Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 207

w sprawie polityki rolnej realizowanej w zakresie obrotu gruntami rolnymi wraz z obiektami towarzyszącymi w związku z planem przystąpienia do Unii Europejskiej

   W związku z interpelacją pani poseł Wandy Łyżwińskiej w sprawie polityki rolnej realizowanej w zakresie obrotu gruntami rolnymi wraz z obiektami towarzyszącymi w związku z planem przystąpienia do Unii Europejskiej pragnę uprzejmie poinformować, co następuje.

   W obecnie istniejącym stanie prawnym, po nowelizacji Kodeksu cywilnego z dnia 28 lipca 1990 r., przy nabywaniu nieruchomości rolnych przez rolników polskich nie obowiązują żadne ograniczenia w obrocie nieruchomościami rolnymi. Polscy rolnicy przy nabywaniu nieruchomości rolnych oraz urządzaniu gospodarstw rolnych mogą również liczyć na pomoc finansową ze strony Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ramach obowiązujących w tym zakresie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (DzU z 1994 r. nr 1, poz. 2, z późn. zm.). Mogą oni mianowicie korzystać z preferencyjnych linii kredytowych, które przysługują na zakup nieruchomości rolnych zabudowanych i niezabudowanych, na modernizację, adaptację, budowę i rozbudowę gospodarstw rolnych, na urządzanie gospodarstw rolnych, na zakup ziemi, która pozwoli na utworzenie gospodarstwa o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gospodarstwa w danym województwie i jednocześnie nie spowoduje powiększenia gospodarstwa powyżej 100 ha. Z kredytów tych mogą również korzystać młodzi rolnicy na realizację przedsięwzięć iwestycyjnych polegających na utworzeniu lub urządzeniu gospodarstwa rolnego, dającego kredytobiorcy i jego rodzinie podstawowe źródło utrzymania.

   Istniejąca obecnie pełna liberalizacja obrotu nieruchomościami rolnymi nie dotyczy cudzoziemców nabywających nieruchomości rolne w Polsce. Nabycie nieruchomości przez cudzoziemców na terenie Polski, zgodnie z ustawą z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (jedn. tekst DzU z 1996 r. nr 54, poz. 245, z późn. zm.), wymaga uzyskania zezwolenia wydanego przez ministra spraw wewnętrznych i administracji w drodze decyzji administracyjnej, za zgodą ministra obrony narodowej. W przypadku gdy cudzoziemiec ubiega się o nabycie nieruchomości rolnej, niezbędna jest również zgoda ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Przepisy ustawy dotyczą wszystkich przypadków nabycia nieruchomości, bez względu na rodzaj zdarzenia prawnego, na podstawie którego to nastąpiło, np. umowy sprzedaży, darowizny, zamiany, umowy o dożywocie, wniesienia aportu do spółki itp.

   Podkreślenia wymaga również fakt, że bez przedstawienia zezwolenia ministra spraw wewnętrznych i administracji, a w przypadku ustanowienia w zezwoleniu specjalnych warunków - także dowodu z dokumentu urzędowego o ich spełnieniu, nie można dokonywać czynności prawnych oraz wpisów prawa własności i prawa użytkowania wieczystego do ksiąg wieczystych. Zatem nabywanie nieruchomości przez cudzoziemca jest kontrolowane, a nabycie gruntów bez zezwolenia ministra spraw wewnętrznych i Administracji jest nieważne.

   Obrót nieruchomościami, w którym uczestnikami będą cudzoziemcy, pozostanie pod kontrolą jeszcze przez 12 lat, licząc od wejścia Polski do Unii Europejskiej. Zakłada się, że po tym czasie cena ziemi rolniczej w Polsce wzrośnie i jednocześnie poprawi się siła nabywcza ludności. Poprawią się w związku z tym możliwości konkurowania naszych rolników przy nabywaniu nieruchomości z potencjalnymi nabywcami ziemi z krajów UE.

   Jak wspomniano wyżej, aktualnie nie ma w Polsce żadnych ograniczeń w podziałach gruntów rolnych ani w obrocie nieruchomościami rolnymi z wyjątkiem procedur obowiązujących cudzoziemców nabywających nieruchomości. Brak tych uregulowań powoduje niekorzystne zjawiska w rolnictwie, a mianowicie prowadzi do nadmiernego rozdrabniania gospodarstw rolnych i osłabienia ich konkurencyjności w zetknięciu z rolnictwem krajów zachodnich. Z tego względu niezbędne stało się podjęcie prac mających na celu wprowadzenie w Polsce instrumentów aktywnego oddziaływania państwa na obrót nieruchomościami, jeszcze przed wejściem do Unii Europejskiej, aby przyjęte rozwiązania mogły sprzyjać racjonalnemu wykorzystaniu gruntów rolnych przez rolników.

   Obecnie w resorcie rolnictwa trwają właśnie prace nad ustawą o obrocie nieruchomościami rolnymi, która ma w założeniu spełnić to zadanie. Proponowane rozwiązania będą sprzyjały racjonalnej koncentracji gruntów. I tak przewiduje się m.in.:

   - określenie podstawowej powierzchni gospodarstwa rolnego,

   - wprowadzenie zasady pierwokupu sąsiedzkiego,

   - utrzymanie zasady pierwszeństwa nabycia nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przez byłych właścicieli, spółdzielnie produkcyjne i dzierżawców,

   - upowszechnienie zamiany gruntów rolnych z regionów przeludnionych do województw, gdzie występują nadwyżki gruntów rolnych,

   - rozszerzenie systemu kredytów i poręczeń, sprzyjających racjonalnej koncentracji gruntów.

   Ponadto zostaną ograniczone zjawiska przyczyniające się do pogarszania struktury gospodarstw poprzez:

   - wprowadzenie ograniczeń w podziale gospodarstwa rolnego,

   - wprowadzenie ograniczeń w podziale działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.

   Wprowadzone rozwiązania sprzyjać będą racjonalnemu wykorzystaniu gruntów rolnych przez:

   - zasadę osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego,

   - obowiązek posiadania kwalifikacji rolniczych przez nabywców i dzierżawców,

   - obowiązek zamieszkiwania w gospodarstwie rolnym.

   Sądzę, że rozwiązania te, jeżeli zostaną uchwalone przez Sejm, będą stanowić skuteczną osłonę rynku ziemi w Polsce przed spotykanym niekiedy obecnie nabywaniem jej przez cudzoziemców w celach spekulacyjnych.

   Podsekretarz stanu

   Kazimierz Gutowski

   Warszawa, dnia 7 stycznia 2002 r.