Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 725

w sprawie korekty naliczania części oświatowej subwencji ogólnej na 2002 r. oraz zwiększenia subwencji dla gmin powiatu bieszczadzkiego i leskiego

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do interpelacji pani poseł Elżbiety Łukacijewskiej z dnia 25 lutego br. w sprawie zwiększenia subwencji oświatowej na rok 2002 dla gmin powiatu bieszczadzkiego i leskiego, przedstawiam uprzejmie panu marszałkowi następujące wyjaśnienia.

   W myśl postanowień art. 35 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2002 (DzU nr 150, poz. 982, z późn. zm.) globalna kwota części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 12,8% planowanych dochodów budżetu państwa. W rządowym projekcie ustawy budżetowej na rok 2002 określono globalną kwotę w wysokości 22 318 178 tys. zł, co stanowiło 15,5% planowanych dochodów budżetu państwa. W ustawie budżetowej uchwalonej przez Sejm RP w dniu 15 lutego br. poziom subwencji oświatowej nie został zmieniony.

   Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 naliczone zostaną na podstawie:

   - uchwalonej przez parlament Rzeczypospolitej Polskiej ustawy budżetowej na rok 2002, w której określona zostanie ostateczna wysokość subwencji oświatowej;

   - rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 (DzU nr 156, poz. 1822);

   - na podstawie bazy danych statystycznych GUS na rok szkolny 2001/2002;

   - wykazu zadań szkolnych i pozaszkolnych zweryfikowanych i potwierdzonych przez daną jednostką samorządu terytorialnego.

   Dokonywana aktualnie weryfikacja wykazu zadań edukacyjnych w poszczególnych jst, w tym w gminach powiatu bieszczadzkiego i leskiego, powinna umożliwić uściślenie bazy informacyjnej w tym zakresie, wykorzystywanej dla celów przeliczeń algorytmicznych, i w związku z tym ostateczne kwoty subwencji oświatowej mogą ulec zmianie w stosunku do kwot wstępnych.

   O wysokości przyznanej ostatecznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2002 jednostki samorządu terytorialnego poinformowane zostaną przez ministra finansów w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej.

   Zgodnie z dyspozycjami wspomnianej na wstępie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego kwestie dotyczące rozdysponowania subwencji oświatowej określa minister właściwy do spraw oświaty i wychowania po zasięgnięciu opinii reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego w rozporządzeniu w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej pomiędzy gminy, powiaty i województwa z uwzględnieniem typów i rodzajów szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, stopni awansu zawodowego nauczycieli oraz liczby uczniów w tych szkołach.

   Rozporządzenie to corocznie jest aktualizowane i modyfikowane, w dostosowaniu do zmieniających się uwarunkowań związanych głównie z przemianami systemowymi i strukturalnymi w ramach postępujących etapów reformy oświaty.

   Stosowana formuła podziału wiąże się więc z kalkulacyjnym formowaniem wysokości subwencji oświatowej przy uwzględnieniu:

   - uśrednionej dla całego kraju niezbędnej kwoty odnoszącej się do ogółu uczniów w formie tzw. finansowego standardu A, przy czym poziom tego standardu w poszczególnych latach jest zróżnicowany i uzależniony w głównej mierze od globalnej kwoty subwencji oświatowej w danym roku;

   - stosowania dodatkowych czynników zwiększających ten standard, poprzez określone parametry - systematycznie dotychczas modyfikowane i rozszerzane - dla odzwierciedlenia istniejącego znacznego zróżnicowania przeciętnych kosztów kształcenia w rozbudowanym systemie i strukturze typów i rodzajów szkół oraz pozaszkolnych placówek oświatowych, a także przy uwzględnieniu struktury kwalifikacyjnej nauczycieli z punktu widzenia poziomu awansu zawodowego oraz potrzeb związanych z racjonalizacją sieci szkół podstawowych i gimnazjów.

   Swoistym odniesieniem zróżnicowania są tzw. uczniowie przeliczeniowi, których liczba wynika ze stosowania określonych wag będących wyrazem zróżnicowania kosztów finansowania realizowanych zadań edukacyjnych. Przeciętne kwoty odnoszone do ˝uczniów przeliczeniowych˝ w poszczególnych zadaniach w formule podziału algorytmicznego są jednolite, natomiast zróżnicowanie subwencji oświatowej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego jest w głównej mierze uzależnione od liczebności ˝uczniów przeliczeniowych˝, co jest wyrazem zakresu i struktury zadań edukacyjnych prowadzonych przez daną jst.

