Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 2600

w sprawie zrównania szans polskiego rybołówstwa w ramach integracji z Unią Europejską

   Szanowny Panie Marszałku! Na podstawie art. 120 regulaminu Sejmu przedkładam panu marszałkowi odpowiedź na interpelację posła Wiesława Walendziaka w sprawie zrównania szans polskiego rybołówstwa w ramach integracji z UE.

   Poniżej przedstawiam odpowiedź na postawione w interpelacji pytania.

   1. Czy w okresie przedakcesyjnym zostaną wycofane nakładane w ostatnim okresie dodatkowe opłaty za licencje czy limity połowowe?

   Uprzejmie informuję że w czasie trwania kadencji tego rządu nie nakładano na rybaków dodatkowych opłat za licencje połowowe i limity połowowe.

   Opłaty za wydanie licencji połowowych na wykonywanie rybołówstwa morskiego pobierane są na podstawie ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (DzU nr 86, poz. 960, z późn. zm.), w wysokości określonej w części IV, pkt 25 załącznika do ww. ustawy. Opłaty za licencje połowowe mają charakter opłaty skarbowej (za czynność administracyjną) i są powszechnie stosowane w obowiązującym prawodawstwie polskim i w Unii Europejskiej (pobierane za wydanie zezwolenia, licencji czy koncesji). Wysokość opłaty za licencję ważną jeden rok wynosi 570 PLN, a za licencję ważną pięć lat - 1140 PLN.

   Armator, wnioskując o wydanie licencji połowowej, decyduje, czy chce mieć licencję ważną na okres jednego roku, czy też pięciu lat. W rybołówstwie bałtyckim dominują licencje o terminie ważności wynoszącym pięć lat, a więc opłata przypadająca średnio na jeden rok nie jest wygórowana (równowartość 40 kg dorsza). W obowiązującym w Polsce porządku prawnym w zakresie rybołówstwa opłata taka jest pobierana od kilkudziesięciu lat. Nie pobiera się natomiast żadnych dodatkowych opłat za licencję połowową na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o rybołówstwie morskim.

   W okresie obowiązywania ustawy o rybołówstwie morskim z 1996 r. była pobierana opłata za przyznane, w ramach licencji, kwoty połowowe. Opłata ta stanowiła dochód budżetu państwa, co nie satysfakcjonowało środowiska rybackiego, które chciało, by środki z tych opłat były przeznaczane na zarybianie. W związku z powyższym podczas prac nad projektem obecnie obowiązującej ustawy z dnia 6 września 2001 r. o rybołówstwie morskim (DzU nr 129, poz. 1441), na wniosek środowiska rybackiego ustanowiono przepis art. 80 w brzmieniu:

   ˝Art. 80. 1. W ministerstwie obsługującym ministra właściwego do spraw rolnictwa tworzy się środki specjalne.

   2. Przychodami środków specjalnych są środki z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie art. 75 i 76 wraz z odsetkami za zwłokę oraz opłaty pobierane za wydawanie specjalnych zezwoleń połowowych.

   3. Przychody środków specjalnych przeznaczane są na zarybianie oraz ochronę żywych zasobów morza.˝

   Na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o rybołówstwie morskim pobiera się opłatę za wydanie specjalnego zezwolenia połowowego. Wysokość opłaty za specjalne zezwolenie połowowe, zgodnie z art. 19 ust. 3 ww. ustawy, jest ustalana po konsultacjach z organizacjami społeczno-zawodowymi rybaków. Opłata za specjalne pozwolenie połowowe pobierana jest jedynie od zezwoleń na połowy cennych gatunków ryb, jak dorsz i łosoś (odpowiednio 2 PLN za sztukę łososia i 12 PLN za tonę dorsza).

   Regulacja ta, zgodnie z wolą środowiska rybackiego, umożliwia przeznaczenie środków finansowych uzyskanych za wydanie specjalnych zezwoleń połowowych, w których określone są kwoty połowowe, oraz z uzyskanych przychodów z nałożonych kar na restytucję zasobów morskich. Dzięki temu co roku przeznaczane z budżetu państwa środki finansowe (w 2002 r. jest to 2,8 mln PLN) na zarybianie polskich obszarów morskich cennymi gatunkami ryb, jak łosoś czy troć wędrowna, są zwiększane o kwotę uzyskaną na podstawie ww. art. 80.

