Odpowiedź ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 2418

w sprawie dalszych losów elektrowni wiatrowych w Polsce

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Andrzeja Leppera, przesłaną pismem z dnia 17 grudnia 2002 r. znak SPS-0202-2418/02, w sprawie dalszych losów elektrowni wiatrowych w Polsce, uprzejmie proszę o przyjącie następujących wyjaśnień.

   Wyznaczenie celów strategicznych w zakresie optymalizacji wykorzystania źródeł energii odnawialnej jest jednym z planowanych środków prowadzących do osiągnięcia strategicznego celu dla podsektora elektroenergetyki wyznaczonego w aneksie nr 4 do strategii gospodarczej rządu SLD-UP-PSL pt. ˝Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca˝. Szczegółowym dokumentem programowym w tym obszarze jest przyjęta przez Sejm 23 sierpnia 2001 r. ˝Strategia rozwoju energetyki odnawialnej˝, której głównym celem jest wzrost udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie paliwowo-energetycznym kraju z 2,5% w roku 1999 do 7,5% w roku 2010 i 14% w roku 2020. Problematyka ochrony środowiska oraz rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, będąc jednym z priorytetów polityki ekologicznej państwa, znalazła także należyte miejsce w ˝Założeniach polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝ wraz z przyjętą przez Radę Ministrów w kwietniu 2002 r. ˝Oceną realizacji i korektą założeń polityki energetycznej Polski do 2020 r.˝. Biorąc pod uwagę optymalizację wykorzystania różnych rodzajów źródeł energii odnawialnej, określony został odpowiedni zakres dla energetyki wiatrowej. Jednakże na pierwszym miejscu w dokumentach tych, jako odnawialny nośnik energii, wymienia się biomasę także w cyklu skojarzonym, a szczególną promocją objęte zostały biopaliwa. Wykorzystanie tych rodzajów paliw energetycznych stymuluje bowiem rozwój produkcji rolnej (uprawy rzepaku, wierzby energetycznej itp.) oraz usług na potrzeby nowych obiektów energetycznych, a tym samym generuje liczne miejsca pracy. Silnie, przy tej okazji, eksponowany jest w ww. dokumentach, podnoszony także przez posła pana Andrzeja Leppera, efekt prospołeczny i regionalny. Nie kwestionując, że energetyka wiatrowa wpływa na aktywizację zawodową niektórych regionów oraz rozwój przemysłu i gospodarki na tych terenach, należy podkreślić, że te bardzo istotne korzyści rozwoju energetyki odnawialnej są znacznie większe w przypadku innych źródeł odnawialnych, szczególnie energetycznego wykorzystania biomasy.

   Podstawą działań legislacyjnych mających na celu wspieranie rozwoju produkcji energii z wykorzystaniem źródeł energii odnawialnej, w tym z elektrowni wiatrowych, jest ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 348, z późn. zm.). Przepisy ustawy z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne (DzU nr 135, poz. 1144), które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., stanowią: ˝Przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną są obowiązane do zakupu, w zakresie określonym w rozporządzeniu wydanym na podstawie ust. 4, wytwarzanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii przyłączonych do sieci oraz jej odsprzedaży bezpośrednio lub pośrednio odbiorcom dokonującym zakupu energii elektrycznej na własne potrzeby˝ (art. 9a ust. 1). Obecnie, odpowiednio do delegacji zawartej w art. 9 ust. 4 Prawa energetycznego, prowadzone są prace przygotowujące nowe rozporządzenie ministra gospodarki w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, a także ciepła ze źródeł odnawialnych, które zastąpi dotychczasowe rozporządzenie ministra gospodarki z dnia 15 grudnia 2000 r. w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, a także ciepła ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz zakresu tego obowiązku (DzU nr 122, poz. 1336). Przepisy ww. rozporządzenia ministra gospodarki zobowiązywały przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem energią elektryczną do zakupu określonej minimalnej dla danego roku ilości energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych, niezależnie od wielkości mocy zainstalowanej w źródle.

