Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury

na interpelację nr 2438

w sprawie dofinansowania z budżetu państwa wypłat dodatków mieszkaniowych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo pana marszałka z dnia 31 grudnia 2002 r., znak SPS-0202-2438/02, przesyłające interpelację pana posła Witolda Gintowt-Dziewałtowskiego w sprawie dofinansowania z budżetu państwa wypłat dodatków mieszkaniowych, na przykładzie wystąpienia prezydenta miasta Elbląga, uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia.

   Uprzejmie informuję, iż kwestie finansowania wypłat dodatków mieszkaniowych uregulowane są w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dochodach mieszkaniowych (DzU nr 71, poz. 734). Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy wypłata dodatków mieszkaniowych jest zadaniem własnym gminy, natomiast zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy gminy otrzymują dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie tego zadania w granicach kwot określonych na ten cel w ustawie budżetowej.

   Jest faktem, iż, jak informuje prezydent miasta Elbląga, od 1999 r. dotacja planowana w ustawach budżetowych na omawiany cel nie jest wystarczająca dla pełnego sfinansowania zapotrzebowania gmin na tę dotację. Jednocześnie jednak pragnę wyjaśnić, iż w ustawie budżetowej na 2003 r. uchwalonej w dniu 18 grudnia 2002 r., na dotacje dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych zaplanowana została kwota 401 mln zł, tj. minimalnie wyższa od określonej na 2002 r. (400 mln zł). Niezwykle istotne jest również to, iż po raz pierwszy ustawa budżetowa na 2003 r. w art. 47 zawiera zapis upoważniający ministra finansów do zwiększenia wydatków na dotacje celowe dla gmin na ww. cel o środki z rezerwy celowej utworzonej, za zgodą sejmowej Komisji Finansów Publicznych, z oszczędności wydatków zgłoszonych przez poszczególnych dysponentów części budżetowych. Zatem, w mojej opinii, odmiennej od stwierdzenia pana posła, realny poziom wydatków budżetu państwa w 2003 r. na omawiane dotacje powinien być wyższy od poziomu roku 2002.

   Rozumiejąc trudną sytuację finansową gmin, które mimo wszystko, jak wydaje się, zmuszone będą również w 2003 r. w większym stopniu partycypować w finansowaniu wypłat dodatków mieszkaniowych, pragnę jednakże zwrócić uwagę na to, iż omawiana dotacja celowa ma charakter dofinansowania zadania własnego gmin, nie zaś jego finansowania, a przepis ustawowy wskazuje również górną granicę tego dofinansowania, którą jest kwota dotacji planowana w ustawie budżetowej. Oznacza to, że niepełne sfinansowanie wyliczonego przez gminy zapotrzebowania na te dotacje, w sytuacji wyczerpania limitu wydatków zaplanowanych na te dotacje w ustawie budżetowej na dany rok, nie rodzi skutków finansowych dla budżetu państwa na rok następny.

   Uprzejmie wyjaśniam, że wielkość omawianej dotacji celowej z budżetu państwa zależy od kondycji finansowej państwa i nie może naruszyć równowagi budżetowej. Rząd RP, planując corocznie wysokość wydatków na te dotacje, musi brać pod uwagę, oprócz szacowanych potrzeb gmin w tym zakresie i ewentualnego zagrożenia utraty przez nie samodzielności finansowej, również możliwości finansowe budżetu państwa, zaś o faktycznej kwocie tych wydatków, która ujmowana jest w ustawach budżetowych na dany rok, zawsze ostatecznie decyduje parlament RP.

   Ponadto pragnę zapewnić pana posła, iż Trybunał Konstytucyjny, który już dwukrotnie orzekał w ww. sprawach, tj. w październiku 1995 r. (orzeczenie TK sygn. K 4/95) oraz w listopadzie 2001 r. (orzeczenie TK sygn. K 2/2000), w wyniku zaskarżenia przez gminy przepisów w zakresie omawianych dotacji celowych, nie stwierdził niezgodności zaskarżonych przepisów z obowiązującymi w tym czasie właściwymi przepisami konstytucyjnymi, stanowiącymi gwarancje finansowe dla gmin (obecnie art. 167 ust. 1 i 4, ale i art. 167 ust. 2 nowej konstytucji). W tej sytuacji należy uznać, iż przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych w zakresie dotacji celowej dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych są również zgodne z przepisami art. 9 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego. Niepokój pana posła związany z funkcjonowaniem niekonstytucyjnych przepisów w zakresie ww. dotacji i obawą, iż naruszone zostały zasady państwa prawnego i zasada zaufania do państwa, wydaje się zatem nieuzasadniony.

