Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 6720

w sprawie handlu bezcłowego na polskich wodach terytorialnych Pomorza Zachodniego

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji pana Bogdana Lewandowskiego, posła na Sejm RP, przesłanej przez pana Jana Króla, wicemarszałka Sejmu, przy piśmie z dnia 21 czerwca br. (sygn. SPS-0202-6720/01), w sprawie handlu bezcłowego na polskich wodach terytorialnych Pomorza Zachodniego, uprzejmie informuję, co następuje.

   1. Odnośnie do pytań dotyczących problemu sprzedaży towarów w sklepach wolnocłowych usytuowanych na promach kursujących pomiędzy niemieckimi i polskimi miejscowościami przygranicznymi pragnę wyjaśnić, iż:

   W myśl przepisów art. 176 § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (DzU nr 23, poz. 117, z późn. zm.), handel detaliczny może odbywać się w wolnym obszarze celnym ustanowionym na terenie lotniczego, morskiego lub rzeczne przejścia granicznego. W związku z tym prawo celne nie reguluje kwestii funkcjonowania sklepów wolnocłowych na promach. Wprowadzenie (przez pasażerów, a nie przez firmy) na polski obszar celny tańszych wyrobów alkoholowych odbywa się z zachowaniem norm bezcłowego przywozu określonych w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 18 listopada 1997 r. w sprawie ustanowienia norm ilościowych lub wartościowych towarów, których przywóz z zagranicy jest wolny od cła, oraz ograniczenia uprawnień do korzystania ze zwolnień od cła na niektóre towary przywożone przez osoby przekraczające wielokrotnie granicę państwową (DzU nr 142, poz. 949, z późn. zm.).

   Ponadto działalność tego typu firm polega na przewozie osób statkami (pływającymi pod niemiecką banderą) z Niemiec do Polski oraz w kierunku odwrotnym, poruszającymi się po polskich i niemieckich wodach Zalewu Szczecińskiego. Na wodach tych, które zgodnie z prawem międzynarodowym są wodami wewnętrznymi, obowiązują przepisy prawne obydwu państw, które, sprawując jurysdykcję na swoim obszarze, mogą podejmować wszelkie niezbędne środki w celu wyegzekwowania przestrzegania przepisów prawa. Statki żeglujące pod niemiecką banderą mogą zawijać do polskich portów na podstawie umowy zawartej między rządem RP a rządem RFN o żegludze morskiej sporządzonej w Warszawie w dniu 20 marca 1995 r. (niepublikowana). Statki te, płynąc w rejsie międzynarodowym, podlegają kontroli granicznej oraz celnej. Jak już wskazano wyżej, podróżni znajdując się poza polskim obszarem celnym, mogą nabyć wyroby alkoholowe i w ramach dopuszczalnych norm przywieźć je do kraju, składając deklaracje celne. W widocznych miejscach umieszczone są informacje o normach ilościowych towarów, które można wprowadzić do Polski. W przypadku gdy podróżny przekroczy ustalone normy, stanowi to podstawę do wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Służby celne przeprowadzają kontrole celne oraz dokonują weryfikacji złożonych deklaracji.

   Działalność przedmiotowych jednostek pływających polegająca na bezcłowej sprzedaży wyrobów akcyzowych nie narusza przepisów dotyczących obrotu towarowego z zagranicą, gdyż jest w całości prowadzona przez podmiot zagraniczny poza polskim obszarem celnym.

   2. Odnośnie do oszacowania strat skarbu państwa wynikających z bezcłowej sprzedaży towarów na promach należy stwierdzić, iż:

   Określenie skali nielegalnego przywozu towarów przez podróżnych statków pasażerskich jest niezwykle trudne i dotyczy zwymiarowania zjawiska zdeterminowanego wieloma zmiennymi. Jak wynika z informacji Głównego Urzędu Ceł, służba celna nie prowadzi statystyki dotyczącej przywozu artykułów akcyzowych w ruchu podróżnych. Próba określenia rozmiarów tzw. drobnego przemytu (dokonywanego przez ˝podróżnych˝ wielokrotnie przekraczających granicę) na szacunkach (uwzględniających np. zmiany w wielkości legalnej sprzedaży tych towarów, ujawniony przemyt przez służby celne i inne służby czy też liczbę miejsc sprzedaży nielegalnie sprowadzonych towarów i ich dostępność) wprawdzie mogłaby prowadzić do określenia hipotetycznych danych, jednakże przeprowadzenie takiego rachunku jest obarczone zbyt dużym ryzykiem błędu metodologicznego. Uzyskany wynik natomiast miałby wątpliwą wartość poznawczą i byłby stosunkowo łatwy do zakwestionowania zarówno pod względem zaniżenia, jak i przeszacowania wielkości przemytu. Z tych powodów określenie negatywnych skutków przywozu towarów przez podróżnych promów dla skarbu państwa w postaci konkretnych danych liczbowych jest bardzo utrudnione.

   3. Odnosząc się do zagadnienia działań podejmowanych w celu eliminowania negatywnych zjawisk związanych z handlem na promach, należy podkreślić, że:

   Najlepszym sposobem przeciwdziałania ewentualnym naruszeniem przewidzianych dla podróżnych norm są stałe, szczegółowe i systematyczne kontrole celne. Służby celne, które są właściwe w tym zakresie, powinny zdynamizować stosowne działania. Problem funkcjonowania omawianych sklepów znajduje się w sferze szczególnego zainteresowania Urzędu Kontroli Skarbowej w Szczecinie, który przeprowadził kontrolę m.in. w firmie Adler Schiffe - Polska (za lata 1996-1998). W wyniku tej kontroli stwierdzono szereg nieprawidłowości (m.in. zaniżenie należności celnych na kwotę 704 tys. zł) i powiadomiono właściwy miejscowo urząd celny.

   W powołanym powyżej rozporządzeniu § 2 ust. 1 stanowi, iż podróżny może skorzystać z ww. ulgi nie więcej niż dwa razy w miesiącu w danym roku kalendarzowym. Podróżni, którzy dokonali zakupu towarów na promie, podlegają kontroli celnej w momencie wprowadzania ich na polski obszar celny. Na podstawie § 7 rozporządzenia ministra finansów z dnia 27 września 1999 r. w sprawie warunków wykonywania czynności kontroli celnej (DzU nr 80, poz. 909) osoby wielokrotnie przekraczające granicę państwową, przy zgłoszeniu towarów podlegających zwolnieniu od cła, składają deklarację celną według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Deklaracja wypełniana jest na żądanie funkcjonariusza celnego. W przypadku stwierdzenia, iż podróżny skorzystał z norm częściej, niż to wynika z rozporządzenia ministra finansów z dnia 18 listopada 1997 r., system deklaracji jest podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe bądź wykroczenie skarbowe. Polskie uregulowania dotyczące możliwości bezcłowego przywozu alkoholu są zgodne z rozporządzeniem Rady EWG 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. dotyczącym ustanowienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych oraz postanowieniami konwencji nowojorskiej z dnia 4 czerwca 1954 r. w sprawie ułatwień celnych dla turystyki.

   Ustawa z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy Kodeks celny i ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (DzU z 2001 r. nr 12, poz. 92), wprowadziła nowe ureuglowania dotyczące zwolnień celnych, które będą obowiązywać od 1 stycznia 2002 r. I tak zgodnie z nowym brzmieniem art. 19014 zwolnione od cła, w ramach ustanowionych norm, będą towary (w tym m.in. wyroby alkoholowe i tytoniowe) przywożone w bagażu osobistym podróżnego przybywającego na polski obszar celny, jeżeli ilość i rodzaj tych towarów nie wskazuje na przeznaczenie handlowe. Wprawdzie z przedmiotowego zwolnienia będą mogły korzystać również osoby zamieszkałe w polskiej części strefy nadgranicznej, to jednak pod warunkiem udowodnienia, że nie przyjeżdżają ze strefy nadgranicznej kraju sąsiadującego z RP. Innymi słowy rozwiązanie zmierza do ograniczenie możliwości przywozu m.in. wyrobów alkoholowych i tytoniowych przez mieszkańców strefy nadgranicznej (tj. przemytu ˝mrówkowego˝).

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jan Wojcieszczuk

   Warszawa, dnia 12 lipca 2001 r.