   Odpowiadając na pierwsze pytanie interpelacji, czy planuje się zwiększyć limit ekologicznej energii, jaką muszą zakupywać zakłady energetyczne, uprzejmie informuję, że zgodnie z regulacjami ww. rozporządzenia ministra gospodarki z 15 grudnia 2000 r. wymagany udział energii elektrycznej wytwarzanej w źródłach odnawialnych w całkowitej rocznej sprzedaży energii elektrycznej w przedsiębiorstwie energetycznym zajmującym się obrotem energią elektryczną ustalony został rosnąco od 2,5% w roku 2002 i 2,65% w 2003 r. do 7,5% w 2010 r. Taka konstrukcja przepisów umożliwiła znaczący postęp w zakresie promowania rozwoju produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, nie pociągając za sobą negatywnych skutków dla budżetu państwa, i stanowi impuls wymuszający rozwój tego podsektora energetyki. W minionych latach udział energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych w sprzedaży energii elektrycznej wynosił: w 1995 r. - 1,9% oraz w 1999 r. - 2,2%, w 2000 r. - 2,1%, w 2001 r. - 2,37% (dane Urzędu Regulacji Energetyki). Zauważalnym efektem funkcjonowania rozporządzenia jest wzrost mocy zainstalowanej w OŻE w stosunku do roku poprzedniego o 5,1% w roku 2001, zaś w pierwszym półroczu 2002 r. o 4,3% (wg danych Agencji Rynku Energii SA), przy czym największą dynamiką charakteryzują się elektrownie wiatrowe. Generalnie można zauważyć szybki rozwój małych, niezależnych źródeł wytwórczych, a Urząd Regulacji Energetyki i Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA sygnalizowały lawinowo napływające wnioski o wydanie warunków przyłączenia kolejnych elektrowni wiatrowych, ponad możliwości techniczne sieci przesyłowych i rozdzielczych. Tak gwałtowny wzrost mocy zainstalowanej elektrowni wiatrowych mógłby, bez podjęcia działań regulujących zasady współpracy tego rodzaju źródeł z systemem elektroenergetycznym, spowodować zagrożenie dla stabilnej pracy tego systemu.

   Aktualnie przygotowywane nowe rozporządzenie, wypełniające delegację ustawy z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne, będzie bezpośredni łączyć wypełnianie obowiązku zakupu ustalonego udziału energii elektrycznej ze sprzedażą energii elektrycznej do odbiorców dokonujących jej zakupu na własne potrzeby, przy czym wielkości tych udziałów pozostaną na dotychczasowych warunkach. Zmiany te spowodują eliminację wielokrotnego obrotu tą samą energią. W rozporządzeniu projektowane są także bardziej precyzyjne zapisy kalkulacji i kwalifikacji kosztów uzasadnionych pozyskania energii z OŹE oraz krótsze okresy umożliwiające kontrolę wypełniania obowiązku nałożonego na przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem.

   Jednocześnie pragnę poinformować, że dyrektywa Parlamentu i Rady Europy nr 2001/77/EC w sprawie promocji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii, odnosząc się do zakładanego globalnego 22-procentowego udziału energii elektrycznej wyprodukowanej z odnawialnych źródeł w całkowitym zużyciu energii elektrycznej we Wspólnocie w roku 2010, wprowadza w poszczególnych państwach członkowskich Unii Europejskiej krajowe cele indykatywne wyznaczone na 2010 r. Również dla Polski Komisja Europejska zaproponowała cel indykatywny na rok 2010 w wysokości 7,5% udziału energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii w ogólnym krajowym zużyciu energii elektrycznej. Osiągnięcie krajowego celu indykatywnego na tym poziomie będzie realizowane m.in. poprzez:

   - budowę elektrowni wodnej o mocy co najmniej 50 MW, zabezpieczającej jednocześnie istniejącą, największą Elektrownię Wodną ˝Włocławek˝,

   - zapewnienie udziału energii elektrycznej wytwarzanej z biomasy rodzimego pochodzenia, w istniejących elektrowniach opalanych węglem kamiennym i brunatnym, w wysokości co najmniej 4% całkowitego krajowego zużycia energii elektrycznej,

   - budowę elektrowni wiatrowych, zapewniających moc zainstalowaną w tych źródłach w wysokości ok. 600 MW.

