Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 6865

w sprawie utrudnień w produkcji biodiesla w Polsce

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo, znak: SPS-0202-6865/01, z dnia 18 lipca 2001 r., przy którym została przesłana interpelacja panów posłów Kazimierza Szczygielskiego, Marcina Zawiły i Radosława Gawlika w sprawie utrudnień w produkcji biodiesla w Polsce, uprzejmie wyjaśniam.

   1. Na wstępie należy zauważyć, iż pojęcie ˝biopaliwo˝ jest bardzo szerokie i obejmuje wszystkie produkty stosowane jako nośniki energii, do których wytworzenia zostały użyte tzw. surowce odtwarzalne. Pojęcie biopaliwa obejmuje zarówno produkty otrzymane w całości z surowców odtwarzalnych, jak i z mieszaniny tych produktów z konwencjonalnymi paliwami ropopochodnymi. Często przez pojęcie biodiesla rozumie się same estry kwasów tłuszczowych jak i mieszaniny tych estrów z olejem napędowym, w obu formach bowiem paliwa te mogą być stosowane do napędu silników wysokoprężnych. Stwarza to pewne komplikacje przy klasyfikacji tych produktów.

   2. Możliwości wykorzystania rzepaku do produkcji biopaliwa (substytutu oleju napędowego) były, z inicjatywy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, rozpoznawane już od dłuższego czasu. Sam proces chemiczny, polegający na przetworzeniu oleju rzepakowego na estry metylowe - zwane popularnie biopaliwem z rzepaku, w zasadzie znany jest od dawna, bo z przełomu XIX i XX wieku. Z chemicznego punktu widzenia biopaliwo (biodiesel) to estry metylowe kwasów tłuszczowych. Znanych jest wiele technologii uzyskiwania tego produktu.

   Obecnie nadal możliwościami produkcyjnymi dysponuje przemysł chemiczny, np. Zakłady Azotowe Kędzierzyn SA. Do lutego 1998 r. niewielkie ilości biodiesla wytwarzała Innowacyjno-Wdrożeniowa Spółka z o.o. SOPUR umiejscowiona w bydgoskim Zachemie. Głównym odbiorcą biodiesla była Wrocławska Dyrekcja Okręgowa CPN. Rocznie dla celów paliwowych w latach 1997-1998 produkowano kilkadziesiąt ton paliwa.

   Pozytywnym efektem podejmowanych inicjatyw jest przetestowanie cyklu produkcyjnego paliwa na skalę przemysłową. Ponieważ paliwo sprzedawano na otwartym rynku, wprowadzony był odpowiednio wysoki reżim technologiczny i jakościowy. Ostrym wymogom stawianym przez CPN, by paliwo spełniło warunki określone w projekcie normy opracowanej przez Instytut Lotnictwa w Warszawie, po początkowych niepowodzeniach udało się sprostać.

   W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej zamówiło w KBN projekt badawczy pt. ˝EPAL polskie paliwo rzepakowe do silników wysokoprężnych˝ - PBZ 056 01. Głównym wykonawcą był Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa (IBMER). W wyniku realizacji projektu wybudowana została agrorafineria w Mochełku koło Bydgoszczy. Jednym z celów projektu, realizowanego przy współpracy Instytutu Lotnictwa, CHEMADEX-u i Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy, było m.in. rozpoznanie, czy w warunkach niewielkich instalacji możliwe jest wytworzenie substytutu, oleju napędowego z rzepaku oraz jakiej jakości paliwo można otrzymać w takich obiektach. W Instytucie Lotnictwa zdefiniowano i przygotowano projekt polskiej normy dla paliwa (PrPN-C-40030). Wykonano przy tym szereg badań silnikowych i eksploatacyjnych. Uzyskano szereg interesujących dodatkowych wyników, np. odnośnie do bezpieczeństwa pożarowego, oddziaływania na powierzchnię skóry osób stykających się z paliwem itp.

