Odpowiedź ministra zdrowia

na interpelację nr 560

w sprawie postępów w przygotowaniach do lekarskiego egzaminu państwowego ze szczególnym uwzględnieniem działalności Centrum Egzaminów Medycznych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł Barbary Błońskiej-Fajfrowskiej w sprawie postępów w przygotowaniach do egzaminu państwowego kończącego staż podyplomowy, ze szczególnym uwzględnieniem działalności Centrum Egzaminów Medycznych, przesłaną przy piśmie SPS-0202-560/02, pragnę ustosunkować się do kwestii podniesionych przez panią poseł.

   Centrum Egzaminów Medycznych zostało powołane zarządzeniem ministra zdrowia z dnia 31 lipca 2001 r., przejmując część zadań Krajowej Rady Egzaminów Lekarskich, dotyczących przygotowywania i przeprowadzania egzaminów medycznych.

   Ad 1. 1. W ramach realizacji zadań dotyczących lekarskiego egzaminu państwowego kończącego staż podyplomowy Centrum Egzaminów Medycznych (CEM), a wcześniej Krajowa Rada Egzaminów Lekarskich (KREL), kierowane przez prof. dr hab. Andrzeja Kuliga, opracowały:

   - regulamin egzaminu (oddany do zatwierdzenia przez KREL),

   - syllabusy dla absolwentów - oddzielny dla wydziałów lekarskich i oddzielny dla wydziałów/oddziałów stomatologii,

   - założenia do opracowania podręczników typu NMS rozszerzających i uszczegóławiających treści zawarte w syllabusach,

   - strukturę i sposób opracowania oraz weryfikacji zadań testowych,

   - system opracowania testów egzaminacyjnych,

   - system dystrybucji materiałów egzaminacyjnych,

   - programy informatyczne służące:

   - obliczaniu wyników,

   - gromadzeniu zadań.

   2. Realizując praktyczne wdrożenie państwowego egzaminu kończącego staż podyplomowy (tzw. PEL), przeprowadzono:

   - ˝próbny˝ egzamin dla absolwentów wydziałów/oddziałów stomatologii (egzamin odbył się w maju 2000 r.),

   - egzaminy kwalifikacyjne stanowiące podstawę do rozpoczęcia specjalizacji w podstawowych i szczegółowych dziedzinach, opierające się na podobnych założeniach co PEL, lecz o mniejszej liczbie zadań (zatem ˝mini PEL˝). Jak dotąd zorganizowano 5 sesji, łącznie 19 egzaminów, każdy w dwóch wersjach, dla absolwentów wydziałów lekarskich i oddziałów stomatologii. Egzaminy te w zależności od sesji przeprowadzano w 17 bądź 19 ośrodkach w całym kraju (wszystkie województwa oraz MON i MSWiA).

   3. Stworzono systemy komisji autorskich i recenzenckich opracowujących i oceniających zadania testowe.

   4. Wielokrotnie przetestowano systemy liczące i oceniające każde zadanie oddzielnie i cały test z punktu widzenia:

   - rzetelności (współczynnik Kudera-Richardsona),

   - łatwości testu,

   - średniej testu,

   - odchylenia standardowego,

   - korelacji punktowo-biseryjnej zadań świadczącej o sile dyskryminacyjnej każdego z zadań.

   5. Zaproponowano skale pozwalające automatycznie na przekształcanie wartości punktowych na oceny ˝szkolne˝, w tym dwie skale uwzględniające średnią testu i odchylenie, aby kształtować oceny zależnie od stopnia trudności danego egzaminu, a nie absolutyzowania ocen wyrażanych w punktach.

   6. Przedstawiono sprawozdania z przeprowadzonych egzaminów celem zapoznania ich wyników przez autorów i recenzentów w budowaniu nowych testów.

   7. Rozpoczęto prowadzenie szkoleń z autorami zadań w celu podniesienia ich merytorycznego poziomu (jak dotąd w dziedzinie chorób wewnętrznych).

