Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 5666

w sprawie deficytu handlowego z Unią Europejską oraz alternatywnego programu rozwoju gospodarczego Polski

   Szanowny Panie Marszałku! Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów przekazuję niniejszym odpowiedź na interpelację posłów Władysława Adamskiego i Andrzeja Słomskiego w sprawie deficytu handlowego z Unią Europejską oraz alternatywnego programu rozwoju gospodarczego Polski.

   Deficyt wymiany handlowej z Unią Europejską

   W okresie 1992-2000 obroty towarowe z krajami UE zwiększyły się 3,2-krotnie (z 16 078,5 mln USD do 52 057,5 mln USD), przy czym eksport wzrósł 2,9-krotnie (z 7 632,3 mln USD do 22 122,4 mln USD), a import 3,5-krotnie (z 8 446,2 mln USD do 29 935,1 mln USD).

   Ilustrację zmian obrotów handlowych z UE w omawianym okresie przedstawiono w tabeli nr 1 (w załączeniu).*)

   Udział eksportu do UE w eksporcie ogółem zwiększył się z 57,9% w 1992 r. do 70,0% w 2000 r., a udział importu - z 53,1% do 61,3%.

   W 1999 r. na skutek odnotowanego po raz pierwszy od szeregu lat spadku importu (o 3,9%) deficyt obniżył się o 1258 mln USD do poziomu - 10 499,1 mln USD, a w 2000 r. uległ dalszemu obniżeniu do poziomu - 7813 mln USD. Stało się to na skutek wzrostu eksportu do UE o 14,5% przy stabilizacji importu (wzrost o 0,4%).

   Tempo wzrostu obrotów towarowych z krajami UE było w latach 1992-2000 zdecydowanie szybsze od tempa wzrostu obrotów ogółem. O ile w latach 1992-2000 eksport ogółem wzrósł o 139,5%, to na rynki UE - o 189,9%. Dynamika wzrostu importu z UE (wzrost o 254,4%) również była zdecydowanie wyższa niż importu ogółem (wzrost o 206,9%).

   W eksporcie towarów przemysłowych systematycznie wzrastał udział dóbr wyżej przetworzonych kosztem surowców i półfabrykatów. Proces ten został w znacznym stopniu wymuszony ostrzejszymi wymaganiami i potrzebami rynków unijnych.

   Wyraźnie wyższa dynamika wzrostu obrotów z UE towarami przemysłowymi w porównaniu z towarami rolno-spożywczymi (tabele nr 2 i 3 - w załączeniu)*) pozostawała w silnym związku z kolejnymi krokami liberalizacyjnymi wymiany handlowej z tym ugrupowaniem.

   Przy ogólnym wzroście eksportu do UE w latach 1992-2000 o 189,9% znacznie szybciej rósł eksport towarów relatywnie najwyżej przetworzonych, a zwłaszcza wyrobów przemysłu elektromaszynowego (o 519,9%), mebli i artykułów oświetleniowych (o 396,4%) i materiałów i wyrobów włókienniczych (o 264,8%). Na te trzy grupy towarowe przypadało ponad 56% eksportu kierowanego do UE.

   Relatywnie szybszy wzrost obrotów z UE i w rezultacie rosnący udział rynków UE w obrotach polskiego handlu zagranicznego był niewątpliwie istotnym czynnikiem sprzyjającym procesowi przemian strukturalnych w polskiej gospodarce, co znalazło swój wyraz w systematycznym unowocześnianiu polskiej oferty eksportowej w omawianym okresie.

   Równocześnie znacznie poniżej średniej kształtowała się dynamika eksportu surowców i innych dóbr niżej przetworzonych (produktów mineralnych, zwłaszcza węgla i koksu, wyrobów metalurgii czarnej i kolorowej).

   Jeszcze niższą dynamikę wzrostu odnotowano w eksporcie artykułów rolno-spożywczych (wzrost jedynie o 17,7%).

   Jak wykazały doświadczenia ostatnich lat, wyroby przemysłowe wyżej przetworzone okazały się znacznie mniej wrażliwe na wahania koniunktury na rynkach Unii niż surowce i półfabrykaty.

   W imporcie z UE w latach 1992-2000 wyraźnie wyższą od średniej dynamikę wzrostu (przy równoczesnej znacznej skali przywozu) wykazywały również wyroby wyżej przetworzone będące nośnikami nowoczesności, a w szczególności wyroby przemysłu elektromaszynowego (wzrost o 271,1%), materiały i wyroby włókiennicze (wzrost o 744,6%), meble i artykuły oświetleniowe (wzrost o 250,6%).

