Odpowiedź sekretarza stanu

w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 251

w sprawie możliwości przywrócenia niektórych uprawnień inwalidom wojennym, wojskowym oraz członkom ich rodzin

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przekazaną przy piśmie z dnia 18 grudnia 2001 r. znak: SPS-0202-251/01 interpelację pana posła Tadeusza Tomaszewskiego w sprawie możliwości przywrócenia niektórych uprawnień inwalidom wojennym, wojskowym oraz członkom ich rodzin, uprzejmie przedstawiam, co następuje:

   Wprowadzane w ostatnich latach zmiany w uprawnieniach inwalidów wojennych, wojskowych oraz członków ich rodzin do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego bądź świadczeń emerytalno-rentowych przewidzianych w:

   1) ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (DzU z 1983 r. nr 13, poz. 68, z późn. zm.),

   2) ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (DzU z 1997 r. nr 142, poz. 950, z późn. zm.).

   3) ustawie z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (DzU nr 28, poz. 153, z późn. zm.)

   podyktowane były z jednej strony ograniczonymi finansowymi możliwościami państwa, z drugiej zaś potrzebą zachowania stosownych proporcji między preferencyjnymi uprawnieniami inwalidów wojennych i wojskowych oraz członków ich rodzin a uprawnieniami pozostałych świadczeniobiorców, w tym emerytów i rencistów z powszechnego systemu emerytalno-rentowego.

   Ze względu na kryzysową sytuację finansów publicznych również w grudniu 2001 r. w ustawach okołobudżetowych uchwalonych przez Sejm ograniczono, w zasadzie na jeden rok, dotychczasowe uprawnienia o charakterze socjalnym bądź zaopatrzeniowym. I tak np.: dla bezrobotnych - zniesiono uprawnienia do zasiłku przedemerytalnego oraz zmodyfikowano zasady przyznawania świadczenia przedemerytalnego, ograniczając jego wysokość do 200% zasiłku dla bezrobotnych, dla ubezpieczonych - obniżono wysokość zasiłku chorobowego za okres pobytu w szpitalu oraz zniesiono prawo do zasiłku porodowego, dla osób uprawnionych do zasiłków rodzinnych - zaostrzono kryteria dochodowe uprawniające do tych zasiłków, dla kombatantów - zamrożono na 2002 r. wysokość dodatku kombatanckiego i ryczałtu energetycznego. Poza tym zamrożono także składkę na ubezpieczenia zdrowotne, co tym samym przesądza o niezwiększaniu uprawnień do świadczeń zdrowotnych dla jakiejkolwiek grupy ubezpieczonych.

   Uwzględniając fakt, że dotkliwe skutki wprowadzonych ograniczeń w uprawnieniach do świadczeń socjalnych i zaopatrzeniowych największy wpływ mają na sytuację osób i rodzin niekorzystających z żadnych szczególnych uprawnień, warto w tym miejscu nadmienić, z jakiego rodzaju preferencyjnych uprawnień korzystają obecnie kombatanci.

   W świetle powołanych przepisów katalog uprawnień przysługujących kombatantom uprawnionym jednocześnie do renty inwalidy wojennego obejmuje:

   - renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznawane bez względu na staż pracy według preferencyjnego wymiaru (100% podstawy wymiaru dla całkowicie niezdolnych do pracy lub 75% tej podstawy dla częściowo niezdolnych do pracy),

   - dodatki kombatanckie,

   - możliwość jednoczesnego pobierania emerytury i połowy renty (lub na odwrót),

   - ryczałt energetyczny,

   - możliwość ˝dorabiania˝ bez ograniczeń,

   - ulgi w transporcie kolejowym i autobusowym,

   - ulgi i zniżki w opłacaniu składek na ubezpieczenie samochodowe,

   - zwolnienie z opłat RTV,

   - obniżenie kosztów korzystania z telefonów,

   - zwolnienie rent z podatku dochodowego od osób fizycznych,

   - 150% dodatku pielęgnacyjnego dla niezdolnych do samodzielnej egzystencji,

   - szczególną pomoc w razie choroby lub wypadków losowych finansowaną przez Fundusz Kombatantów (np. na zakup sprzętu rehabilitacyjnego, opłacanie usług opiekuńczych),

   - pierwszeństwo do środowiskowej opieki socjalnej, uzyskania miejsca w domach pomocy społecznej,

   - bezpłatne leczenie sanatoryjne (bez zakwaterowania i wyżywienia),

   - bezpłatne zaopatrzenie w leki podstawowe i uzupełniające (według wykazu Ministerstwa Zdrowia).