   Równocześnie pragnę wyjaśnić, że Rada Egzaminów Medycznych, powołana przez ministra zdrowia, nigdy nie miała za zadanie opracowywania egzaminu państwowego kończącego staż podyplomowy. Funkcjonowała ona do października 2001 r., a celem jej było przygotowywanie egzaminów wstępnych na akademie medyczne (wydziały lekarskie i oddziały stomatologii, wydziały farmacji i oddziały analityki medycznej, testy z języka polskiego oraz egzamin merytoryczny dla kandydatów z zagranicy podejmujących studia w Polsce).

   Ad 2. 1. Centrum Egzaminów Medycznych zgodnie z ustaleniami z KREL przygotowuje państwowy egzamin kończący staż podyplomowy lekarzy w oparciu o obowiązujący program nauczania opracowany od lat przez akademie medyczne.

   2. Uszczegółowienie tego programu zawierają syllabusy przygotowane dla absolwentów wydziałów lekarskich i oddzielnie absolwentów wydziałów/oddziałów stomatologii, które ukazały się nakładem Wydawnictwa Urban&Partner w 2000 r. Są one dostępne w księgarniach medycznych.

   3. Treści programowe syllabusów zostały opracowane przez konsultantów krajowych w dziedzinach objętych egzaminem i zweryfikowane przez aktualnych prezesów odpowiednich towarzystw lekarskich. Treści programowe dotyczące orzecznictwa lekarskiego ustalono po konsultacjach z naczelnym lekarzem ZUS dr hab. Anną Wilmowską-Pietruszyńską, natomiast zagadnienia prawa medycznego oraz bioetyki - z Naczelną Radą Lekarską.

   4. Centrum Egzaminów Medycznych nie zamierzało ani nie zamierza opracować szczególnych podręczników dla absolwentów wydziałów lekarskich, gdyż właściwe dla każdej dyscypliny treści znajdują się w podręcznikach dostępnych w księgarniach medycznych.

   5. CEM przygotuje tzw. NMS (The National Medical Series for Independent Study) stanowiące uszczegółowienie treści zawartych w syllabusach. Nie są one konieczne dla absolwentów, zresztą ich treści znacznie wykraczają poza dotychczasowy system kształcenia. Stanowią one zatem pewien postęp w kształceniu lekarzy podejmujących praktykę zawodową w Rzeczypospolitej Polskiej. Do czasu ich opublikowania treści w nich zawarte nie będą weryfikowane Państwowym Egzaminem Lekarskim.

   6. Zadania do Państwowego Egzaminu Lekarskiego będą opracowywane przez autorów powoływanych przez konsultanta krajowego z danej dyscypliny, prezesa Towarzystwa Lekarskiego- przedstawiciela Konferencji Rektorów oraz Naczelnej Rady Lekarskiej. Będą one następnie weryfikowane przez odpowiednie komisje powoływane niezależnie przez powyższe gremium. Pozwoli to na szczegółowe określenie wartości zadań testowych, bowiem walidowanie zadań egzaminacyjnych w warunkach polskich wymagałoby bardzo dużych nakładów. Ten sposób postępowania sprawdził się w małych środowiskach państwowych nieprzekraczających 40 mln obywateli.

   Ad 3. 1. Zarówno Ministerstwo Zdrowia, jak i CEM nie zamierzają opublikować banku pytań testowych obejmujących poszczególne dziedziny medycyny objęte Państwowym Egzaminem Lekarskim.

   2. Zadaniem testu egzaminacyjnego nie jest sprawdzanie umiejętności odpowiadania na wcześniej opublikowane zadania (umiejętność zapamiętywania), ale umiejętność rozumienia wiedzy przekazywanej w toku studiów i stażu podyplomowego, poparta studiowaniem bieżącego piśmiennictwa lekarskiego w zakresie niezbędnym lekarzowi rozpoczynającemu pracę zawodową.

