Odpowiedź ministra środowiska

na interpelację nr 605

w sprawie racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi zbiornika retencyjnego w Jeziorsku

   Zbiornik wodny Jeziorsko na Warcie zgodnie z celem jego budowy jest zbiornikiem wielozadaniowym, a podstawowe jego zadania to:

   1. Ochrona przed powodzią doliny Warty poniżej zbiornika. Oznacza to, że zbiornik powinien poprzez istniejącą rezerwę powodziową tak zredukować szczyt katastrofalnych wezbrań powodziowych, aby maksymalnie obniżyć ryzyko przerwania istniejących obwałowań rzeki oraz wykluczyć lub zminimalizować straty w infrastrukturze doliny. Taką rolę zbiornik spełnił w czasie katastrofalnego wezbrania powodziowego w lipcu i sierpniu 1997 r.

   2. Zabezpieczenie rzeki Warty i jej doliny przed skutkami suszy hydrologicznej poprzez dodatkowe zrzuty wody z napełnienia wiosennego.

   Eksploatację zbiornika Jeziorsko w pełnym zakresie podjęto w 1992 r. na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, wydanego w maju tegoż roku przez wojewodę sieradzkiego oraz instrukcji gospodarki wodnej zatwierdzonej przez dyrektora b. Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Poznaniu, po uprzednim jej uzgodnieniu z wydziałami środowiska urzędów wojewódzkich w Koninie i Sieradzu.

   Zasady gospodarowania wodą magazynowaną w zbiorniku oparto na analizie przepływów rzeki Warty w 40-leciu 1951-1990.

   W październiku 1992 r. wydano decyzję wodnoprawną zmieniającą decyzję pierwotną a uzasadnieniem dla zmiany było uwzględnienie maksymalnej ochrony bogactwa ptaków lęgnących się na zbiornikiem

   W okresie lat 1992-1996 nie wystąpiły zastrzeżenia związane z przeciwpowodziowym, redukcyjnym działaniem zbiornika. Zjawiska powodziowe występowały w okresie zimowo-wiosennym i nie miały charakteru wód katastrofalnych.

   Od 1997 r. występują anomalia hydrologiczne polegające na tym, że po niemal bezśnieżnych zimach wezbrania zimowo-wiosenne są niewielkie, a szkodliwe dla rolnictwa wezbrania notowane są w półroczu letnim, głównie od połowy kwietnia do sierpnia.

   W październiku 1998 r. b. ODGW uzyskała nowe pozwolenie wodnoprawne (upłynął termin ważności dotychczas obowiązującego - z 1992 r.). Treść zawartych w nim postanowień związana była z wnioskami z powodzi letniej 1997 r., jak i przygotowanym już rozporządzeniem o utworzeniu rezerwatu Jeziorsko (rozporządzenie z dnia 23 grudnia 1998 r. - DzU nr 166, poz. 1219), gdzie celem ochrony jest zachowanie ostoi ptaków wodno-błotnych, w tym licznie występujących gatunków ptaków rzadkich i chronionych.

   W stosunku do decyzji z 1992 r. wprowadzono zmiany poziomów i terminów piętrzenia. I tak:

   - 1 lutego-15 kwietnia - napełnienie zbiornika w czasie wiosennego wezbrania do poziomu 120,5 m n.p.m.,

   - 16 kwietnia-30 czerwca utrzymanie stałego poziomu piętrzenia (zrzuty równe dopływowi), na rzędnej uzyskanej w dniu 15 kwietnia,

   - 1 lipca-30 listopada - gospodarowanie retencją pomiędzy rzędnymi 120,5-116,3 m n.p.m., tak aby na 30 listopada uzyskać rzędną 116,3 m n.p.m.,

   - w okresie zagrożenia powodziowego dopuszcza się piętrzenie zbiornika do rzędnej 121,5 m n.p.m.,

   - w okresie nadzwyczajnego zagrożenia powodziowego dopuszcza się piętrzenie zbiornika do rzędnej 122 m n.p.m., tj. do maksymalnej rzędnej piętrzenia forsowanego.

   Instrukcja gospodarki wodnej zbiornika, zaktualizowana według pozwolenia z 1998 r., została zatwierdzona postanowieniem wojewody łódzkiego z dnia 4 maja 1999 r.

   Gospodarka wodna zbiornika, oparta na obowiązującym pozwoleniu wodnoprawnym oraz instrukcji gospodarki wodnej, nie jest dostosowana do redukcji wezbrań półrocza letniego.

