Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 2322

w sprawie potrzeby zmiany rozporządzenia dotyczącego kas rejestrujących

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie znak SPS-0202-2322/02 z dnia 3 grudnia 2002 r. interpelacją poselską pani poseł Bogusławy Towalewskiej dotyczącą prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących przez podatników świadczących usługi przewozu osób i ładunków taksówkami uprzejmie wyjaśniam i informuję.

   Obowiązek prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących został wprowadzony art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (DzU nr 11, poz. 50, ze zm.), a więc wynika on wprost z ustawy. Nie został więc wprowadzony bezpośrednio decyzjami rządowymi. Należy podkreślić, że obowiązek ten dotyczy podatników dokonujących sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, niezależnie od tego, czy działalność ta jest opodatkowana, czy też zwolniona od podatku.

   Działając w oparciu o delegację wynikającą z art. 29 ust. 3 ustawy, minister finansów wprowadził zwolnienia z ustawowego obowiązku ewidencjonowania przy zastosowaniu kas tylko na czas określony. Wykorzystując ww. delegację ustawową, minister finansów przez okres ponad 8 lat stosował te zwolnienia w odniesieniu do podatników wykonujących usługi przewozu osób taksówkami. Na decyzję o dalszym nieprzedłużaniu zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących w stosunku do tej grupy podatników złożyły się różne przyczyny.

   Jedna z nich to fakt, iż niektóre samorządy zamierzały wprowadzić obowiązek wyposażenia taksówek w drukarki paragonów dla klientów, a więc rozwiązania, które są stosowane w niektórych krajach Unii Europejskiej. Zamierzenia samorządów były związane z koncepcjami uregulowania niektórych problemów funkcjonowania lokalnych rynków przewozu osób i ładunków taksówkami, zwłaszcza w dużych aglomeracjach, które - ogólnie to ujmując - dotyczyły różnych technik i sposobów zawyżania taksometrycznej wyceny zrealizowanych kursów.

   W ocenie tych samorządów fakt otrzymywania przez klienta korzystającego z taksówki bez zbędnej ingerencji paragonu emitowanego przez drukarkę sprzężoną z taksometrem i zawierającego podstawowe dane o przebiegu kursu i jego wycenie byłby realizacją podstawowych uprawnień konsumenckich. Brak takiego dowodu powoduje, że nabywca usługi nie może skutecznie dochodzić swoich roszczeń lub składać reklamacji, a służby miejskie nie mają podstaw do prowadzenia odpowiednich działań nadzorczych lub kontrolnych na tym rynku.

   Kasa rejestrująca jest w istocie urządzeniem (pod względem konstrukcyjnym) bardzo zbliżonym do drukarki paragonów i różni się od niej pewnymi rozwiązaniami spełniającymi również funkcje fiskalne. Związane są one z tym, że kasa ewidencjonuje dodatkowo wartość obrotów i podatku należnego przy pomocy specjalnie zabezpieczonej pamięci fiskalnej i emituje tzw. dobowe i okresowe raporty fiskalne, które mogą umożliwiać bezpośednie sporządzanie rozliczenia deklaracyjnego. Koszty produkcji tych kas nie powinny zbytnio odbiegać od kosztów wytworzenia zwykłych drukarek paragonów przystosowanych do instalacji w taksówkach proponowanych do zastosowania przez samorządy. To właśnie było powodem, że kilka lat temu podjęto wstępne rozstrzygnięcia, że bardziej celowym i ekonomicznym będzie wprowadzenie obowiązku instalacji kas w taksówkach, a nie zwykłych drukarek. Należy również zaznaczyć, iż w reakcji na te zamierzenia samorządu niektóre organizacje reprezentujące taksówkarzy wytoczyły argument nieracjonalności instalacji w taksówkach ww. drukarek, gdyż w przyszłości ewidencja ta ma być prowadzona przy zastosowaniu kas rejestrujących.

   Natomiast drugą przyczyną podjęcia na obecnym etapie tematu wprowadzenia kas w omawianej dziedzinie jest związana z rozpoczęciem ostatniego etapu dostosowywania rozwiązań polskiego prawa podatkowego do VI Dyrektywy Rady Unii Europejskiej z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej - ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC). W art. 13 tej dyrektywy wyznaczającym zakres dozwolonych zwolnień przedmiotowych nie wymieniono usług przewozów osób taksówkami. Oznacza to, iż w odniesieniu do tej kategorii usług będą miały zastosowanie analogiczne rozwiązania, jak stosuje się to w podlegających już obecnie opodatkowaniu usługach przewozu osób pozostałym transportem drogowym lub kolejowym. Usługi przewozu taksówkami będą zatem już w niedalekiej przyszłości opodatkowane VAT ze wszystkimi z tym wiążącymi się konsekwencjami rozliczeniowymi i ewidencyjnymi.

   Jak wiadomo, rozliczenie podatku VAT opiera się na składaniu miesięcznej deklaracji podatkowej, w której zapisy wynikają z prowadzonej ewidencji zrealizowanych w okresie rozliczeniowym obrotów. Kasa rejestrująca jest urządzeniem, które ewidencjonuje dane odnośnie do ww. obrotów, wylicza kwoty podatku należnego związanego z tymi obrotami oraz w specjalnych drukowanych raportach odpowiednio grupuje i sumuje te dane w ten sposób, że mogą być one wykorzystywane do przeniesienia do obowiązkowo składanej deklaracji VAT-7. Tym samym kasa jest urządzeniem, które przede wszystkim jest wprowadzane w związku z rozliczeniami podatku VAT. Ułatwia ona w dużym stopniu podatnikom prowadzenie ewidencji niezbędnej do rozliczeń z budżetem podatku VAT.