   Szybszy wzrost importu z UE niż eksportu do tego ugrupowania w ubiegłych latach spowodowany był trzema czynnikami:

   - potrzebami modernizującej się gospodarki,

   - postępującą liberalizacją obrotów handlowych,

   - napływem inwestycji zagranicznych (inwestycje zagraniczne z UE stanowiły w 1999 r. 63,3% inwestycji zagranicznych monitorowanych przez PAIZ, osiągając w 1999 r. skumulowaną wartość 22,4 mld USD, a na koniec I półrocza 2000 r. 25 mld USD).

   Dynamiczny wzrost importu inwestycyjnego i w znacznej mierze importu zaopatrzeniowego notowany w ostatnich latach należy uznać za zjawisko normalne dla szybko rozwijającej się gospodarki polskiej, która potrzebuje nowoczesnych technologii, co przyczynia się do wzrostu konkurencyjności produkcji i ożywienia eksportu. Pierwsze symptomy takiego pozytywnego przełożenia importu na wzrost eksportu można już obserwować w motoryzacji, w produkcji szeregu maszyn i urządzeń oraz niektórych wyrobów elektronicznych (np. sprzętu telewizyjnego). Prowadzone przez rząd RP programy restrukturyzacji niektórych sektorów przemysłowych prowadzą do poprawy konkurencyjności polskich towarów na rynkach międzynarodowych, a tym samym do zwiększenia eksportu.

   W celu przeciwdziałania negatywnym tendencjom w handlu zagranicznym Ministerstwo Gospodarki, w oparciu o program zawarty w przyjętym przez Radę Ministrów w sierpniu 1999 r. dokumencie ˝Ocena sytuacji i propozycje działań dla polepszenia sytuacji w handlu zagranicznym Polski˝, realizuje cały szereg działań, m.in. promocyjnych mających na celu poprawę sytuacji w handlu zagranicznym.

   Działalność promocyjna Minsiterstwa Gospodarki w 2000 r. polegała przede wszystkim na kontynuacji i rozwoju dotychczasowych form promocji, a także przygotowywaniu lub wdrażaniu nowych inicjatyw. Tradycyjne działania ukierunkowane m. in. na rynki krajów Unii Europejskiej i b. ZSRR to przede wszystkim:

   - dofinansowanie kosztów udziału w targach i wystawach zagranicznych,

   - dofinansowanie misji gospodarczych,

   - działalność promocyjna wydziałów ekonomiczno-handlowych ambasad RP za granicą,

   - działalność wydawnicza.

   Natomiast nowe formy to przede wszystkim tworzenie Teleinformatycznego Systemu Promocji Eksportu, domów polskich za granicą oraz organizacja Akademii Handlu Zagranicznego Ministerstwa Gospodarki. Należy podkreślić, iż w sposób priorytetowy traktowane są przedsiębiorstwa małe i średnie.

   Alternatywny program rozwoju gospodarczego Polski.

   Jednym z najważniejszych priorytetów Polski jest członkostwo w Unii Europejskiej od 1 stycznia 2003 r. i temu celowi podporządkowana jest polityka gospodarcza. Z tego też względu rząd nie opracował programów alternatywnych, bowiem konieczne jest wprowadzanie podstawowych zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej i tworzenia potencjału gospodarczego mogącego sprostać konkurencji i siłom rynkowym krajów rozwiniętych, w tym Unii Europejskiej.

   Dla osiągnięcia tego celu rząd przygotowuje lub realizuje następujące programy:

   1. ˝Koncepcja średniookresowego rozwoju gospodarczego kraju do 2002 r.˝.

   2. ˝Zwiększenie innowacyjności gospodarki w Polsce do 2006 r.˝.

   3. ˝Kierunki działania rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw do 2002 r.˝.

   4. ˝Strategia zwiększania inwestycji˝.

   5. ˝Narodowy plan rozwoju do 2006 r.˝.

   Ad 1. ˝Koncepcja średniookresowego rozwoju gospodarczego kraju do 2002 r.˝ (przyjęta przez Radę Ministrów w czerwcu 1999 r.), której realizację przewidziano w trzech zasadniczych obszarach:

   - harmonizacji polskiego prawa z ustawodawstwem UE i reformy regulacyjnej OECD, mającej na celu usprawnienie praktyk regulacyjnych w gospodarce,

   - kontynuacji przekształceń w gospodarce związanych z dalszą transformacją gospodarki w kierunku gospodarki rynkowej i tworzenia potencjału mogącego sprostać konkurencji i siłom rynkowym Unii,

   - budowy nowoczesnej gospodarki ukierunkowanej na zwiększenie innowacyjności i przedsiębiorczości decydujących o wzroście międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki.