   Aktualizując pozwolenie wodnoprawne i instrukcję gospodarki wodnej z lat 1998/1999, nie można było przewidzieć sytuacji, że letnie wezbrania powodziowe staną się regułą lat następnych.

   Znacząca efektywność przeciwpowodziowa zbiornika w 1997 r. wynikała natomiast z faktu, że przed nadejściem fali wezbraniowej zbiornik był spiętrzony tylko do rzędnej 120,33 m n.p.m., gdyż nie wypełnił się wiosną z powodu niewielkich dopływów wody.

   W 2001 r. zalew doliny Konin - Pyzdry wystąpił w drugiej połowie kwietnia i trwał w mniejszym lub większym zasięgu do końca roku. Był on nie do uniknięcia nawet przy całkowicie opróżnionym zbiorniku (pojemność 170 mln m3). Kubatura fali powodziowej, która od połowy kwietnia do połowy maja dopływała do zbiornika, wynosiła ponad 200 mln m3. Rezerwa powodziowa, zgodnie z wymogami instrukcji gospodarki wodnej, wynosiła 62 mln m3. Wykorzystując rezerwę powodziową nie zrzucano wówczas wody ze zbiornika, ale zredukowano szczyt wezbrania z 210 m3/s do 130 m3/s. Ochroniło to dolinę przed jeszcze większym zalewem. Dalszy rozwój sytuacji hydrologicznej na rzece Warcie w półroczu letnim (maj-październik) 2001 r. uniemożliwił grawitacyjne odwodnienie doliny nieobwałowanej i obwałowanej (polderów). W sierpniu i wrześniu wystąpiły dwa dalsze wezbrania, a średni przepływ Warty z całego półrocza letniego był ok. 120% wyższy od średniego z wielolecia. Przyczyną zaistniałej sytuacji był więc wyjątkowo mokry rok 2001.

   Zapobieżenie katastrofalnym dla rolnictwa i gniazd ptasich zalewom oraz podtopieniom doliny Konin - Pyzdry w 1001 r. mogłoby zapewnić jedynie 5 zbiorników wielkości zbiornika Jeziorsko, całkowicie pustych na dzień 15 kwietnia i w konsekwencji całkowicie napełnionych na dzień 31 października.

   Wojewoda wielkopolski po wykonanej przez RZGW w Poznaniu analizie wezbrań wiosennych i letnich od 1997 r. wystąpił w dniu 20 lipca 2001 r. do wojewody łódzkiego z wnioskiem o rozważenie możliwości zmian w pozwoleniu wodnoprawnym. Podstawową zmianą miało być przedłużenie napełniania wiosennego zbiornika z 15 kwietnia na 15 maja, co umożliwiłoby RZGW w Poznaniu elastyczniejszą gospodarkę wodną na zbiorniku w okresie wiosennym w zakresie zadań przeciwpowodziowych. Wojewoda łódzki pismem z dnia 23 sierpnia 2001 r. podtrzymał ograniczenia zawarte w obowiązującym pozwoleniu wodnoprawnym, nadmieniając jednocześnie, że mając na uwadze ponadregionalny charakter zbiornika Jeziorsko oraz potrzeby rolnictwa i ochrony przyrody w woj. wielkopolskim i łódzkim, zwrócił się do Wojewódzkiej Komisji Ochrony Przyrody z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawach wnioskowanych przez wojewodę poznańskiego.

   W świetle powyższego wobec braku nowego stanowiska wojewody łódzkiego, a w szczególności wobec rozbieżności celów zainteresowanych gospodarowaniem wodą zbiornika stron (rolnictwo, przemysł, gospodarka komunalna, ochrona przyrody itd.) RZGW w Poznaniu na przełomie marca i kwietnia br. zamierza zorganizować naradę z udziałem wszystkich zainteresowanych stron w sprawie uzgodnienia zaproponowanych zmian gospodarki wodnej zbiornika Jeziorsko oraz problemów gospodarki wodnej doliny Konin - Pyzdry. Przeprowadzona w tym trybie dyskusja wszystkich zainteresowanych powinna być motywem do osiągnięcia konsensusu, który dałby podłoże sformułowania wniosków stanowiących podstawę do wystąpienia przez administratora zbiornika o rewizję i zmianę istniejącego pozwolenia wodnoprawnego.

   Biorąc pod uwagę wieloaspektowość funkcji zbiornika przy określonej jego pojemności i możliwościach reagowania, osiągnięcie pełnego konsensusu może być jednak niełatwe.

   Minister

   Stanisław Żelichowski

   Warszawa, dnia 6 marca 2002 r.