   Odpowiadając na drugie pytanie, jak w powyższej sytuacji pan minister zamierza zachęcić inwestorów do inwestowania w sieć elektroni wiatrowych, a także zapobiec zamknięciu tych, które już istnieją, należy zauważyć, iż w procesie liberalizacji rynku energii wydarzeniem o fundamentalnym znaczeniu było zwolnienie wytwórców energii elektrycznej z ustawowego obowiązku przedstawiania taryf dla energii elektrycznej do zatwierdzenia prezesowi URE. Stanowisko prezesa URE w tej sprawie, na mocy art. 49 ustawy Prawo energetyczne, zostało wydane 28 czerwca 2001 r. Jest ono następstwem stwierdzenia przez organ zajmujący się regulacją energetyki, iż spełnione zostały kryteria uznania, że wytwórcy energii elektrycznej działają na rynku konkurencyjnym. Dotyczy to także wytwórców energii z OŹE. Rzeczywistej wyceny towarów i usług w gospodarce rynkowej dokonują oddziaływania sił popytu i podaży. Wspomniane wyżej akty prawne zapewniają wydzielenie rynku energii ze źródeł odnawialnych, niezależnego od rynku energii ze źródeł konwencjonalnych. Umożliwia to optymalizację ekonomiczną rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce. W aktualnym systemie prawnym nie ma możliwości administracyjnego narzucania cen energii ze źródeł odnawialnych. Ceny takie winny być uzgadniane w drodze negocjacji pomiędzy producentami a nabywcami. Dlatego niemożliwe jest wprowadzenie systemu gwarantującego stałe zyski inwestora, a inwestycje związane z wykorzystaniem energii odnawialnej poddane są ryzyku, podobnie jak w przypadku innych rodzajów działalności gospodarczej. Zagwarantowany prawnie wzrost wykorzystania OŹE obniża jednak stopień ryzyka, nakładając na przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem energią elektryczną obowiązek zakupu energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych - w ramach określonego limitu, promując źródła najbardziej efektywne ekonomicznie. Jednocześnie w przypadku niewywiązania się z powyższego obowiązku przedsiębiorstwo energetyczne podlega karze pieniężnej.

   Instrumentem wspomagającym działania rynkowe powinny stać się przewidywane do wprowadzenia wymienialne tzw. zielone certyfikaty, które umożliwią rozdzielenie handlu energią fizyczną od handlu tzw. efektem ekologicznym, związanym z wytwarzaniem energii ze źródeł odnawialnych. Działania te zostaną poprzedzone wprowadzeniem świadectw pochodzenia energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, zgodnych z wymogami dyrektywy Parlamentu i Rady Europy z dnia 27 września 2001 r. nr 2001/77/EC.

   Elementem poprawiającym konkurencyjność energii ze źródeł odnawialnych na rynku w stosunku do energii konwencjonalnej, obłożonej akcyzą w wysokości 20 zł za 1 MWh, jest zwolnienie (na mocy rozporządzenia ministra finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie podatku akcyzowego DzU nr 27, poz. 269) z podatku akcyzowego m.in. sprzedaży energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych, co winno przyczyniać się do usuwania barier w rozwoju energetyki odnawialnej.

   Ponadto rozwój energetyki odnawialnej (w tym wiatrowej) jest w Polsce wspierany finansowo przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który przeznacza pewną pulę środków pożyczkowych i dotacyjnych na realizację zatwierdzonego przez Radę Nadzorczą NFOŚiGW programu pod nazwą ˝Alternatywne, a przyjazne środowisku źródła energii˝. Program ten obejmuje zarówno źródła słoneczne, pompy ciepła, hydroenergetykę, jak i energetykę wiatrową. Środki pożyczkowe przeznaczone na ten program mają zdecydowanie preferencyjny charakter - oprocentowanie ok. 0,4-0,5 stopy redyskonta weksli, co odpowiada obecnie stopie nominalnej 3,4% do 4,25% z długoletnim, do 15 lat, okresem kredytowania, z dopuszczalnym 18-miesięcznym okresem karencji i możliwością umorzenia części pożyczki. Preferencyjne linie kredytowe z przeznaczeniem na proekologiczne inwestycje energetyczne dostępne są również ze środków wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, Banku Ochrony Środowiska oraz z funduszu ekokonwersji. Minister finansów w celu efektywnego zarządzania środkami finansowymi pochodzącymi z zamiany części zagranicznego zadłużenia na wspieranie przedsięwzięć w ochronie środowiska (tzw. ekokonwersji długu) powołał w 1992 r. Fundację Ekofundusz. Fundacja ta zarządza środkami krajów, które podjęły decyzję o ekokonwersji polskiego długu (łącznie ponad 571 mln USD do wydania w latach 1992-2010).