   Koszt postawionej w ramach projektu instalacji o wydajności 300 kg/h ziarna rzepaku przy pracy ciągłej wynosił około 600 tys. zł. Cały projekt opiewał na kwotę 1,1 mln zł. Po zakończeniu projektu badawczego instalacja znalazła się pod zarządem IBMER.

   Wracając do spraw normalizacji, trzeba pamiętać, że wymogi normy na których opierał się CPN, spełniło paliwo przygotowane przez SOPUR. Paliwo produkowane w Mochełku nie zawsze osiągało potrzebne parametry. Kluczową rolę odgrywa tutaj przestrzeganie reżimu technologicznego, co mogą zapewnić jedynie wykwalifikowani chemicy. Nie należy więc oczekiwać, że rolnik bez dobrego przygotowania chemicznego byłby zdolny do wytworzenia biodiesla o właściwych parametrach.

   Prawdopodobnie najlepsze efekty można by uzyskać, uruchamiając produkcję przy zakładach tłuszczowych lub olejarniach. Takie rozwiązania zastosowali np. Czesi, lokując na początku lat dziewięćdzisiątych produkcję biopaliwa w zakładach chemicznych zlokalizowanych w pobliżu olejarni (Ołomuniec), jak również Austriacy.

   Koszt wytworzenia biodiesla jest ściśle uzależniony od ceny wytłoczonego oleju. Operując cenami rzeczywistymi z SOPUR-u (1999 r.) cena estru, czyli biodiesla, wynosiła około 5,2 zł/kg (przy 2,2 zł/kg ówczesnej ceny za olej napędowy).

   Jak z przedstawionych informacji wynika, produkcja biopaliwa z rzepaku nie nastręcza problemów technicznych czy technologicznych. Również sprawa opracowania normy jakościowej na to paliwo jest na ukończeniu. W praktyce najistotniejszą barierą jest wysoka cena biopaliwa, wynikająca między innymi z ceny rzepaku lub oleju rzepakowego. Dodatkowym problemem może być niestabilność dostaw surowca, w Polsce praktycznie bowiem jedynym surowcem do produkcji biodiesla jest rzepak, którego roczne zbiory podlegają znacznym wahaniom, wynikającym ze zmiennych warunków klimatycznych oraz corocznych zmian areału upraw.

   3. Oprócz ww. zastosowania jako paliwa silnikowego estrów metylowych kwasów tłuszczowych z oleju rzepakowego (RME) ostatnio coraz częściej podejmowane są próby używania do napędu silników wysokoprężnych mieszaniny oleju napędowego oraz RME. Z całą pewnością jest to paliwo mniej uciążliwe dla środowiska niż sam olej napędowy. Podobnie jak wszystkie paliwa podlega ono opodatkowaniu podatkiem akcyzowym oraz podatkiem od towarów i usług w wysokości 22%.

   Z punktu widzenia poboru podatku akcyzowego najbardziej istotną kwestią jest sposób wykorzystania tej mieszaniny, jej przeznaczenie (do napędu silników spalinowych) oraz właściwości fizykochemiczne bardzo zbliżone do właściwości olejów napędowych.

   Zgodnie z art. 54 ust. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (DzU nr 11, poz. 50, ze zm.) do celów poboru podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego w okresie do 31 grudnia 2002 r. stosuje się klasyfikacje statystyczne obowiązujące przed dniem 1 lipca 1997 r. W związku z powyższym system podatkowy opiera się na klasyfikacji wynikającej z Systematycznego Wykazu Wyrobów. Stosowanie innej klasyfikacji do celów podatkowych byłoby niezgodne z ww. ustawą.

   Zgodnie z poz. 1 załącznika nr 6 do ww. ustawy podatkiem akcyzowym objęte są wyroby klasyfikowane do grupy SWW 024 Produkty naftowe i syntetyczne paliwa płynne. Należy zaznaczyć, iż paliwa silnikowe są klasyfikowane wyłącznie w grupie SWW 024.

