3 mln t.

   Zgodnie z danymi zawartymi w ˝Założeniach polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝, eksport węgla kamiennego po 2006 r., w scenariuszu odniesienia, powinien ukształtować się na następującym poziomie:

   2010 r. - 7,7 mln t,

   2015 r. - 3,1 mln t,

   2020 r. - 0,1 mln t.

   Przewiduje się, że w 2002 r. eksport węgla wyniesie 23,7 mln t. Około 95% eksportu węgla kamiennego kierowane jest na rynki europejskie (w tym 80% do krajów Unii Europejskiej). Do roku 2012 struktura geograficzna eksportu polskiego węgla nie ulegnie zmianie.

   Odnosząc się do zapytania dotyczącego importu węgla należy zauważyć, że zgodnie z ˝Założeniami polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝ import węgla kamiennego po 2006 r., w scenariuszu odniesienia, powinien kształtować się na następującym poziomie:

   2010 r. - 2 mln t,

   2015 r. - 2 mln t,

   2020 r. - 2 mln t.

   Ad 9. Polska nie eksportuje i nie importuje węgla brunatnego.

   Ad 10. Według ˝Analizy realizacji założeń polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝ (ARE, luty 2002) udział węgla kamiennego w bilansie energetycznym paliw pierwotnych w Polsce ukształtuje się na następującym poziomie:

   2003 r. - 49,5%,

   2005 r. - 48,8%.

   Zgodnie z ˝Założeniami polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝ udział węgla kamiennego w bilansie energetycznym Polski będzie kształtował się na następującym poziomie:

   2010 r. - 51%,

   2015 r. - 49,3%,

   2020 r. - 46,6%.

   Jak wynika z powyższego zestawienia, w 2015 r. udział węgla kamiennego w bilansie energetycznym paliw pierwotnych utrzyma się na dotychczasowym poziomie, natomiast w 2020 r. nastąpi jego obniżenie o 2,7%.

   Ad 11. Zgodnie z danymi ˝Prognozy chłonności rynku węgla kamiennego w Polsce do roku 2010˝ (Raport opracowany prze BRE i AC Nielsen w grudniu 2001 r.) prognozowane zużycie węgla kamiennego w kraju według wariantu rozwoju ma wynosić:

Rok

Energetykazawodowa(mln ton)

Zużycie bezpośredniew gospodarstwachdomowych i rolnictwie