   Niezależnie od wyżej wymienionych uprawnień kombatantom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej wskutek zdarzeń losowych lub choroby jest udzielana pomoc w ramach indywidualnych zapomóg, np. na zakup sprzętu rehabilitacyjnego i pomocniczego ułatwiającego życie i pracę przez organy samorządowe ze środków Państwowego Funduszu Kombatantów. Z tego funduszu, na preferencyjnych warunkach, udzielana jest kombatantom także pomoc pieniężna na zrekompensowanie nadmiernych wydatków na leki i usługi opiekuńcze. Zasady udzielania tej pomocy określone zostały w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z dnia 17 kwietnia 1998 r. w sprawie kryteriów, form i trybu przyznawania i udzielania pomocy pieniężnej z Państwowego Funduszu Kombatantów (DzU nr 53, poz. 334).

   Gdy chodzi o sprawę uprawnień do bezpłatnych leków, to w świetle przepisów powołanej ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym bezpłatne zaopatrzenie w leki (objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających) przysługuje wyłącznie tej części kombatantów, którzy są inwalidami wojennymi, ich współmałżonkom pozostającym na ich wyłącznym utrzymaniu oraz wdowom i wdowcom po poległych żołnierzach i zmarłych inwalidach wojennych uprawnionych do renty rodzinnej.

   Jeśli chodzi natomiast o zmiany wprowadzone w 1991 r. w wypłacie świadczeń zbiegowych (emerytury z rentą inwalidy wojennego), to zmiany te nie miały charakteru restrykcyjnego, a jedynie charakter redystrybucyjny, w globalnym wymiarze korzystniejszy dla inwalidów o niskich dochodach.

   Przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent (DzU nr 104, poz. 450, z późn. zm.) wymiar rent wojennych był zróżnicowany w zależności od tego, czy zainteresowany miał prawo wyłącznie do renty inwalidy wojennego, czy też łączył prawo do renty inwalidy wojennego z prawem do emerytury. W pierwszym przypadku podstawa wymiaru renty inwalidy wojennego wynosiła 100% przeciętnego wynagrodzenia netto, w drugim zaś (przy uprawnieniach do emerytury) 75% tego wynagrodzenia.

   Po wejściu w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wymiar rent inwalidów wojennych (więźniów obozów koncentracyjnych) dla posiadających jednocześnie prawo do emerytury podwyższono poprzez:

   - zwiększenie podstawy wymiaru z 75% do 100% przeciętnego wynagrodzenia,

   - przyjęcie za podstawę wymiaru przeciętnego wynagrodzenia brutto, mimo że renty inwalidów wojennych zostały zwolnione od podatku.

   W związku ze zwiększeniem wysokości renty inwalidy wojennego o 45% przeciętnego wynagrodzenia dla inwalidów wojennych uprawnionych do pobierania emerytury wprowadzono jednocześnie zasadę wypłaty półtora świadczenia (pełna inwalidzka renta wojenna + połowa emerytury lub pełna emerytura + połowa renty inwalidy wojennego).

   W konsekwencji tych zmian 80% zainteresowanych otrzymało podwyżki świadczeń (mimo wprowadzenia uprawnień do półtora świadczenia), zaś 20% obniżki tych świadczeń. Podwyżki otrzymały te osoby, które pobierały emerytury nieprzekraczające 90% przeciętnego wynagrodzenia, zaś obniżki te osoby, które pobierały emerytury przekraczające 90% przeciętnego wynagrodzenia.

   Taki podział środków odpowiadał inwalidom wojennym i więźniom obozów koncentracyjnych, którzy nie byli w stanie - z uwagi na ciężkie wojenne uszkodzenia zdrowia - wypracować wysokiej emerytury. Obowiązujące zatem rozwiązania w sprawie wypłaty świadczeń zbiegowych (emerytury z rentą inwalidy wojennego) w większym stopniu niż uprzednio sprzyjają realizacji zasad sprawiedliwości społecznej.

   Gdy chodzi zaś o uprawnienia wdów po inwalidach wojennych posiadających przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent prawo zarówno do wojennej renty rodzinnej, jak i własnej emerytury (wypłacanych wówczas w wysokości jednego pełnego świadczenia i drugiego w wysokości 25%), to od dnia wejścia w życie ww. ustawy uprawnienia te zostały zniesione. W konsekwencji zniesienia omawianych uprawnień uprawnienia emerytalno-rentowe wdów po inwalidach wojennych zostały zrównane z uprawnieniami wdów po zmarłych pracownikach (górnikach, marynarzach, hutnikach itp.), które w powszechnym systemie emerytalno-rentowym w razie zbiegu prawa do własnej emerytury z prawem do wypadkowej renty rodzinnej mają prawo tylko do jednego z tych świadczeń, wybranego lub korzystniejszego.

   Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej powody mające wpływ na podejmowane działania w sprawie modyfikacji dotychczasowych uprawnień o charakterze socjalnym lub zaopatrzeniowym bądź przejściowego ograniczenia niektórych z nich przyszłe zmiany w tych uprawnieniach, z uwagi na ekonomiczny ich wymiar, uzależnione będą przede wszystkim od postępów w rozwoju gospodarczym naszego kraju.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Jolanta Banach

   Warszawa, dnia 14 stycznia 2002 r.