   Ewentualna zmiana systemu pobierania opłat licencyjnych oraz opłat za specjalne pozwolenia połowowe może nastąpić jedynie w drodze ustawowej. W związku z koniecznością wydania kompetencyjnej ustawy o rybołówstwie morskim, która wejdzie w życie z dniem akcesji Polski do UE, prace nad projektem nowej ustawy rozpoczną się w lutym bieżącego roku. Jeżeli środowisko rybackie wystąpi w wnioskiem o zaniechanie pobierania opłat, wniosek ten będzie wnikliwie rozpatrzony przez rząd. Natomiast wysokość opłat za specjalne zezwolenia połowowe, ustalana corocznie w drodze rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi po konsultacjach ze środowiskiem rybackim, może być zmieniana.

   2. Czy zostaną wprowadzone odszkodowania za zakaz połowów, adekwatne do tych, jakie wypłacają rybakom kraje UE?

   Rozporządzenie Rady (EC) z 20 grudnia 2002 r. nr 2369/2002 określające szczegółowe zasady i ustalenia dotyczące wsparcia strukturalnego Wspólnoty w sektorze rybołówstwa (art. 12 i art. 16) przewiduje możliwość przyznania przez państwo członkowskie rekompensaty dla rybaków w przypadku wprowadzenia planu odbudowy zasobów zagrożonych wyczerpaniem. Decyzja ta musi być uprawomocniona odpowiednim rozporządzeniem Rady lub komisji lub za ich zgodą aktem prawnym państwa członkowskiego.

   Jednakże pomimo przyjęcia przez Międzynarodową Komisję Rybołówstwa Morza Bałtyckiego planu odbudowy stada dorsza bałtyckiego i w ramach tego planu wydłużenia do 3 miesięcy okresu zakazu połowów dorsza (tarło), komisja nie podjęła decyzji o przyjęciu i wprowadzeniu tego planu do swoich regulacji.

   Rybacy z państw bałtyckich UE wypłacają sobie zapomogi z funduszy organizacji rybackich, a ponadto uzyskują pomoc ze strony lokalnych władz samorządowych, ze środków przeznaczonych na walkę z bezrobociem.

   Z przeprowadzonej przez MRiRW analizy w 2002 r. wynika, że również część polskich armatorów rybołówstwa morskiego zwalniała załogi statków rybackich na część letniego okresu zakazu połowów dorszy. Zwolnieni rybacy przez okres bezrobocia otrzymywali zasiłek dla bezrobotnych oraz mieli opłacone składki ubezpieczenia społecznego. Z ponad 400 armatorów floty kutrowej jedynie 34 całkowicie wstrzymało połowy. Reszta poławiała w tym okresie inne gatunki ryb. W związku z niewielką skalą tego zjawiska, problem ten będzie bardzo trudno rozwiązać systemowo, to jest np. na drodze zmiany ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

   Jednakże Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wspierając lokalne władze w tym problemie, wypracowało w uzgodnieniu z resortem finansów i resortem pracy i polityki społecznej możliwość zwrotu składki na ubezpieczenie społeczne zapłaconej od wynagrodzeń wypłaconych członkom załóg jednostek rybackich w okresie ochronnym dorsza. W tym roku ze względu na zmianę sposobu alokacji kwoty dorsza armatorzy floty typowo dorszowej otrzymali większe indywidualne kwoty połowowe, co w pewnym stopniu złagodzi skutki przedłużonego okresu ochronnego poprzez zwiększenie połowów w pozostałych okresach roku. Od 2002 r., po zmianie ustawy o rybołówstwie morskim, istnieje możliwość prowadzenia połowów wędkarskich dorsza w okresie ochronnym z łodzi i kutrów rybackich. Ponadto dopuszczono odłów do 200 kg dziennie dorsza w okresie ochronnym, przez łodzie rybackie. Te rozwiązania również poprawią sytuację bałtyckich rybaków.

   W czasie trwających obecnie prac w Sejmie nad projektem ustawy o organizacji rynku rybnego i pomocy finansowej w gospodarce rybnej rozważona będzie możliwość wprowadzenia regulacji, która umożliwi wypłatę rekompensat za wydłużony okres ochronny. Fundusze na ten rok pochodziłyby z niewykorzystanych środków finansowych na wykup licencji dla floty dalekomorskiej (środki takie są ujęte w tegorocznej ustawie budżetowej).

   3. Czy zostanie zwiększony limit połowu dorszy wprowadzony rozporządzeniem ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 5.09.2002 r. (DzU nr 954, poz. 1282) w sprawie szczegółowego sposobu oraz warunków prowadzenia połowów w celach sportowo-rekreacyjnych? Utrzymanie limitu 5 szt. dorszy na osobę w ciągu doby może doprowadzić w szybkim czasie do upadku rozwijające się w ostatnim czasie wędkarstwo morskie, będące sposobem na tworzenie alternatywnych miejsc pracy oraz wykorzystanie potencjału technicznego w obrębie rybołówstwa.