   W związku z powyższym wykorzystywanie do celów napędowych mieszaniny oleju napędowego i metyloestru oleju rzepakowego jest objęte podatkiem akcyzowym w wysokości takiej jak dla oleju napędowego.

   Należy przy tym podkreślić, że opodatkowanie mieszaniny olejów napędowych i RME w taki sposób pozwala na uniknięcie nieprawidłowości podatkowych.

   Nieprawidłowości takie mogłyby się pojawić w przypadku zróżnicowania stawki akcyzy np. w zależności od udziału oleju napędowego w mieszaninie, brak jest bowiem szybkiej i wiarygodnej metody analitycznej umożliwiającej określenie zawartości tego oleju w mieszaninie. W przypadku wytwarzania ww. mieszaniny w kraju można takich nieprawidłowości uniknąć, np. opodatkowując sprzedaż oleju napędowego do tej produkcji, natomiast problemem (z uwagi na ww. brak możliwości szybkiej kontroli) byłoby opodatkowanie na granicy, ustalenie kwoty akcyzy byłoby bowiem możliwe tylko w oparciu o dokumenty przedkładane przez importera, co przy zróżnicowanych stawkach podatku nie mogłoby stanowić wystarczającej gwarancji.

   Ponadto trzeba zaznaczyć, iż w przypadku wprowadzenia do obrotu tej mieszaniny jako oleju napędowego warunkiem koniecznym jest, aby spełniała ona wymagania dla olejów napędowych, określone w polskiej normie PN-EN 590, wprowadzonej do obowiązkowego stosowania rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 14 września 1999 r. w sprawie obowiązku stosowania niektórych Polskich Norm (DzU nr 80, poz. 911).

   Odmiennie przedstawia się sprawa opodatkowania podatkiem akcyzowym biopaliwa składającego się wyłącznie z estrów metylowych kwasów tłuszczowych (RME). Z wyjaśnień Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że estry te są klasyfikowane do grupowania SWW 1244-98 - mieszaniny związków organicznych. W związku z tym nie są one opodatkowane akcyzą.

   Dodatkowo należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 3 dyrektywy Rady Unii Europejskiej z dnia 19 października 1992 r. w sprawie ujednolicenia struktury podatków akcyzowych od olejów mineralnych (92/81/EEC) wszelkie produkty przeznaczone do użycia, oferowane na sprzedaż lub używane jako paliwa silnikowe albo jako dodatki lub domieszki do paliw silnikowych, podlegają opodatkowaniu według takich samych stawek jak paliwa silnikowe.

   Obowiązujący w Polsce system podatkowy musi zatem uwzględniać te wymogi.

   4. Dopłaty do eksportu rzepaku wynikają z zatwierdzonego przez Radę Ministrów ˝Rocznego programu działań interwencyjnych Agencji Rynku Rolnego na 2001 rok˝ i mają na celu stabilizację krajowego rynku rzepaku oraz mieszczą się w limitach dopuszczalnego poziomu subwencjonowania przez Polskę eksportu rzepaku, ustanowionych przez WTO. Na rok bieżący przewidziano na dopłaty kwotę 57 400 tys. zł.

   Wybrani w drodze przetargu przedsiębiorcy zobowiązani są do stosowania w skupie od producenta rzepaku ceny nie niższej niż 880 zł/t netto.

   Jak z powyższego wynika, dopłaty te są ukierunkowane na ściśle określone działania (eksport).

   Do zrealizowania postulowanego przez panów posłów zwiększenia produkcji rzepaku do 3 mln ton należałoby trzykrotnie zwiększyć areał jego uprawy. Przy aktualnych zbiorach 900-1030 tys. ton (GUS, badania produkcji roślinnej z 31 lipca 2001 r.) powierzchnia uprawy rzepaku zajmuje 430 tys. ha i przekracza średnią z lat 1996-2000 o 20 tys. ha.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jan Rudowski

   Warszawa, dnia 27 sierpnia 2001 r.