   W rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 przyjęto, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia - dla danej jednostki samorządu terytorialnego - nie może być mniejsza niż 95,0% ani większa niż 112,0% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkolne w roku bazowym, a na zadania pozaszkolne nie może być mniejsza niż 95,0% ani większa niż 112,0% analogicznej kwoty roku bazowego.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że powyższe rozporządzenie wprowadza istotne zmiany naliczania w roku budżetowym 2002 części oświatowej subwencji ogólnej, i tak:

   - zmodyfikowano algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej w odniesieniu do uczniów szkół podstawowych i gimnazjów w gminach, w których dochód na 1 mieszkańca stanowi nie więcej niż 85% średniego dochodu na mieszkańca w kraju liczonego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych dla celów obliczenia kwoty wyrównawczej części podstawowej subwencji ogólnej;

   - podwyższono wartość wag algorytmu roku 2001 dotyczących uczniów szkół podstawowych i gimnazjów położonych na terenach wiejskich oraz uczniów szkół podstawowych i gimnazjów położonych na terenach miast do 5000 mieszkańców;

   - dążąc do dalszego wyrównania szans edukacyjnych uczniów, wprowadzono wagę dla uczniów szkół ponadpodstawowych (ponadgimnazjalnych) na terenach wiejskich i w miastach do 5000 mieszkańców;

   - rozporządzenie utrzymuje wagi dotyczące racjonalizacji sieci szkół podstawowych i gimnazjów, które uzależnione są od odległości zamieszkania ucznia od szkoły obwodowej. Wagi te obejmują wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół, wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej związanej z wdrażaną reformą systemu oświaty.

   Podane modyfikacje formuły algorytmu podziału subwencji oświatowej oznaczają relatywne zwiększenie wysokości subwencji - głównie dla gmin, zwłaszcza wiejskich i miast do 5000 mieszkańców.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, że algorytm, będąc formułą podziału dotyczącą wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, nie może być traktowany jako sposób rozwiązywania jednostkowych problemów występujących w konkretnej gminie.

   Zasadniczą cechą stosowania tej formuły jest optymalizacja wydatków na zadania edukacyjne o zróżnicowanej strukturze, wynikających zwłaszcza z istniejących rodzajów i typów szkół oraz placówek oświatowych, a zarazem sukcesywne zmniejszanie dysproporcji w tym zakresie pomiędzy poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego.

   Należy przy tym podkreślić, że subwencja oświatowa wyliczana według formuły algorytmicznej określana jest w formie jednej kwoty dla danej jst, a sposób jej rozdziału i wykorzystania należy do samodzielnych kompetencji danej jednostki. W tym przypadku powinny być brane pod uwagę lokalne uwarunkowania funkcjonowania szkół i placówek oświatowych znajdujących się w gestii poszczególnych jst.

   Odnosząc się do kwestii poruszonej w interpelacji pani poseł w sprawie ˝Rządowego programu wspierania gmin w dożywianiu uczniów˝, uprzejmie informuję, że w ustawie budżetowej uchwalonej przez Sejm RP na 2002 r. ujęta jest rezerwa celowa przeznaczona na dożywianie uczniów w kwocie 160 000 tys. zł. Środki finansowe na ten cel zostaną przekazane do budżetów wojewodów na podstawie zgłoszonych wcześniej potrzeb w tym zakresie.

   Wypada przy tym zauważyć, że dotację na wspieranie w dożywianiu uczniów dla gmin powiatu bieszczadzkiego i leskiego oraz innych gmin woj. podkarpackiego przyznaje wojewoda podkarpacki, na wniosek przewodniczącego zarządu gminy uzgodniony z dyrektorem/kierownikiem ośrodka pomocy społecznej.

   Ponadto pragnę pana marszałka poinformować, że ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji 1-procentowa rezerwa ustawowa, która będzie mogła być przeznaczona na finansowanie z budżetu państwa zadań oświatowych zgodnie z kryteriami, które zostaną określone w uzgodnieniu z Zespołem ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego na 2002 r. Rezerwa ta pozwoli na korektę subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, które na podstawie obiektywnie uzasadnionych przesłanek będą wymagały wsparcia w dostosowaniu do uwarunkowań finansowania zadań oświatowych w obecnym roku.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Tadeusz Sławecki

   Warszawa, dnia 11 marca 2002 r.