   W celu umożliwienia armatorom rybackim dodatkowych zarobków w okresie wakacji i promocji wędkarstwa morskiego, o czym piszę powyżej, ustawowo wprowadzono możliwość wędkarskich połowów dorsza w okresie ochronnym. Projekt rozporządzenia określający warunki prowadzenia tych połowów był konsultowany z organizacjami reprezentującymi rybaków morskich oraz wędkarzy. Sztab kryzysowy rybołówstwa reprezentujący środowisko rybaków morskich wnioskował o określenie dobowego limitu połowów dorszy w ilości 1 sztuki, a natomiast Polski Związek Wędkarski w ilości 15 sztuk. Połowy sportowo-rekreacyjne są dopuszczone w okresie tarła tego gatunku, kiedy rybacy morscy mają zakaz połowów. Ryby z połowów sportowo-rekreacyjnych zgodnie z zasadami wędkarstwa nie mogą być wprowadzane do obrotu i wyłącznie powinny być przeznaczone do konsumpcji własnej wędkarzy i ich rodzin. Co zrobiłby np. turysta ze Śląska z 50 kg dorsza złowionego na kutrze? Inspekcja rybacka odnotowała przypadki prowadzenia handlu dorszem z połowów sportowych przez armatorów lub załogi kutrów wożących wędkarzy. Te same obserwacje poczyniły organizacje rybackie. W wielu krajach świata wędkarze są zobligowani do zwracania złowionych ryb przyrodzie. W tej sytuacji uznano, biorąc również pod uwagę opinię środowiska naukowego, że dzienny limit w wysokości 5 sztuk jest ilością, która może usatysfakcjonować wędkarzy, ponieważ waga 1 sztuki dorsza waha się przeważnie w przedziale 1,5 kg-3 kg, ale zdarzają się również osobniki o wadze 5-20 kg. Pomimo wprowadzonych preferencji dla połowów sportowo-rekreacyjnych, wędkarstwo nie może być przykrywką dla łamania okresu ochronnego dorsza, którego zasoby wymagają odbudowy.

   4. Jakie działania, poza programem tworzenia lokalnych centrów pierwszej sprzedaży ryb, podejmuje rząd w celu dostosowania warunków skupu i przechowywania ryb w polskich portach rybackich do standardów UE?

   Podstawowa infrastruktura portowa (redy, tory podejściowe, drogi wodne, oznakowanie nawigacyjne) jest finansowana z budżetu państwa. Pozostała infrastruktura związana z działalnością poszczególnych podmiotów w portach morskich jest własnością prywatną lub komunalną. Stąd nie ma prawnej możliwości bezpośredniego wsparcia tych podmiotów np. w formie dotacji.

   Jednakże proces dostosowania tego sektora w okresie przedakcesyjnym jest wspierany przez rząd środkami finansowymi w ramach programu SAPARD i branżowej linii kredytowej BR-12, które służą podniesieniu standardów sanitarno-weterynaryjnych. Ponadto rząd, w celu podniesienia konkurencyjności oraz wsparcia działań dostosowawczych, wspomaga sektor rybołówstwa poprzez preferencyjne kredyty na skup i przechowywanie nadwyżek połowowych. Z preferencji tych korzystają również firmy rybackie funkcjonujące w portach morskich.

   Proces dostosowania tego sektora w okresie przedakcesyjnym jest wspierany przez rząd środkami finansowymi w ramach programu SAPARD i branżowej linii kredytowej BR-12. Ponadto rząd, w celu podniesienia konkurencyjności oraz wsparcia działań dostosowawczych, wspomaga sektor rybołówstwa poprzez preferencyjne kredyty na skup i przechowywanie nadwyżek połowowych oraz preferencyjne ceny na paliwo do jednostek rybackich.

   Rząd przygotowuje się do restrukturyzacji branży zgodnie z wymogami UE. W tym celu w ramach Narodowego planu rozwoju na lata 2004-2006 przygotowywany jest Sektorowy program operacyjny (SPO). Sektorowy program operacyjny obejmuje działania strukturalne w zakresie rybołówstwa morskiego, rybołówstwa śródlądowego i przetwórstwa ryb. Łączna kwota na realizację działań w ramach SPO wyniesie w tym okresie 331 mln euro. Program ten na bieżąco konsultowany jest ze środowiskiem rybackim i lokalnym samorządem.

