Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

na interpelację nr 6709

w sprawie informatyzacji polskich sądów

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację zgłoszoną przez pana posła Alfreda Owoca z dnia 12 czerwca 2001 r. w sprawie informatyzacji polskich sądów Ministerstwo Sprawiedliwości informuje, co następuje.

   Pragnę zaznaczyć na wstępie, że Ministerstwo Sprawiedliwości w całej rozciągłości podziela stanowisko pana posła na temat potrzeby informatyzacji polskiego sądownictwa. W opinii resortu sprawiedliwości korzyści wynikające z informatyzacji jednostek resortu sprawiedliwości wiążą się z funkcją sądów jako reprezentantów trzeciego filaru władzy w demokratycznym państwie. Dlatego podstawowym zadaniem strategicznym ministerstwa w tym obszarze jest stworzenie dzięki teleinformatyce takich warunków, aby sądy funkcjonowały jako nowoczesne, przyjazne dla obywatela, sprawne instytucje państwa skutecznie realizujące swoje ustawowe zadania.

   Szerokie wdrożenie rozwiązań teleinformatycznych w jednostkach wymiaru sprawiedliwości jest jednak trudniejsze niż w innych urzędach. Ministerstwo Sprawiedliwości w 1999 r. opracowało ˝Koncepcję informatyzacji resortu˝. Dokument ten prezentuje strategię informatyzacji jednostek resortu sprawiedliwości jako integralną część ogólnej strategii funkcjonowania resortu i stanowi jednocześnie plan budowy oraz rozwoju systemów informacyjnych dostosowanych do obecnego zakresu działania i planów strategicznego rozwoju resortu. Punktem jej wyjścia jest założenie, że skuteczna informatyzacja jednostek Ministerstwa Sprawiedliwości jest realizowana poprzez koncentrację sił i środków na określonych głównych zadaniach informatycznych. Dokument omawia w szczegółach takie zadania informatyczne, określając ich cel, zakres, możliwe do uzyskania efekty oraz szacunek niezbędnych nakładów, koncentrując się wokół następujących kwestii:

   - W jaki sposób technologia informatyczna może wspierać podstawowe zadania jednostek resortu? Charakteryzuje, które obszary działalności resortu powinny podlegać informatyzacji i wyjaśnia dlaczego.

   - W jaki sposób resort będzie mógł funkcjonować w przyszłości dzięki wdrożeniu rozwiązań opartych na technologii informatycznej?

   - Z jakimi problemami (technicznymi, organizacyjnymi i legislacyjnymi) może się wiązać realizacja tak nakreślonego planu i w jaki sposób można te problemy zminimalizować?

   Liczba komputerów i drukarek eksploatowanych w sądach nie może stanowić precyzyjnego miernika stanu informatyzacji. Ponadto jak już wspomniano, ich stopień nasycenia sprzętem teleinformatycznym wciąż odbiega niestety od analogicznych wskaźników dla innych jednostek. Niemniej zbiorcze rezultaty przedstawione poniżej pozwalają na wymierną ocenę wychodzenia sądów z wieloletnich zapóźnień.

Sądy(stan org. na 1.01.2001)

Komputery

Drukarki

1997

1999

2000

2001

1997

1999

2000

2001

Apelacyjne (10)

65

135

191

382

25

112

155

236

Okręgowe (43)

150

524

1156

2182

120

429

870

1296

Rejonowe (294)

880

2115

3673

6063

651

1512

2783

3897

Ogółem Sądy:

1095

2774

5020

8627

796

2053

3808

5429

Wzrost w stos. do 1997

790%

680%

   Aktualnie realizowane są w resorcie następujące zadania informatyczne mające na celu m.in. usprawnienie funkcjonowania sądownictwa:

   1. Projekt Centrum Ogólnopolskich Rejestrów Sądowych.

   Powodem zainicjowania w roku 1995 realizacji Projektu Centrum Ogólnopolskich Rejestrów Sądowych (CORS) była dbałość o wzmocnienie ochrony praw obywatelskich w zakresie życia gospodarczego, a w szczególności jawności informacji prawnej. Projekt ten zakłada przeprowadzenie gruntownej modernizacji istniejących rejestrów sądowych (ksiąg wieczystych i rejestrów przedsiębiorców) oraz utworzenie nowego rejestru zastawów. Poniżej przedstawiam informację o stanie zaawansowania poszczególnych jego komponentów.

   1.1. Rejestr Zastawów.

   Pierwszy komponent projektu CORS, tj. informatyczny Rejestr Zastawów, funkcjonuje od 1.01.1998 r. Uruchomiono 10 nowoczesnych wydziałów rejestru zastawów: w Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Poznaniu i Warszawie, Białymstoku, Łodzi, Rzeszowie i Wrocławiu.

