Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Edukacji Narodowej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 6762

w sprawie systemu szkolenia kadr technicznych na poziomie średnim

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma pana marszałka z dnia 27 czerwca br. przesyłam odpowiedź na interpelację pana posła Jerzego Jaskierni dotyczącą systemu kształcenia zawodowego w związku z wprowadzaną reformą systemu edukacji.

   Oczekiwane skutki zmian w systemie edukacji, w tym również zawodowej, obejmujących m.in. wprowadzanie nowej struktury kształcenia wyznaczane są przez główne cele reformy systemu edukacji, do których należą: podniesienie poziomu edukacji społeczeństwa przez upowszechnienie wykształcenia średniego, wyrównywanie szans edukacyjnych młodzieży oraz sprzyjanie poprawie jakości edukacji, rozumianej jako integralny proces wychowania i kształcenia. W nowym ustroju szkolnym kształcenie zawodowe specjalistyczne będzie realizowane w co najmniej dwuletniej szkole zawodowej i w szkole policealnej, trwającej do 2 lat. W początkowym okresie kształcenie to będzie prowadzone w dotychczasowych zawodach ujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego, zgodnie z rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z dnia 18 grudnia 1997 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (DzU z 1998 r. nr 4, poz. 9 z późn. zm.). Zawody szkolne w wyżej wymienionej klasyfikacji zostały tak skonstruowane, że stanowią raczej kierunki kształcenia niż zawody w rozumieniu rynkowym. Niektóre z zawodów ˝szkolnych˝ na poziomie technika zawierają w sobie kilka, a nawet kilkadziesiąt zawodów ˝gospodarczych˝ z klasyfikacji zawodów i specjalności ustanowionej przez ministra pracy i polityki społecznej. Obecnie przygotowywana jest wspólnie z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej jednolita klasyfikacja zawodów i specjalności dla potrzeb edukacji i gospodarki, która pozwoli zbliżyć kształcenie do rynku pracy. Docelowo w kształceniu zawodowym zakłada się odejście od kształcenia w poszczególnych zawodach i przejście na system kwalifikacji zawodowych. Sprawdzonym systemem zdobywania kwalifikacji zawodowych jest system kształcenia modułowego, łączący teorię z praktyką oraz umożliwiający przenikanie systemu kształcenia szkolnego z systemem doskonalenia i przekwalifikowania zawodowego. Planuje się wprowadzenie programów nauczania bazujących na modułach umiejętności zawodowych. Kształcenie takie będzie dawać pełną elastyczność w zdobywaniu kwalifikacji zawodowych, zapewniać ścisłe powiązanie treści programowych z zadaniami zawodowymi, operować nowoczesnymi metodami kształcenia i środkami dydaktycznymi. Obiektywną weryfikację przyjętych rozwiązań oraz skuteczności działań podejmowanych przez samorządy terytorialne i podległe im szkoły stanowić będzie zewnętrzny egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe.

   Przeprowadzana w Polsce reforma systemu oświaty jest głęboką zmianą dotyczącą bardzo wielu aspektów funkcjonowania oświaty, toteż projekt Ministerstwa Edukacji Narodowej ˝Reforma systemu edukacji - szkolnictwo ponadgimnazjalne˝ został poddany publicznej dyskusji. Przeprowadzone konsultacje obejmowały nauczycieli i dyrektorów, uczniów i rodziców, radnych samorządów terytorialnych, pracowników różnych instytucji pozarządowych, przedstawicieli szkolnictwa wyższego i nauki, a także pracodawców - ważnego partnera w kształceniu zawodowym. Jednakże zrozumiałe jest, że mnogość zmian przeprowadzanych nieomal równocześnie, ich złożoność i różnorodność mogą wywoływać uczucie niepewności i niepokoju o ostateczne efekty proponowanych rozwiązań. Towarzyszy nam świadomość, że są problemy, które należałoby w sposób szczególny podjąć i rozwinąć. Przyjęte rozwiązania, w miarę ich wrażania, będą monitorowane i modyfikowane stosownie do potrzeb.

   Kształcenie na poziomie obecnych techników prowadzone będzie w szkołach policealnych, które są ofertą na zdobycie lub uzupełnienie kwalifikacji zawodowych na poziomie średnim dla tej części absolwentów liceów (profilowanych i uzupełniających), która nie wybierze studiów. Kształcenie w szkołach policealnych będzie dostosowane do różnych poziomów wiedzy i umiejętności, w tym zawodowych zdobytych w poprzednich etapach edukacji szkolnej.

   Założeniem systemowym nowego ustroju szkolnego jest także powiązanie kształcenia zawodowego z rynkiem pracy i lokalnymi oczekiwaniami pracodawców. Projektowane rozwiązania zakładają stworzenie, poprzez regulacje prawne, dodatkowych zachęt dla pracodawców do przyjmowania młodocianych pracowników na naukę zawodu oraz do partycypowania w tworzeniu nowoczesnej bazy kształcenia praktycznego. W ramowym statucie szkoły zawodowej, określającym m.in. organizację praktycznej nauki zawodu, znajduje się zapis pozwalający pracodawcom włączać się w kształcenie zawodowe poprzez wnioskowanie o organizację zajęć uzupełniających oraz współpracę w organizacji prowadzonych przez szkołę dodatkowych zajęć zwiększających szansę zatrudnienia.