   Po upływie roku od przyjęcia koncepcji przygotowano ˝Informację o realizacji koncepcji wraz z elementami strategii do 2006 r.˝. W informacji omówiono stan realizacji działań wymienionych w koncepcji oraz wskazano dziedziny, w których realizacja powinna być przyspieszona.

   Ad 2. ˝Zwiększanie innowacyjności gospodarki w Polsce do 2006 r.˝ (przyjęte przez Radę Ministrów w lipcu 2000 r.), które zakłada realizację zadań takich, jak: tworzenie mechanizmów i struktur sprzyjających działalności innowacyjnej, kształtowanie postaw proinnowacyjnych, zwiększanie sprawności wdrażania nowoczesnych rozwiązań w gospodarce, a także działania ukierunkowane na zmianę wzorców konsumpcji i modeli produkcji w Polsce na bardziej korzystne dla trwałego zrównoważonego rozwoju.

   Ad 3. ˝Kierunki działań rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw do 2002 r.˝ (przyjęte przez Radę Ministrów w maju 1999 r.). Za cel główny polityki wobec sektora MSP rząd przyjął kształtowanie warunków dla tworzenia i pełnego wykorzystania potencjału rozwojowego tego sektora. Cel ten osiągany jest w wyniku realizacji następujących zadań:

   - pobudzanie aktywności gospodarczej sektora małych i średnich przedsiębiorstw oraz wzrost jego konkurencyjności,

   - zwiększanie udziału sektora w produkcie krajowym brutto, eksporcie i nakładach inwestycyjnych,

   - zmniejszanie bezrobocia, szczególnie na wsi i w małych miastach.

   Prowadzone są działania nad rozszerzeniem dostępu MŚP do kapitału przez system poręczeń kredytowych i gwarancji. Działa w tym celu Krajowy Fundusz Gwarancji Kredytowych. Prowadzone są działania upraszczające system podatkowy i wzmacniające proinwestycyjne jego oddziaływanie. Prowadzono działania informacyjne, szkoleniowe i promocyjne w zakresie zapewnienia jakości, w tym przede wszystkim norm ISO, współfinansowano koszty udziału MŚP w programach Unii Europejskiej oraz podejmowano działania legislacyjne na rzecz uproszczenia warunków zatrudnienia.

   Ad 4. ˝Strategia zwiększania inwestycji˝ wraz z ˝Założeniami wstępnymi do ustawy o wspieraniu inwestycji˝ (przyjęte przez KERM w lutym 2001 r.). Celem strategii jest przyspieszenie trwałego zrównoważonego rozwoju Polski przez stały wysoki wzrost nakładów inwestycyjnych, w tym przez zwiększony napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ).

   Na podstawie założeń przygotowana zostanie ustawa o wspieraniu inwestycji, która wprowadzi nowe formy pomocy dla inwestorów oraz określi warunki ich przyznawania, zgodnie z ustawą o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców.

   Ad 5. Trwają prace nad ˝Narodowym planem rozwoju do 2006 r.˝, rozpoczęte w Ministerstwie Gospodarki i kontynuowane w utworzonym w 2000 r. Ministerstwie Rozwoju Regionalnego i Budownictwa. Zgodnie z ˝Założeniami do opracowania Narodowego Planu Rozwoju do 2006 r.˝ (przyjętymi przez Radę Ministrów w listopadzie 1999 r.) NPR będzie strategicznym dokumentem średniookresowym scalającym rozwiązania horyzontalne, sektorowe i regionalne na poziomie krajowym, w oparciu o który prowadzone będą negocjacje z Unią Europejską dotyczące wypracowania podstaw wsparcia Wspólnoty, jak też będzie podstawą do formułowania wniosków do UE o dofinansowanie projektów środkami funduszy strukturalnych oraz Funduszu Spójności UE.

   NPR może być jednym z dokumentów określających średniookresowy program rządowy, w oparciu o który Polska będzie się ubiegać o wsparcie z funduszy przedakcesyjnych.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Teresa Małecka

   Warszawa, dnia 6 marca 2001 r.