Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na ponowną interpelację posła Andrzeja Folwarcznego

na interpelację nr 6687

w sprawie emerytur górniczych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na otrzymaną przy piśmie z dnia 20 sierpnia br., znak: SPS-0202-6687p/01, interpelację pana posła Andrzeja Folwarcznego dotyczącą przedstawienia dodatkowych wyjaśnień w sprawie rozszerzenia wykazu prac górniczych na okresy pracy pracowników byłych zjednoczeń (zrzeszeń, gwarectw) przemysłu węglowego, wykonujących ˝czynności inspekcyjno-techniczne pod ziemią˝ oraz udzielenia odpowiedzi na pytania:

   1) na czym polegają podejmowane działania zmierzające do ujednolicenia uprawnień emerytalnych,

   2) czy możliwe jest ujednolicenie emerytur dla pracowników wykonujących pracę górniczą,

   uprzejmie przedstawiam, co następuje:

   Obowiązujące dotychczas warunki przyznawania emerytur wcześniejszych - mimo wdrażanej od 1999 r. reformy ubezpieczeń społecznych - zostały zachowane w stosunku do pracowników, którzy urodzili się przed 1949 r. oraz do tych pracowników (pracowników młodszych), którzy do końca 2006 r. spełnią dotychczasowe warunki do wcześniejszej emerytury (w tym do emerytury górniczej), jeżeli nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego. Uprawnienia do wcześniejszych emerytur zachowali także ci pracownicy, którzy do dnia 31 grudnia 1998 r. przepracowali co najmniej 20 lat kobieta i 25 lat mężczyzna, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach (wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy), jeżeli nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego.

   Wymienione wyżej grupy pracowników przez okres przejściowy będą mogły zatem przechodzić na wcześniejsze emerytury w wieku o 5, 10, 15, 20 i więcej lat wcześniej, jeżeli w ogólnym stażu pracy (20-letnim kobieta i 25-letnim mężczyzna) będą mieli wymagany okres pracy w szczególnych warunkach pracy górniczej, pracy kolejowej lub pracy w szczególnym charakterze.

   Obecnie uprawienia do emerytur reguluje ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (DzU nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

   Powyższe zasady dotyczące ustalania okresów pracy w szczególnych warunkach mają także zastosowanie do ustalania okresów pracy górniczej wymaganych do uzyskania górniczej emerytury, z tym że niektórym grupom pracowników, którzy nie pracują stale pod ziemią, okresy pracy pod ziemią uwzględnia się tylko wówczas, jeżeli przepracowali pod ziemią co najmniej połowę dniówek roboczych w miesiącu (zasada ta dotyczy pracowników przedsiębiorstw montażowych, przedsiębiorstw maszyn górniczych, zakładów naprawczych) lub wykonywali określoną ilość zjazdów pod ziemię (zasada ta dotyczy niektórych pracowników dozoru).

   W wykazie prac uznanych za pracę górniczą, wymienionych w art. 36 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., tak samo, jak we wcześniej obowiązujących przepisach, nie zostały uwzględnione jako okresy pracy górniczej okresy pracy pracowników zjednoczeń (zrzeszeń, gwarectw) przemysłu węglowego z uwagi na odmienny, urzędniczy charakter jej pracy. Celem bowiem działalności zjednoczeń (zrzeszeń, gwarectw) było zapewnienie warunków prawidłowego wykonywania zadań przez zgrupowane przedsiębiorstwa w takim zjednoczeniu oraz nadzór nad działalnością tych przedsiębiorstw i reprezentowanie ich interesów, a nie wydobywanie kopalin.

   Z uwagi na odmienny od pracy górniczej charakter pracy pracowników byłych zjednoczeń (zrzeszeń, gwarectw) - okresy pracy tych pracowników zaliczane są do okresów pracy równorzędnej z pracą górniczą, analogicznie jak okresy pracy np. pracowników urzędów górniczych, jeżeli w tych zjednoczeniach (zrzeszeniach, gwarectwach) byli zatrudnieni na stanowiskach wymagających kwalifikacji inżyniera lub technika w zakresie górnictwa i ponadto przed podjęciem w zjednoczeniu pracy na takim stanowisku przepracowali co najmniej 5 lat pod ziemią, na odkrywce w kopalniach siarki lub węgla brunatnego.

   Z przedstawionych względów również obecnie nie ma uzasadnienia do podejmowania działań zmierzających do uznania okresów pracy w byłych zjednoczeniach (zrzeszeniach, gwarectwach) za pracę górniczą. Nadmienić przy tym należy, że żadnej grupie pracowników byłych zjednoczeń innych branż nie zalicza się okresów ich pracy w zjednoczeniu do pracy w szczególnych warunkach.

   Jeśli chodzi natomiast o zapytanie pana posła, na czym polegają podejmowane działania zmierzające do ujednolicenia uprawnień emerytalnych, to podejmowane działania w tej kwestii znalazły już swój wyraz we wdrażanym od 1 stycznia 1999 r. nowym systemie ubezpieczeń społecznych.

   W nowym systemie ubezpieczeń społecznych przyjęto, że docelowo wszystkim ubezpieczonym emerytura będzie przysługiwać na jednakowych zasadach. Również jej wysokość będzie uzależniona jedynie od wielkości kwoty zgromadzonych składek na indywidualnym koncie ubezpieczonego.

   W myśl art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. będzie przysługiwać emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn. Natomiast wysokość nowych emerytur będzie stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia kwoty zgromadzonych składek na indywidualnym koncie ubezpieczonego przez dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

   Przedstawiając powyższe pragnę dodać, że reformując system ubezpieczeń społecznych, a w szczególności porządkując ubezpieczenie emerytalne, kierowano się zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Respektowanie powszechnej zasady ubezpieczeń społecznych ˝równego świadczenia za równą składkę˝, wymagało ujednolicenia warunków nabywania uprawnień emerytalnych. W związku z tym w nowym systemie emerytalnym, określonym w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie przewiduje się wcześniejszych emerytur. W zreformowanym nowym systemie obowiązkowego ubezpieczenia, ryzyko niezdolności do pracy i starości, finansowane wspólnymi składkami pracowników i pracodawców, chronione będzie systemem podstawowych świadczeń emerytalno-rentowych. Z tego powodu uprawienia emerytalne będą uwarunkowane osiągnięciem co najmniej 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn.

   Elementem uzupełniającym nowym system emerytalny będzie natomiast system ubezpieczenia dodatkowego, z którego byłyby finansowane emerytury pomostowe dla osób wykonujących prace, które znalazły się na liście praw w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, sporządzonej przez Komisję Ekspertów Medycyny Pracy.

   Z poważaniem

   Minister

   Longin Komołowski

   Warszawa, dnia 31 sierpnia 2001 r.