   Po akcesji sektor ten będzie mógł zgodnie z planem określonym w SPO korzystać z unijnych funduszy strukturalnych przeznaczonych na rybołówstwo, a w szczególności z funduszu FIFG (Finansowy Instrument Sterowania Rybołówstwem). W ramach SPO z FIFG będzie można finansować następujące zadania:

   - modernizację łodzi i kutrów rybackich,

   - dostosowywanie zdolności połowowych do wydajności łowisk (głównie odszkodowania za złomowanie statków rybackich),

   - połowy przybrzeżne na małą skalę (połowy łodziowe),

   - działania społeczno-gospodarcze,

   - ochronę zasobów morskich w wodach przybrzeżnych,

   - akwakulturę na wodach morskich i śródlądowych,

   - udogodnienia w portach rybackich,

   - przetwórstwo i marketing produktów rybołówstwa i akwakultury,

   - środki promocji oraz poszukiwania nowych rynków zbytu,

   - działania uczestników zorganizowanego handlu (organizacje producentów lub inne),

   - czasowe zaprzestanie działalności i inne kompensaty finansowe,

   - działania innowacyjne oraz pomoc techniczna,

   - pomoc socjalna dla rybaków, którzy utracą pracę, szkolenie zawodowe oraz badania naukowe.

   Na infrastrukturę portową przewidziano w SPO na lata 2004-2006 33,5 mln euro. Rybołówstwo jest jedną z pierwszych branż gospodarki narodowej, dla której opracowano projekt ustawy dotyczący funduszy strukturalnych (projekt jest po I czytaniu w Sejmie).

   W ramach programów Phare 2000 pt. ˝Administracja rybacka˝, Phare 2001 pt. ˝Organizacja rynku rybnego˝ i Phare 2002 pt. ˝Przygotowanie administracji rybackiej do zarządzania FIFG˝ prowadzone są działania dostosowujące sektor do standardów obowiązujących we Wspólnej polityce rybackiej UE. W ramach programu Phare 2001 ˝Organizacja rynku rybnego˝ PL 01.04.01 planowane jest przeszkolenie inspektorów rybackich z zakresu kontroli standardów i obrotu na rynku rybnym oraz opracowanie funkcjonalnych zasad organizacji rynku rybnego (funkcjonowanie organizacji producentów ryb, centra sprzedaży, statystyka obrotu rynkowego). Obecnie opracowywana jest dokumentacja techniczna mająca na celu utworzenie w 5 kluczowych portach rybackich lokalnych centrów sprzedaży ryb. Odbyły się pierwsze szkolenia z zakresu funkcjonowania rynku rybnego i dodatkowo z zakresu funduszy strukturalnych. W ramach programu Phare 2002 środowisko rybackie i administracja rybacka będzie przygotowywana przez ekspertów UE do korzystania z funduszy strukturalnych.

   W odróżnieniu od przedsiębiorców i ludzi zatrudnionych w wielu działach gospodarki narodowej właściciele statków rybackich, jak i pracujący na nich członkowie załóg, w przypadku dobrowolnego wycofania się z prowadzonej działalności (to jest z uprawiania rybołówstwa) będą mogli otrzymać odszkodowania i osłony socjalne. Jest to o tyle istotne, że niezależnie od tego, czy Polska wejdzie do UE, czy nie, restrukturyzacja tej branży, szczególnie redukcja floty, jest ze względu na przełowienie zasobów niezbędna. Po akcesji, jeżeli właściciel statku rybackiego zdecyduje się na wycofanie ze względów ekonomicznych lub innych z prowadzonej działalności, otrzyma z funduszy strukturalnych godziwe odszkodowanie za złomowanie statku, a członkowie załóg - rekompensaty i środki na reorientację zawodową. Pozostali w rybołówstwie, mając dzięki redukcji floty połowowej większe kwoty połowowe, będą przy pomocy środków z funduszy strukturalnych podnosić ekonomikę połowów i zwiększać swoją konkurencyjność.

   Rząd RP wynegocjował korzystne dla polskiego rybołówstwa warunki integracji, a w szczególności:

   - zachowanie przez Polskę obecnych praw do kwot połowowych,

   - objęcie interwencjonizmem rynkowym podstawowych gatunków ryb poławianych w polskich obszarach morskich (będą płacone rekompensaty za wycofane z rynku ryby ze względu na niskie ceny).

   Polskie rybołówstwo będzie mogło już w pierwszym roku po akcesji skorzystać z funduszy strukturalnych.

   Przedstawiając panu marszałkowi część działań podejmowanych przez rząd, których celem jest tworzenie lepszych warunków funkcjonowania rybołówstwa, pragnę zaznaczyć, że skala tych działań jest związana z możliwościami finansowymi budżetu państwa.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Józef Jerzy Pilarczyk

   Warszawa, dnia 6 lutego 2003 r.