   Przyjęte założenie reformy edukacji w zakresie kształcenie zawodowego, dotyczące realizacji praktycznej nauki zawodu w oparciu o pracodawców, nie wyklucza prowadzenia kształcenia praktycznego w warsztatach szkolnych, o których funkcjonowaniu decyduje organ prowadzący, tj. jednostka samorządu terytorialnego. Zachodzące w gospodarce przekształcenia własnościowe pogorszyły sytuację warsztatów szkolnych, zostały zerwane więzy kooperacyjne z przedsiębiorstwami, a wyroby warsztatów, ze względu na stosowane technologie, przestały być konkurencyjne na rynku. Wykorzystanie potencjału istniejących warsztatów może nastąpić różnymi ścieżkami. W przypadku ˝słabych˝ materialnie warsztatów (gospodarstw pomocniczych) - organy prowadzące mogą tworzyć na ich bazie budżetowe pracownie ćwiczeń praktycznych, przeznaczone do kształtowania niektórych prostych umiejętności zawodowych, niewymagających kosztownego i nowoczesnego wyposażenia. Natomiast warsztaty szczególnie dobrze wyposażone w sprzęt techniczny i oprzyrządowanie dydaktyczne i posiadające odpowiednią kadrę mogą stanowić podstawę do tworzenia centrów kształcenia praktycznego, funkcjonujących jako placówki międzyszkolne, jedno- lub wielobranżowe. Do podstawowych zadań centrów należy organizowanie zajęć praktycznych dla uczniów i słuchaczy z zakresu nowoczesnych technik i technologii oraz zarządzania przedsiębiorstwem. Nauka zawodu u pracodawców oraz dostęp do bazy dydaktycznej centrów umożliwią szkołom zawodowym kształcenie absolwentów, którzy będą mogli sprostać wymaganiom i potrzebom rynku pracy. Centra, jako placówki wyposażone w nowoczesne stanowiska dydaktyczne, będą umożliwiały coraz szersze wprowadzanie do systemu szkolnego kształcenia w formie modułowej. Procesy takie już zachodzą. Nie wyklucza się również funkcjonowania warsztatów szkolnych jako gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych, o ile będą spełniać wymagania dydaktyczne. Projektowane rozwiązania w zakresie kształcenia praktycznego zmierzają do podnoszenia jakości kształcenia i rzeczywistych jego związków z gospodarką, a ich celem nie jest likwidacja warsztatów szkolnych, a jedynie racjonalne wykorzystanie i zagospodarowanie ich bazy dydaktycznej.

   Warunkiem powodzenia reformy systemu edukacji, w tym szkolnictwa zawodowego, jest zaangażowanie wszystkich nauczycieli. Od ich umiejętności, wiedzy i aktywności zawodowej zależy jakość kształcenia młodych pokoleń Polaków, przygotowanie ich do wymagań zmieniającego się rynku pracy. Nauczyciele muszą być coraz lepiej wykształceni, coraz bardziej kompetentni. Ministerstwo Edukacji Narodowej, mając powyższe na uwadze, przygotowało szereg propozycji dokształcania i doskonalenia, a także przekwalifikowania, z tego wiele skierowanych do nauczycieli kształcenia zawodowego. Są wśród tych propozycji różne formy uzupełnienia kwalifikacji w ramach kolejnych edycji grantów centralnych i wojewódzkich, np. programy: ˝Nowa szkoła zawodowa˝ - przygotowanie edukatorów kształcących kadrę nauczycielską czy ˝Przedsiębiorczość˝ - przygotowanie nauczycieli do prowadzenia zajęć edukacyjnych z tego zakresu. Ważnym aspektem działań w zakresie kształcenia ustawicznego kadry pedagogicznej jest przygotowanie dyrektorów szkół i nauczycieli do konstruowania szkolnej oferty edukacyjnej (profile, kierunki, programy kształcenia), a także realizacji nowych programów nauczania, zwłaszcza o budowie modułowej, z wykorzystaniem technologii informacyjnej.

   System oświatowy każdego z krajów członkowskich Unii Europejskiej jest strukturą dostosowaną do określonych warunków ekonomicznych, demograficznych, historycznych, politycznych, ustrojowych i społecznych. Tworzenie scentralizowanych struktur oświatowych Wspólnoty nie jest możliwe ze względu na ogromną różnorodność rozwiązań w zakresie funkcjonowania poszczególnych systemów szkolnych. Jednocześnie system oświaty powinien stanowić ważny element wspomagający proces zjednoczenia, zgodnie z przyjętymi przez Wspólnotę priorytetami, tj.:

   - równość szans edukacyjnych,

   - poprawa jakości kształcenia,

   - nowy model nauczyciela,

   - europejski ideał wychowania.

   Założenia programowe nowego ustroju szkolnego w Polsce zostały przygotowane zgodnie z powyższymi priorytetami. Wspólnotowe akty prawne dotyczące edukacji, w tym także kształcenia zawodowego, nie narzucają norm w odniesieniu do systemu kształcenia na poziomie technicznym. Nadmienić należy, iż akty nie zawierają dyrektyw i rozporządzeń nakładających obowiązek podjęcia działań dostosowawczych w przedmiotowym zakresie. Strona polska - w okresie przygotowania do przeglądu prawa wspólnotowego w obszarze ˝ edukacja, kształcenie i młodzież˝ - zadeklarowała, że w pracach nad reformą oświaty uwzględnione będą zalecenia wynikające z aktów prawnych dotyczących podstawowych kierunków rozwoju kształcenia zawodowego.

   Kreowanie docelowego kształtu systemu kształcenia zawodowego w dużej mierze zależy od współpracy wielu sektorów życia publicznego i partnerów społecznych. Zainteresowanie i współpraca wszystkich tworzących ten system oraz korzystających z niego utwierdzają w przekonaniu o skuteczności jego działania w przyszłości.

   Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, jednocześnie serdecznie dziękuję panu posłowi za wyrażoną troskę o sprawy oświaty zawodowej.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Wojciech Książek

   Warszawa, dnia 5 lipca 2001 r.