   Odnośnie do pytania trzeciego, czy zostaną zmienione zasady, na jakich odbywa się dostawa prądu z elektrowni wiatrowych, oraz w nawiązaniu do wspomnianej przez pana posła w interpelacji domniemanej dyskryminacji źródeł wiatrowych, skierowałem do prezesów Urzędu Regulacji Energetyki i Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA pismo z prośbą o stanowisko w sprawie wprowadzonych przez PSE SA z dniem 1 lipca 2002 r. zmian zasad rozliczeń kosztów niezbilansowania energii elektrycznej wprowadzanej do sieci krajowego systemu elektroenergetycznego, które zasadniczo wpływają na rozliczenia zakupu energii elektrycznej pochodzącej z elektrowni wiatrowych. Po uzyskaniu wyjaśnień przewidywane jest spotkanie z udziałem przedstawicieli urzędów i organizacji zainteresowanych współdziałaniem elektrowni wiatrowych z krajowym systemem energetycznym, w celu przedyskutowania możliwości rozwiązania i wyeliminowania sygnalizowanych przez energetykę wiatrową problemów.

   Centralnym organem administracji rządowej odpowiedzialnym za sprawy regulacji gospodarki paliwami i energią jest prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Należy wskazać, że organ ten jest właściwy, na mocy art. 8 ust. 1 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne do rozstrzygania ewentualnych sporów dotyczących odmowy świadczenia usług przesyłowych, odmowy przyłączenia do sieci, odmowy zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej albo nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii elektrycznej, na wniosek strony. Prezes URE posiada także prawne środki przymusu ekonomicznego w postaci kar (art. 56 ust. 1 p. 1a oraz ust. 5 ww. ustawy), które powinny być nakładane na przedsiębiorstwa energetyczne i ewentualnie ich kierowników, w przypadku niewywiązania się przedsiębiorstw z nałożonego obowiązku zakupu energii ze źródeł odnawialnych. W najbliższej przyszłości przy nowelizacji ustawy Prawo energetyczne przedstawiona zostanie również propozycja doprecyzowania zapisów odnośnie do kar za niewykonanie ww. obowiązku zakupu.

   Odpowiadając na zadane w interpelacji pytanie czwarte: ˝Czy nie obawia się pan sytuacji, że pozytywne rozwiązanie w zakresie pozyskania energii wiatrowej spowoduje, iż jedynymi właścicielami urządzeń wytwarzających energię wiatrową będą przedstawiciele kapitału zagranicznego, a polscy przedsiębiorcy będą jedynie konserwatorami tych urządzeń, i to na warunkach dyktowanych przez zagranicznych właścicieli?˝ muszę zauważyć, że w krajowych dokumentach politycznych i aktach prawnych nie ma zapisów mówiących o preferencjach dla kapitału zagranicznego. Należy przy tym podkreślić, iż nawet promujące energetykę odnawialną przepisy ustawy Prawo energetyczne, której ostatnia nowelizacja z dnia 24 lipca 2002 r. wynikała z konieczności harmonizacji prawa polskiego z przepisami wspólnotowymi, nakładają obowiązek zakupu wyłącznie energii wytwarzanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast wspomniane wyżej inne uregulowania preferujące energię z odnawialnych źródeł w efekcie usuwają lub osłabiają bariery ekonomiczne w rozwoju wykorzystania OZE. Nie należy zatem obawiać się sytuacji, iż jedynie inwestorzy dysponujący kapitałem zagranicznym będą jedynymi właścicielami elektrowni wiatrowych w Polsce.

   Przedstawiając powyższe informacje, mam nadzieję, że zostaną uznane za wyczerpujące odpowiedź na interpelację pana posła Andrzeja Leppera.

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 14 stycznia 2003 r.