Odpowiedź ministra finansów

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 7050

w sprawie kryzysu finansów publicznych budżetu państwa

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma, znak SPS-0202-7050, przekazującego interpelację pani poseł Renaty Szynalskiej, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   Gospodarka polska odnotowuje od 2001 r. wyraźny spadek tempa wzrostu produktu krajowego brutto, wzrastające bezrobocie, ale jednocześnie odbudowuje się równowaga zewnętrzna i - szybciej niż przewidywano - ulega wyhamowaniu tempo wzrostu cen. Te zmiany w sytuacji makroekonomicznej powodują znaczące zmiany prognozowanego w 2001 r. oraz na rok 2002 strumienia dochodów sektora finansów publicznych. Maleją zwłaszcza kwoty wpływów podatkowych zasilające budżet państwa.

   Jednocześnie w związku z koniecznością realizacji wielu nowych zadań publicznych dynamicznie wzrosło zapotrzebowanie na finansowanie poprzez budżet państwa dodatkowych wydatków budżetu państwa związanych z:

   - rozszerzającym się kręgiem potencjalnych beneficjantów pomocy społecznej,

   - redukcją programów restrukturyzacji wybranych dziedzin gospodarki,

   - procesem dostosowywania do członkostwa w Unii Europejskiej,

   - kontynuacją reform w edukacji i ochronie zdrowia,

   - spłatą powstałych w latach poprzednich zobowiązań wobec obywateli i instytucji spoza sektora finansów publicznych.

   Porównanie możliwości generowania przez gospodarkę dochodów budżetu państwa z potencjalnymi wydatkami ujawniło istnienie znaczącego rozdźwięku pomiędzy możliwościami finansowania a zapotrzebowaniem na środki publiczne. Oczywiste stało się, że konieczna jest przebudowa systemu finansów publicznych, ponieważ sfinansowanie tak wielkiego niedoboru nie jest możliwe w warunkach polskiej gospodarki.

   Przebudowa systemu finansów publicznych obejmuje zarówno stronę dochodową, jak i stronę wydatkową budżetu, przy czym przekształcenia strony wydatkowej mają znaczenie podstawowe.

   Struktura wydatków budżetu państwa charakteryzuje się przede wszystkim bardzo małym stopniem elastyczności. Do wielu pozycji wydatków w latach poprzednich wprowadzono mechanizmy automatycznej waloryzacji lub indeksacji. W warunkach wysokiej, dwucyfrowej inflacji mechanizmy takie traktowano jako rozwiązanie chroniące realną wartość wydatków na określone cele. Niszczący wpływ tych mechanizmów na poziom wydatków budżetu państw ujawnił się z całą mocą wówczas, gdy charakteryzujące stan gospodarki tempo wzrostu PKB uległo spowolnieniu, a w konsekwencji strumień dochodów budżetu państwa przyrastał wolniej niż w latach poprzednich.

   Indeksacja lub waloryzacja wydatków budżetu państwa jest zazwyczaj dokonywana z uwzględnieniem relacji wskaźnika inflacji prognozowanej na kolejny rok budżetowy lub inflacji z poprzedniego roku; czasami podstawą przeliczania wydatków są zmiany w poziomie wynagrodzeń w roku poprzedzającym kolejny rok budżetowy.

   Wszystkie te mechanizmy są dźwignią zwiększającą wydatki ujęte w kolejnym budżecie, niejednokrotnie ponad poziom uzasadniony stanem gospodarki.

   Gospodarka polska dzięki 10-letniemu okresowi przekształceń wkracza w okres wyraźnie ograniczonej inflacji, dlatego też niezbędne stało się eliminowanie automatycznej indeksacji wydatków. W przedstawionym projekcie budżetu państwa na rok 2002 odstąpiono od stosowania mechanizmów indeksacji większości wydatków, w tym także wynagrodzeń sfery budżetowej oraz większości świadczeń z pomocy społecznej. Jedynie środki na wypłaty emerytur i rent oraz na uposażenie sędziów i prokuratorów w stanie spoczynku zaplanowano, respektując odpowiednie mechanizmy waloryzacji.

   Trudno zgodzić się z panią poseł, że wstrzymanie waloryzacji narusza art. 32 ust. 2 Konstytucji RP, który brzmi: ˝Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny˝.

   Nie wydaje się bowiem, aby wstrzymanie waloryzacji (na podstawie właściwych ustaw) było aktem dyskryminacji.

   Rząd przekazał do parlamentu projekt ustawy budżetowej, a w następnej kolejności przygotowane zostaną projekty zmian szeregu ustaw umożliwiających wspominaną wcześniej przebudowę systemu finansów publicznych.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Halina Wasilewska-Trenkner

   Warszawa, dnia 2 października 2001 r.