   Ponieważ w tej dziedzinie świadczenia usług mamy do czynienia w przeważającej mierze z usługodawcami będącymi osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą na własny rachunek, którzy z uwagi na dotychczasowe zwolnienie od VAT oraz stosowane w podatku dochodowym opodatkowanie w formie karty podatkowej nie są związani z tradycjami lub nie mają doświadczenia w zakresie prowadzenia ewidencji, stosowanie kas rejestrujących jako urządzenia służącego ewidencji rozwiąże wiele problemów tej grupy przyszłych podatników VAT.

   Z dotychczasowych blisko 8-letnich doświadczeń związanych z procesem rozszerzenia obowiązków ewidencyjnych przy zastosowaniu kas na nowe grupy podatników wynika, że nie jest możliwe dokonanie tego przedsięwzięcia technicznego w skali kraju w drodze jednorazowego działania. Wymagałoby to zaangażowania w jednym czasie znacznej ilości osób po uprzednim ich przeszkoleniu, a następnie znacznego ich zredukowania po wykonaniu tej operacji. Należy bowiem podkreślić, iż poprawne wdrożenie tego przedsięwzięcia to nie tylko samo wyprodukowanie wymaganych ilości urządzeń, lecz również zorganizowanie działań serwisu obsługi kas, odpowiedniej organizacji sieci dystrybucji tych urządzeń oraz przeszkolenie użytkowników w zakresie obsługi kas i ich konserwacji.

   Mając to na uwadze, w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 20 grudnia 2001 r. w sprawie kas rejestrujących (DzU nr 151, poz. 1711) w zał. 2 określono również terminy rozpoczęcia przez podatników ewidencjonowania usług przewozu osób i ładunków taksówkami przy zastosowaniu kas w powiązaniu z cyfrą końcową numeru NIP podatnika. Rozwiązanie to miało na celu rozłożenie na etapy procesu instalacji kas ze względu na występowanie ww. uwarunkowań organizacyjno-technicznych. Należy też przypuszczać, iż jednoetapowe wprowadzenie kas w taksówkach musiałoby być oparte (z uwagi na chwilowy wzrost popytu na kasy) w większej skali na imporcie tych urządzeń ze szkodą dla rozwoju produkcji krajowej, a także najprawdopodobniej doprowadziłoby do przejściowego braku tych urządzeń. Informuję również, że była analizowana przed wydaniem omawianych przepisów możliwość zastosowania jako kryterium wyznaczającego kolejność instalacji kas w taksówkach również wysokość obrotów z roku poprzedniego. Kryterium to jednak nie mogło znaleźć zastosowania z uwagi na dotychczasowe masowe korzystanie w tej grupie zawodowej ze zwolnienia od prowadzenia ewidencji obrotów i to zarówno dla potrzeb rozliczania VAT, jak i podatku dochodowego.

   Odnosząc się natomiast do poruszonej przez panią poseł kwestii kosztów wdrażania kas przez podatników wykonujących omawiane usługi, należy zwrócić uwagę, że w przepisach dotyczących kas rejestrujących zawarto rozwiązania pozwalające na odzyskanie przez nabywcę kasy 50% ceny zakupu, nie więcej niż 2500 zł (bez podatku VAT). Rozwiązanie to w sposób zasadniczy winno złagodzić obciążenia taksówkarzy związane z instalacją kas.

   Należy podkreślić, że w toku procesu legislacyjnego i konsultacji społecznej projektowanych przepisów środowisko taksówkarzy zwracało uwagę na problemy dotyczące m.in. cen umownych, rabatów, oczekiwania na pasażera czy poszukiwania adresata zlecenia telefonicznego, które powinny znaleźć rozwiązanie w systemie ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących. Przepisy dotyczące kryteriów technicznych, którym muszą odpowiadać kasy specjalne dla taksówek, przewidują możliwość spełnienia większości z dodatkowo zgłoszonych funkcji. Równocześnie należy podkreślić, że taksometr w wersji obecnie przewidzianej do stosowania w taksówkach nie spełnia wymogów i kryteriów technicznych określonych w przepisach dotyczących kas rejestrujących, które pozwalają to urządzenie uznać za dopuszczalną metodę prowadzenia ewidencji podatkowej.

   Uważam, że jeżeli konsekwentnie nie doprowadzi się w tej dziedzinie do wdrożenia omawianych zasad ewidencji obrotów, to późniejsze działania w tym zakresie napotkają na jeszcze większe trudności. Dlatego też uważam, że sprawy tej nie należy odkładać.

   Mimo wielu komplikacji obowiązek stosowania kas sprzężonych z taksometrem oceniam również przez pryzmat ułatwień, jakie mogą one stwarzać kierowcom taksówek (przyszłym podatnikom VAT) przy składaniu rozliczeń deklaracyjnych VAT.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Irena Ożóg

   Warszawa, dnia 2 stycznia 2003 r.