Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 7027

w sprawie trudności związanych z opieką medyczną i ubezpieczeniem zdrowotnym należnymi ludziom bezdomnym oraz osobom nieosiągającym żadnych dochodów

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do wystąpienia pana marszałka z dnia 27 sierpnia 2001 r., znak: SPS-0202-7027/01, dotyczącego interpelacji poseł Renaty Szynalskiej w sprawie trudności związanych z opieką medyczną i ubezpieczeniem zdrowotnym osób bezdomnych oraz osób niemających żadnych dochodów - przedkładam poniższą odpowiedź na interpelację.

   Przepis art. 10 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy udzielanie zasiłku celowego na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne osób bezdomnych i innych osób niemających dochodu i możliwości ubezpieczenia się na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.

   Powyższe oznacza, że przedmiotowe świadczenie przyznawane jest na zasadach i w trybie określonych w ustawie o pomocy społecznej. Oprócz ustawowych zasad przywołanych w interpelacji obowiązuje również i ta z art. 2 ust. 4, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z żalem należy stwierdzić, że możliwości finansowe pomocy społecznej nigdy nie dorównują możliwościom zakładów opieki zdrowotnej co do zakresu i poziomu świadczeń zdrowotnych oferowanych przez zakłady.

   Ograniczenia co do zakresu i poziomu świadczeń wynikają również z ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym i dotyczą osób objętych ubezpieczeniem.

   Przywołany przez poseł Renatę Szynalską przepis art. 22 ustawy o pomocy społecznej nie obowiązuje od dnia 1 stycznia 1999 r., to jest od dnia wejścia w życie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (art. 170 pkt 19). Obowiązuje natomiast art. 165 tej ostatniej, stanowiący, że ustawa nie narusza przepisów o świadczeniach zdrowotnych udzielanych bezpłatnie przez publiczne zakłady opieki zdrowotnej bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, dotyczących m.in.:

   - zwalczania gruźlicy,

   - zwalczania chorób zakaźnych,

   - wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi,

   - przeciwdziałania narkomanii,

   - ochrony zdrowia psychicznego,

   - świadczeń zdrowotnych związanych z ciążą, porodem i połogiem,

   - zapobieganiem i zwalczaniem chorób wenerycznych.

   Powyższe świadczenia zdrowotne udzielane osobom nieposiadającym uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego finansowane są z budżetu państwa na zasadach i w trybie określonych w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 27 października 1999 r. i przepisach o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. Z codziennych doświadczeń wiemy, że wiele zakładów opieki zdrowotnej pomija owe przepisy w swojej działalności.

   Potrzeby świadczeń zdrowotnych związanych z wymienionymi w art. 165 stanami chorobowymi oraz okresem ciąży, porodu i połogu w znacznym stopniu dotyczą właśnie osób bezdomnych i innych osób nieposiadających dochodu i możliwości korzystania z obowiązującego ubezpieczenia zdrowotnego, aczkolwiek nie wyczerpują niezbędnych im na co dzień świadczeń zdrowotnych.

   Wszystkie działania ministerstwa od czasu podjęcia prac nad ustawą o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym zmierzają w kierunku owego upowszechnienia ubezpieczenia zdrowotnego i zapewnienia świadczeń zdrowotnych osobom bezdomnym w ramach ubezpieczenia, jako najpewniejszego systemu opieki.

   Ostatnią nowelizację ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, dotyczącą m.in. objęcia ubezpieczeniem wszystkich dzieci w wieku przedszkolnym, osób utrzymujących się wyłącznie z alimentów i osób bezdomnych aktywnie uczestniczących w wychodzeniu z bezdomności, traktujemy jako pierwszy krok we właściwym kierunku. Mamy nadzieję na poczynienie dalszych kroków. Określone zamierzenia wiążemy z projektowaną ustawą o domach socjalnych. Byłyby to placówki, w których identyfikacja osób, zapewnienie im niezbędnych świadczeń zdrowotnych staną się realne.

   Zakłady opieki zdrowotnej muszą na co dzień uwzględniać fakt, że to ośrodek pomocy społecznej, a nie np. szpital, ustala status społeczny danej osoby i kwalifikuje ją jako klienta pomocy społecznej bądź takiej kwalifikacji odmawia. Ośrodki pomocy społecznej sygnalizują nam, że za osoby bezdomne - i jako takie leczone są w szpitalach - podają się osoby nieposiadające ubezpieczenia zdrowotnego z bardzo różnych powodów, na przykład pracują w szarej strefie, które nigdy nie były klientami pomocy społecznej i nie otrzymają takiej kwalifikacji.

   Pewne nadzieje na poprawę opieki zdrowotnej nad osobami bezdomnymi ministerstwo wiąże z propagowaną przez nas i przyswajaną już przez ośrodki pomocy celowością zawierania z wybranymi zakładami opieki zdrowotnej stałych porozumień co do świadczenia usług zdrowotnych klientom pomocy społecznej i negocjowania cen usług. Chodzi przede wszystkim o to, aby żadna ze stron nie działała przez zaskoczenie dla drugiej lub czuła się zwolniona z obowiązku uczestniczenia w przedsięwzięciu. Jest sprawą oczywistą, że klienci pomocy społecznej powinni być leczeni przede wszystkim w tych zakładach, które zaoferują niższe ceny świadczeń i które wybierze gmina, a nie w tych, które upatrują swój interes w leczeniu osób bezdomnych. Ośrodki pomocy społecznej nie mogą być sprowadzane do roli kasjera, bo nie taką rolę przypisał im ustawodawca.

   Pragnę zapewnić pana marszałka, że ministerstwo rozumie i docenia wagę problemu i będzie nadal zabiegać o rozszerzanie kręgu osób bezdomnych objętych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w wyniku opłacania składki przez ośrodki pomocy społecznej, ponieważ w tej formie pomocy upatrujemy najpełniejsze zaspokojenie potrzeb zdrowotnych osób bezdomnych i innych osób nieubezpieczonych i niemających dochodu.

   Aktualnie przygotowany jest już projekt rozporządzenia ministra pracy w sprawie szczegółowych zasad opracowywania programu wychodzenia z bezdomności (zakresu i sposobu jego realizacji), który ma ułatwić wspieranie osoby w procesie wychodzenia z bezdomności, dając jednocześnie możliwość tym osobom korzystania z obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Joanna Staręga-Piasek

   Warszawa, dnia 17 września 2001 r.