Odpowiedź ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 2742

w sprawie doprowadzenia do bankructw drobnych firm przez generalnych wykonawców niektórych inwestycji

   W nawiązaniu do pisma pana Tomasza Nałęcza, wicemarszałka Sejmu RP, z dnia 6 lutego 2003 r. (znak: SPS-0202-2742/03) i przekazanej do ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej interpelacji pana posła Bogdana Pęka w sprawie doprowadzenia do bankructw drobnych firm przez generalnych wykonawców niektórych inwestycji uprzejmie przedkładam następującą informację.

   Istotnie podniesiony w interpelacji pana posła Bogdana Pęka problem trudności w terminowym odzyskiwaniu należności kontraktowych jest szczególnie dotkliwy dla małych i średnich przedsiębiorstw. Kłopoty takie, które nasiliły się w 2001 r., niewątpliwie wynikały z dużej konkurencji firm na polskim rynku budowlanym z jednej strony, ze spadku zamówień w tym sektorze z drugiej strony, a także z relatywnie niższej rentowności i słabszej pozycji małych i średnich firm wykonawczych wobec dużych inwestorów.

   W świetle obowiązującego prawa osoby fizyczne i osoby prawne prowadzące działalność gospodarczą w sytuacji zagrożenia, a zwłaszcza naruszenia ich interesów przez inne podmioty, mogą i powinny korzystać z możliwości dochodzenia swoich praw i niesłusznie utraconych korzyści, jakie dają im ustawowe przepisy prawa, w tym m.in.: o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, prawa upadłościowego a także prawa cywilnego i karnego.

   Małe przedsiębiorstwa budowlane poszkodowane w wyniku stosowania wobec nich przez duże firmy inwestorskie nagannych praktyk nieterminowego regulowania płatności za wykonane roboty występowały na drogę sądową w celu windykacji swoich zaległych należności kontraktowych. Procesy sądowe wszczynane w celu odzyskania zapłaty, która pokrywa z reguły nie tylko koszty robocizny, ale i materiałów zakupionych często z zaciągniętego kredytu bankowego, były długotrwałe, czasochłonne, kosztowne i nie zawsze skuteczne.

   W związku z taką sytuacją w 2002 r. w ramach jednego z programów rządowych, pakietu ˝Przede wszystkim przedsiębiorczość˝ zostały podjęte działania na rzecz gruntownej nowelizacji licznych przepisów ustawowych ważnych dla gospodarki i prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstw, w tym szeroka nowelizacja Kodeksu cywilnego.

   W celu skuteczniejszego przeciwdziałania właśnie temu szkodliwemu zjawisku w budownictwie w 2002 r. została przygotowana w Ministerstwie Sprawiedliwości i przyjęta przez rząd i Sejm regulacja ustawowa objęta ostatnią nowelą do Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw - jeszcze nieopublikowana).

   Ustawa ta wprowadza nowy przepis art. 6471 K.c. W § 5 tego artykułu określa się, że inwestor i wykonawca (generalny wykonawca) ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty wykonane przez podwykonwców. Odpowiedzialność solidarna dająca możliwość zaspokojenia wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników jest najdalej idącą odpowiedzialnością za powstałe zobowiązania i jest niezależna od niczyjej winy. Odpowiedzialność ta dotyczyć będzie zobowiązań powstałych w związku z realizacją zleconych przez inwestora robót budowlanych na podstawie umowy zawartej z wykonawcą. Przyjęcie odpowiedzialności solidarnej inwestora wobec podwykonawców będzie miało znaczenie także dla stosunków umownych pomiędzy inwestorem a wykonawcą. Zobowiąże inwestora do wnikliwej oceny kondycji finansowej i zdolności kredytowej wykonawcy, a w przypadku powstania wątpliwości stworzy możliwość zażądania gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych. W przepisach zaznaczono, że roboty mogą być wykonane samodzielnie przez wykonawcę lub przy pomocy specjalistycznych podwykonawców. Zawarcie umów z podwykonawcami nastąpi pod warunkiem zaakceptowania ich przez inwestora. Podwykonawca będzie mógł zawrzeć umowę z dalszym podwykonawcą na podstawie zgody inwestora i wykonawcy. Wprowadzenie do Kodeksu cywilnego przepisów o solidarnej odpowiedzialności inwestora w przypadku niewypłacalności wykonawcy robót spowoduje, że inwestor lepiej zadba o właściwy dobór wykonawcy robót oraz będzie mógł kontrolować rozliczenia za poszczególne etapy inwestycji, co zapobiegać będzie dotychczasowemu zjawisku i jego negatywnym skutkom dla małych i średnich wykonawców i podwykonawców.

   Regulacja ta może i powinna skutecznie zapobiegać praktykom nieterminowego przekazywania płatności należnych podwykonawcy i wykonawcy za wykonane na rzecz inwestora zamówienia, a tym samym chronić te podmioty przed bankructwem.

   Uprzejmie informuję, że obecnie opracowywany jest też projekt ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, której głównym celem jest skrócenie stosowanych w dotychczasowej praktyce terminów płatności, a także wprowadzenie dodatkowych obciążeń finansowych dla dłużnika, który nie dokona zapłaty w uzgodnionym terminie. Ta ustawa ma zastąpić ocenie obowiązującą ustawę z dnia 6 września 2001 r. o terminach zapłaty w obrocie gospodarczym (DzU nr 129 poz. 1443). Przewiduje się objęcie nową regulacją wszystkich przedsiębiorców, w tym z branży budowanej, rolników, wolne zawody, przedstawicielstwa osób zagranicznych oraz tzw. władze publiczne.

   Generalnie w projekcie przewiduje się cztery instrumenty służące przyspieszeniu płatności za dostarczony towar lub usługę:

   1) dla umów, w których nie określono terminu zapłaty - wierzyciel ma prawo do odsetek ustawowych od 31 dnia po spełnieniu swego świadczenia;

   2) dla umów, w których określono termin zapłaty dłuższy niż 30 dni - wierzyciel może żądać odsetek ustawowych od 31 dnia po spełnieniu swego świadczenia;

   3) dla umów, w których określono termin zapłaty dłuższy niż 60 dni - dłużnik ma obowiązek wystawić wierzycielowi, na jego pisemne żądanie, weksel;

   4) w przypadku braku zapłaty w umownym terminie wierzycielowi będą przysługiwać automatycznie odsetki od należności, liczone według stopy oprocentowania jak dla zaległości podatkowych (odsetki ustawowe wynoszą obecnie 13%, natomiast odsetki od zaległości podatkowych - 17% w skali rocznej).

   Uchwalenie tej ustawy przez Sejm pozwoli dostosować w tym zakresie nasze regulacje do przepisów UE (dyrektywy 2000/35 w sprawie zwalczania opóźnionych płatności w transakcjach handlowych) i powinno przyczynić się do zahamowania, także w Polsce, procesu narastania zatorów płatniczych w obrocie gospodarczym.

   Jednocześnie wyrażam przekonanie, że stopniowej poprawie koniunktury gospodarczej, a w tym również poprawie stosunków pomiędzy dużymi inwestorami a małymi i średnimi firmami realizującymi dostawy i usługi w budownictwie, powinny też sprzyjać podejmowane i realizowane przez obecny rząd i Sejm RP liczne programy gospodarcze oraz kontynuowana nowelizacja niedostatecznie skutecznych jeszcze niektórych przepisów i dostosowywanie prawa tak do standardów UE, jak i do potrzeb rozwojowych polskiej przedsiębiorczości i gospodarki.

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 28 lutego 2003 r.