   Odnosząc się do pytania pana posła o ewentualną zmianę przepisów w zakresie dotacji celowej dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych, uprzejmie informuję, że biorąc pod uwagę powyżej przedstawione wyjaśnienia, nie przewiduję podjęcia inicjatywy legislacyjnej w ww. sprawie. Dodatkowo uprzejmie wyjaśniam, że aktualnie tylko do końca 2003 r., zgodnie z ustawą z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 (DzU nr 150, poz. 983, z późn. zm), gminy mogą uzyskiwać dochody z tytułu dotacji celowych z budżetu państwa na dofinansowanie zadań własnych gmin. Zatem o funkcjonowaniu w następnych latach dotacji celowej dla gmin na dofinansowanie zadania własnego gmin - wypłaty dodatków mieszkaniowych - przesądzą także uregulowania przyjęte w nowej ustawie o dochodach jst.

   W kwestii sygnalizowanego przez pana posła ˝zagrożenia funkcjonowania bardzo delikatnego (i ubogiego) układu przedsiębiorstw zarządzających zasobami mieszkaniowymi oraz przedsiębiorstw dostarczających i produkujących media komunalne˝ w sytuacji, gdy wprowadzi się pełny zakaz eksmisji oraz gdy przestaną być wypłacane dodatki mieszkaniowe, uprzejmie wyjaśniam, iż nie dostrzegam takiego zagrożenia.

   W uzasadnieniu pragnę podkreślić, że zaproponowany przez rząd RP przepis art. 1046 K.p.c. nie wprowadza ˝pełnego zakazu eksmisji˝, lecz reguluje jedynie sposób jej wykonywania. Ponadto przepis ten odwołuje się do pojęcia pomieszczenia tymczasowego, które nie jest tożsame z pojęciem lokalu socjalnego, określonym w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (DzU nr 71, poz. 733, z późn. zm.). Wydaje się zatem oczywiste, że przy określaniu warunków, jakim powinno odpowiadać pomieszczenie tymczasowe, jednym z istotnych kryteriów muszą być aktualne możliwości przede wszystkim gmin jako podmiotów zobowiązanych do przeciwdziałania bezdomności, tak by egzekucja była możliwa i nie była nadmiernie utrudniona.

   W mojej ocenie również tylko hipotetyczna wydaje się sytuacja, w której gminy zaprzestałyby wypłat dodatków mieszkaniowych. Należy podkreślić, iż zadanie to, jako ustawowa kompetencja gmin, jest zadaniem obowiązkowym. Wyjątkowo trudna sytuacja finansów publicznych, tj. zarówno budżetu państwa, jak i jednostek samorządu terytorialnego (gmin), wymuszała wprawdzie w ostatnich latach pewien kompromis w finansowaniu tego zadania, którego skutki, co z przykrością należy stwierdzić, były dla niektórych gmin niezwykle dotkliwe, ale pomimo to gminy nie uchylają się od realizacji ww. zadania. Jak wynika z posiadanych przez urząd danych za trzy kwartały 2002 r. liczba wypłaconych w tym okresie dodatków mieszkaniowych wyniosła ponad 7500 tys. i była wyższa o ok. 350 tys. od liczby dodatków wypłaconych w analogicznym okresie 2001 r. Można zatem założyć, iż również w 2003 r., przy nie niższym niż w roku 2002 dofinansowaniu dotacją celową z budżetu państwa, gminy będą wypłacały dodatki mieszkaniowe przyznane uprawnionym gospodarstwom domowym.

   Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, wyrażam nadzieję, że uzna je pan poseł za wyczerpujące.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Marek Bryx

   Warszawa, dnia 24 stycznia 2003 r.