Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 2365

w sprawie zagwarantowania równego dostępu do pracy cudzoziemcom pochodzącym spoza Unii Europejskiej zawierającym związki małżeńskie z obywatelami polskimi

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przekazaną interpelację posła Tadeusza Wojtkowiaka w sprawie zagwarantowania równego dostępu do pracy cudzoziemcom, pochodzącym spoza Unii Europejskiej, zawierającym związek małżeński z obywatelem polskim (SPS-0202-2365/02) uprzejmie informuję, co następuje.

   Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DzU z 2001 r. nr 6, poz. 56 ze zm.) cudzoziemiec może wykonywać pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli posiada zezwolenie na pracę wydane przez wojewodę właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy. W dniu dzisiejszym z obowiązku tego zwolnieni są cudzoziemcy posiadający zezwolenie na osiedlenie się (kartę stałego pobytu) oraz status uchodźcy. Nie potrzebują zezwolenia na pracę także cudzoziemcy, którzy wykonują pracę na podstawie przepisów określonych w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z dnia 19 grudnia 2001 r. w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (DzU nr 153, poz. 1765).

   Ustawa z dnia 26 kwietnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DzU nr 74, poz. 675), której zadaniem było dostosowanie polskich przepisów do prawa Unii Europejskiej, poszerzyła katalog wyjątków określających przypadki, w których cudzoziemcy zwolnieni są z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Z dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej dostęp do polskiego rynku pracy otrzymają:

   1. Cudzoziemcy posiadający obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

   2. Cudzoziemcy - członkowie rodziny cudzoziemca posiadającego obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej innego niż Rzeczpospolita Polska, który na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wykonuje pracę lub prowadzi działalność gospodarczą.

   3. Cudzoziemcy - członkowie rodziny cudzoziemca posiadającego obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej innego niż Rzeczpospolita Polska, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów o prawie stałego pobytu obowiązujących państwa członkowskie Unii Europejskiej

   4. Cudzoziemcy - członkowie rodziny cudzoziemca posiadającego obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej innego niż Rzeczpospolita Polska, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów o prawie pobytu pracowników i osób pracujących na własny rachunek, które zakończyły działalność zawodową, obowiązujących państwa członkowskie Unii Europejskiej.

   5. Cudzoziemcy - członkowie rodziny cudzoziemca posiadającego obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej innego niż Rzeczpospolita Polska, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów dotyczących prawa pobytu studentów, obowiązujących państwa członkowskie Unii Europejskiej.

   Jak wynika z powyższych przepisów cudzoziemskim członkom rodziny obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznano, w określonych przypadkach, dostęp do rynku pracy. Zmiana ta wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, które to prawo Polska miała obowiązek wdrożyć do ustawodawstwa polskiego, a mianowicie:

   - art. 11 rozporządzenia 1612/68 z 15 października 1968 r. o swobodzie przemieszczania się pracowników na obszarze Wspólnoty, który stanowi, iż jeżeli obywatel państwa członkowskiego prowadzi działalność jako pracownik najemny lub osoba pracująca na własny rachunek na terytorium innego państwa członkowskiego, jego współmałżonek oraz dzieci poniżej 21 lat lub pozostające na jego utrzymaniu będą mieć prawo podejmowania jakiejkolwiek działalności zarobkowej na całym terytorium tego samego państwa, nawet jeśli nie są obywatelami żadnego państwa członkowskiego,

   - art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady z 28 czerwca 1990 r. o prawie stałego pobytu (90/364),

   - art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady z 28 czerwca 1990 r. o prawie stałego pobytu osób zatrudnionych i wykonujących działalność zarobkową, które zakończyły działalność zawodową (90/365),

   - art. 2 ust. 2 dyrektywy z 28 czerwca 1990 r. o prawie stałego pobytu studentów (90/366).

   Wskazane przepisy dyrektyw stanowią, iż współmałżonek i dzieci pozostające na utrzymaniu obywatela państwa członkowskiego mającego prawo stałego pobytu na terytorium państwa członkowskiego będą uprawnieni do podjęcia zatrudnienia lub działalności zarobkowej na własny rachunek w jakimkolwiek miejscu na terytorium tego państwa, nawet jeśli nie są obywatelami państwa członkowskiego.

   Implementowane do prawa polskiego przepisy mają za zadanie pełną realizację podstawowej zasady obowiązującej w Unii Europejskiej; zasady swobody przepływu osób. Pragnę w tym miejscu zauważyć, iż skutkują one jedynie w przypadku, gdy nastąpił rzeczywisty ˝przepływ˝; obywatel państwa członkowskiego Unii Europejskiej musi być osobą migrującą. Przepisy te nie będą miały zastosowania, gdy obywatel UE pozostaje w miejscu swojego zamieszkania; w tym przypadku członkowie rodziny pochodzący z krajów trzecich nie mają dostępu do rynku pracy. Analogiczne rozwiązanie przyjęto w prawie polskim; członkowie rodziny obywatela polskiego pochodzący z krajów trzecich nie mają nieograniczonego dostępu do polskiego rynku pracy, lecz będą mogli bez ograniczeń podjąć zatrudnienie, gdy polski obywatel podejmie pracę w innym kraju Unii Europejskiej.

   Zagadnienia te były także przedmiotem interpretacji Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Stwierdził on mianowicie, iż osoby pochodzące z krajów trzecich nie mogą powoływać się na prawo wspólnotowe w przypadku, gdy nie skorzystali oni z prawa do swobodnego poruszania się w obrębie Wspólnoty (sprawy 35-36/82, ECR 1982, 3723).

   Obecne przepisy regulujące zatrudnianie cudzoziemców w Polsce spełniają także funkcję ochronną. Wojewoda może wydać zezwolenie na pracę cudzoziemca jedynie w przypadku, gdy pozwala na to sytuacja na lokalnym rynku pracy (art. 50 ust. 8 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu). Nie negując trudnej sytuacji wielu cudzoziemskich rodzin w Polsce, wydaje się jednak, iż w obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej i wysokiej stopie bezrobocia, rozwiązania polegające na zniesieniu wymagania zezwolenia na pracę w stosunku do każdego cudzoziemskiego członka rodziny byłyby przedwczesne.

   Z poważaniem

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 17 grudnia 2002 r.