   3. Badania CEM dowiodły, że opublikowane wcześniej zbiory zadań egzaminacyjnych z jednego przedmiotu (w badanym przypadku anestezjologii i intensywnej terapii), z których następnie wybierano zadania, nie posiadają wartości dyskryminacyjnych. Okazało się mianowicie, że egzaminowani nie uczą się treści niezbędnych do wykonywania specjalizacji, lecz odpowiedzi na pytania. Robią to zresztą tak dobrze, iż różnice między najlepszym a najgorszym są niewielkie.

   4. CEM posiada zadania sprawdzone w postępowaniach kwalifikacyjnych do rozpoczęcia specjalizacji podstawowych, niemniej, jak okazało się ostatnio, w następstwie braku przestrzegania odpowiednich przepisów przez niektóre wojewódzkie centra zdrowia publicznego - część książeczek nie została zwrócona do CEM i można przypuszczać, iż zostanie udostępniona zainteresowanym, gdy otrzymują informację, że użyte raz zadania w niedługim okresie czasu znajdą się ponownie w testach.

   5. W miarę tworzenia wewnętrznego banku zadań testowych (nie udostępnianego szerokiemu gremium) zostaną one następnie wykorzystane w miarę potrzeby. Centrum Egzaminów Medycznych uważa, że nie należy udostępniać posiadanego banku zadań. Wynika to stąd, że lekarze przystępujący do egzaminów znają system budowy zadań testowych, które znajdują się w licznych, publikowanych książkach, nie mówiąc o czasopismach o tak szerokim obiegu, jak ˝Medycyna Praktyczna˝, i inne.

   Ad 4. 1. W roku 2000 przeprowadzono ˝próbny˝ egzamin państwowy kończący staż podyplomowy dla stomatologów, który kosztował 79 295 PLN. W roku 2001 Centrum Egzaminów Medycznych otrzymało zatwierdzony plan finansowy na kwotę 242 428 PLN, z czego faktyczne wydatki wyniosły 120 111,25 PLN. Ponadto, w ramach sfinansowania zadań z zakresu kształcenia podyplomowego lekarzy, CEM na podstawie decyzji kolegium ministra zdrowia z 10.10.2001 r. przeznaczył 107 805,30 PLN na opracowanie egzaminów testowych.

   Niezależnie od planowanych wydatków płacowych opracowanie testowego egzaminu dla ok. 4 tys. osób (2 egzaminy: lekarski, stomatologia, każdy w dwóch wersjach o planowanej liczbie 400 lub 300 zadań) wyniesie ok. 150 000 PLN. Poza honorariami dla autorów i recenzentów, drukiem książeczek testowych, zakupem kart egzaminacyjnych dojdą koszty przewozu materiałów do odpowiednich środowisk w zależności od decyzji Biura Prewencji Komendy Głównej Policji.

   Jak z powyższego wynika, zorganizowanie w roku 2003 państwowego egzaminu lekarskiego nie będzie znacznie obciążające dla budżetu Ministerstwa Zdrowia, bowiem większość kosztów została już poniesiona.

   Ad 5. Mając na uwadze wystąpienia posłów oraz innych zainteresowanych środowisk, dyrektor Centrum Egzaminów Medycznych wystąpił o powołanie komisji niezależnych ekspertów, która określi aktualny stan prac nad przygotowaniem państwowego egzaminu kończącego staż podyplomowy. Zaproponował, aby ze strony Konferencji Rektorów Akademii Medycznych, w skład tej komisji weszli:

   - prof. dr hab. med. Jadwiga Mirecka z CMUJ UJ,

   - prof. dr hab. med. Piotr Kurnatowski z AM w Łodzi,

   - prof. dr hab. med. Marian Wielosz z AM w Lublinie.

   Należy przypuszczać, że powyższa komisja, zapoznając się na miejscu z pracą CEM, będzie mogła przedstawić niezależną opinię środowisku, która potwierdzi dotychczasowe dokonania CEM bądź ujawni niedostateczności, które będzie można usunąć do planowanego terminu państwowego egzaminu kończącego staż podyplomowy, przypadającego zgodnie z ustawą o zawodzie lekarza na jesień 2003 r.

   Minister

   Mariusz Łapiński

   Warszawa, dnia 8 marca 2002 r.