   W ciągu roku 1998 wprowadzono do systemu ok. 300 tys. zastawów, przekraczając znacznie przyjęte założenia, przynosząc zarazem budżetowi państwa z tytułu opłat wpływy rzędu 53 mln zł (przy całkowitych wydatkach na utworzenie rejestru 33 mln zł). W ciągu 1999 r. do systemu wprowadzono ok. 340 tys. zastawów. Aktualnie w rejestrze dokonano ponad 833 tys. wpisów oraz ponad 158 tys. wykreśleń. Analiza potwierdza, że ustawa o rejestrze zastawów i zastawie rejestrowym zaczyna stymulować rozwój życia gospodarczego, wzmacnia pewność obrotu oraz zrównuje w obrocie gospodarczym działalność podmiotów zagranicznych i polskich. Utworzona Centralna Informacja o Zastawach Rejestrowych zapewnia natychmiastowe uzyskanie informacji o zastawach.

   1.2. Krajowy Rejestr Sądowy.

   Dnia 1 stycznia 2001 r. uruchomiony został na mocy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (ustawa o KRS) jednolity ogólnokrajowy informatyczny rejestr podmiotów gospodarczych - Krajowy Rejestr Sądowy. Fakt ten stanowi przełom w porządkowaniu agend państwa prawnego pod kątem uczynienia życia gospodarczego procesem jawnym i czytelnym dla wszystkich podmiotów, którym informacje te mogą być przydatne w działalności gospodarczej, oraz we wszystkich formach aktywności społecznej.

   Gromadzone w rejestrze informacje posiadają walor prawny poprzez stworzenie systemu informatycznego obejmującego zarówno poziom lokalny (sądy rejonowe jako sądy rejestrowe - 26 wydziałów krajowego rejestru sądowego), jak i ośrodek centralny posiadający centralną bazę danych. Rejestr połączony jest z innymi państwowymi systemami informatycznymi PESEL i REGON. Z każdego miejsca w Polsce, gdzie tylko działa ekspozytura centralnej informacji, dostępne są pełne dane rejestrowe dotyczące przedsiębiorcy, który rejestrował się również w innym sądzie. Wprowadzenie w życie systemu informatycznego KRS przyczynia się do ograniczenia szarej strefy w gospodarce i pewności obrotu gospodarczego.

   Obecnie trwają przygotowania do uruchomienia od 1 stycznia 2002 r. zgodnie z ustawą rejestracji w KRS osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.

   1.3. Nowa Księga Wieczysta.

   Celem projektu CORS w zakresie reformy ksiąg wieczystych jest przekształcenie obecnego zasobu ksiąg wieczystych w zinformatyzowany, ogólnokrajowy rejestr, zawierający gwarantowane przez państwo informacje o stanie prawnym nieruchomości. Projekt ten jest współfinansowany ze środków PHARE 2000 jako komponent programu ˝Utworzenie zintegrowanego systemu katastralnego˝.

   W ramach pierwszego etapu programu zakłada się realizację następujących zadań:

   1. Wykonanie oprogramowania elektronicznej księgi wieczystej, oprogramowania wspomagającego pracę wydziałów wieczystoksięgowych, a także opracowanie i przetestowanie elektronicznych połączeń pomiędzy sądami wieczystoksięgowymi i właściwymi wydziałami geodezji.

   2. Zaprojektowanie przepisów umożliwiających prowadzenie ksiąg wieczystych wyłącznie w postaci elektronicznej, a także umożliwiających konwersję obecnego zasobu do tej postaci.

   3. Przeprowadzenie pilotażu symulacyjnego oprogramowania oraz zaprojektowanych przepisów w 6 ośrodkach w kraju oraz przygotowanie 25 wydziałów ksiąg wieczystych do wdrożenia tego oprogramowania.

   4. Dostawę sprzętu komputerowego oraz instalację oprogramowania w 25 wydziałach ksiąg wieczystych.

   Przygotowany projekt jest realizowany również przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii oraz Ministerstwo Finansów, przy czym zadania wspólne resortów dotyczą stworzenia zasad i mechanizmów pozwalających na efektywną synchronizację zasobów danych o nieruchomościach.

   Obecnie trwają prace nad przygotowaniem specyfikacji wymagań na system informatyczny ˝Nowa Księga Wieczysta˝ i zamówienie go na drodze przetargu.

   2. Budowa resortowego systemu łączności CORS-NET.

   Celem zadania ˝Resortowy system łączności˝ jest zapewnienie bezpiecznej wymiany informacji pomiędzy Ministerstwem Sprawiedliwości a sądami i prokuraturami. W latach 1999 i 2000 zrealizowano prace związane z uruchomieniem resortowego systemu łączności w sądach okręgowych i apelacyjnych. W 2001 r. realizowane są prace związane z rozszerzeniem systemu na prokuratury okręgowe i apelacyjne.

   3. Automatyzacja windykacji należności sądowych.

   Bezpośrednim powodem podjęcia realizacji tego zadania była analiza sporządzona w lutym 1999 r. Opracowanie to wskazuje, że alternatywą dla kosztownego zwiększenia liczby etatów w komórkach windykacji może być wdrożenie w nich programu informatycznego przeznaczonego do usprawnienia windykacji należności sądowych.

