Odpowiedź ministra kultury i dziedzictwa narodowego

na interpelację nr 7057

w sprawie legalności pobierania przez ZAiKS tantiem od placówek handlowych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Grzegorza Kurczuka w sprawie legalności pobierania przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS tantiem od placówek handlowych uprzejmie proszę pana marszałka o przyjęcie następujących wyjaśnień:

   Pobieranie przez ZAiKS tantiem dla twórców z tytułu publicznego odtwarzania w sklepach (także muzycznych) utworów muzycznych i słowno-muzycznych z płyt CD i kaset magnetofonowych ma uzasadnienie w art. 17, a w zakresie rozpowszechniania programu radiowego (utworów nadawanych przez radio) poprzez umieszczanie w sklepie odbiorników radiowych - ponadto w art. 24 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4.02.1994 r. (tekst jedn. DzU nr 80/00, poz. 904). ZAiKS posiada także zatwierdzoną decyzją ministra kultury i dziedzictwa narodowego w dniu 5 maja 2000 r. stawkę wynagrodzenia za publiczne odtwarzanie utworów z wykorzystaniem magnetofonów, gramofonów, odbiorników radiowych (tabela stawek wynagrodzeń autorskich Stowarzyszenia Autorów ZAiKS).

   Zgodnie z art. 17 ustawy, o której mowa wyżej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji (które niewyczerpująco wymienia art. 50) oraz do wynagrodzenia za to korzystanie z utworu. Odtwarzanie utworów muzycznych w sklepach (także muzycznych) z płyt i kaset stanowi odrębne pole eksploatacji utworu (tzw. publiczne odtworzenie), za korzystanie na którym twórcy należy się wynagrodzenie. Działanie to nie mieści się w uregulowaniu dozwolonego użytku chronionych utworów (art. 23 - 35 ustawy), który stanowi wyjątek od zasady monopolu autorskiego na korzystanie z dzieła (wyrażonej w art. 17 ustawy) i określa wyczerpująco przypadki, gdy bez zezwolenia twórcy i zapłaty mu wynagrodzenia wolno korzystać z utworu.

   Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem sądowym (np. orz. SN z 21.11.1963 r., II CR 991/62, OSPIKA 1965, nr 1, poz. 33) i stanowiskiem doktryny prawa autorskiego (popartym wynikami odpowiednich badań) instalowanie w sklepach urządzeń odbiorczych w taki sposób, aby muzyka była słyszalna przez ogół klientów, obliczone jest na uzyskanie efektu komercyjnego, a w każdym razie związane jest z osiąganiem (chociażby pośrednio) korzyści majątkowych przez właścicieli sklepu. Wg prof. E. Traple badania marketingowe prowadzone w różnych krajach wskazują na istnienie ścisłego związku pomiędzy ilością dokonywanych zakupów a miłą, odprężającą atmosferą panującą w sklepie dzięki muzyce (˝Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych˝, W-wa 2001 r., str. 260).

   Podobnie w przypadku rozpowszechniania w sklepie programu radiowego przyjmuje się, że to korzystanie przekracza ramy dozwolonego użytku publicznego, określonego w art. 24 ust. 2 ustawy, gdyż związane jest pośrednio z osiąganiem korzyści majątkowych. Przepis ten stanowi, że posiadacze urządzeń służących do odbioru dźwięku (radia) mogą za ich pomocą odbierać nadawane utwory, choćby urządzenia te były umieszczone w miejscu ogólnie dostępnym, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych. Przepis ten zgodny jest z ogólną zasadą, wg której podmiot uprawniony (autor) powinien zawsze partycypować w korzyściach, jakie inne osoby uzyskują z rozpowszechniania jego utworu.

   Zgodnie natomiast z informacją uzyskaną od pana Witolda Kołodziejskiego, dyrektora generalnego ZAiKS, ˝ZAiKS nie licencjonuje ani nie pobiera opłat za indywidualne przesłuchiwanie utworów z płyt i kaset magnetofonowych przez słuchawki przez klientów (na ich życzenie) i przez głośniki o ograniczonym zasięgu odbioru przed zakupem płyty czy kasety˝, uznaje bowiem, że ma miejsce w tym przypadku jedynie prezentacja klientowi wskazanego towaru, podlegającego indywidualnemu badaniu.

   Zasadniczo opłaty dotyczą więc publicznych odtworzeń i rozpowszechniania utworów w sklepach, gdy głośniki obejmują swym zasięgiem cały sklep lub znaczną jego część i muzyka jest słyszalna przez wszystkich lub znaczną część klientów. W każdym jednak przypadku odtwarzania lub rozpowszechniania utworów muzycznych w sklepach trzeba indywidualnie badać, czy odtworzenie nie ma charakteru odtworzenia publicznego, które pociąga za sobą obowiązek opłat lub czy rozpowszechnianie utworów nadawanych przez radio nie przekracza granic określonych w art. 24 ust. 2 ustawy.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Andrzej Zieliński

   Warszawa, dnia 25 września 2001 r.