   Celem zadania jest usprawnienie czynności związanych z windykacją należności sądowych poprzez wdrożenie w sądach specjalizowanego oprogramowania. W roku 2000 ze środków PHARE 98 zakupiono i przekazano wszystkim okręgom sądowym sprzęt komputerowy (serwery, stacje robocze, drukarki sieciowe z podajnikami kopert) za kwotę ponad 1 000 000 euro. Ponadto sądy okręgowe zakupiły oprogramowanie specjalizowane, wybrane podczas prac pilotażowych.

   4. Komputeryzacja sal rozpraw.

   Celem zadania jest usprawnienie czynności związanych z protokołowaniem posiedzeń poprzez zastosowanie do tego celu komputerów osobistych wyposażonych w pakiet oprogramowania biurowego i bazę aktów prawnych. W roku 2000 zakupionych zostało ok. 320 zestawów komputerów przenośnych i 100 stacjonarnych, które skierowano do 15 okręgów sądowych. Ocena uzyskanych efektów pokazuje pełną trafność i wysoką użyteczność zastosowanego rozwiązania. W roku bieżącym mimo ograniczonych środków finansowych dokonany zostanie centralny zakup sprzętu komputerowego i oprogramowania dla kolejnych 5 dużych okręgów sądowych.

   5. Wdrożenie standardów aplikacji i sprzętu w sądach.

   Rezultaty spisu sprzętu komputerowego i oprogramowania przeprowadzonego w sądach w roku 1997 pokazały, że w jednostkach resortu wykorzystywane było oprogramowanie wielu producentów i to w różnych wersjach. Dotyczyło to w szczególności pakietów oprogramowania biurowego - dominowały różnorakie wersje oprogramowania MS Office, ale można było spotkać (zwłaszcza na starszym sprzęcie) programy zdecydowanie historyczne takie jak edytory TAG, Chi Writer. Oprogramowanie to działało zazwyczaj na przestarzałym sprzęcie - w dużej mierze nieodpornym na problem roku 2000. Prace związane z informatyzacją resortu rozpoczęto więc od uporządkowania i poprawy stanu infrastruktury jednostek resortu w tym zakresie. W ciągu ostatnich czterech lat wymieniano sprzęt przestarzały (który nie spełniał warunku zgodności z rokiem 2000). Dotyczyło to też starych wersji systemów operacyjnych, a zwłaszcza systemów sieciowych. W roku 1999 zostały na ten cel wyasygnowane niezbędne środki. Koszty tego procesu w samych tylko sądach wyniosły w roku 1999 1 500 000 zł.

   W 1998 r. Ministerstwo Sprawiedliwości przystąpiło do umowy Microsoft Select. Na jej mocy jednostki resortu mogą nabywać produkty firmy Microsoft z ponad 50-procentowym upustem. Obejmuje to też nowoczesne pakiety oprogramowania biurowego, a także wersje instalacyjne oprogramowania systemowego.

   Niezmiernie ważnym obszarem jest zapewnienie jednostkom resortu oprogramowania baz prawnych. Do roku 1997 zaopatrzenie sądów i prokuratur w bazy prawne LEX realizowane było w formie umowy centralnej. Była to forma powszechnie krytykowana w jednostkach za małą elastyczność - zmiana liczby licencji dla danej jednostki wymagała praktycznie zmiany całej umowy centralnej. Dlatego też zgodnie ze stanowiskiem Urzędu Zamówień Publicznych Ministerstwo Sprawiedliwości zmieniło w roku 1999 zasady zaopatrzenia jednostek w bazy prawne. Opierają się one na zasadzie samodzielnego zaopatrywania się przez jednostki w bazy prawne LEX, ale na jednolitych warunkach wynegocjowanych i nadzorowanych przez ministerstwo. Należy dodać, że sposób ten jest postrzegany w jednostkach jako krok we właściwym kierunku, a informacje z terenu świadczą o rosnącej racjonalizacji wykorzystania baz prawnych LEX.

   W 2000 r. sądy dysponowały blisko 800 wykupionymi licencjami na korzystanie z bazy LEX. W ostatnich 3 latach liczba zakupionych licencji wzrosła o ok. 270%. Z zebranych przez ministerstwo informacji wynika, że nie ma już sądu, w którym nie ma przynajmniej jednego stanowiska z bazą aktów prawniczych.

   Niestety realizacja wielu niezmiernie ważnych zadań, zwłaszcza w roku bieżącym, ograniczona jest przez niedostateczne środki finansowe, jakie może przeznaczyć na ten cel ministerstwo. Wymienić tu należy zwłaszcza niedostateczne wprowadzenie na szerszą skalę systemów informatycznych usprawniających bezpośrednio biurowość sekretariatów wydziałów procesowych. W tym zakresie prowadzone są prace analityczno-studialne. Niestety koszt przejścia do fazy wdrożenia systemów informatycznych jest ogromny - wynika wprost z wielkiego zakresu wdrożeń - liczba wszystkich wydziałów procesowych sądów jest bowiem bliska tysiąca!

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Janusz Niedziela

   Warszawa, dnia 10 lipca 2001 r.