Odpowiedź ministra środowiska

na interpelację nr 865

w sprawie ustalenia wysokości stawki opłaty eksploatacyjnej za korzystanie ze złóż piasku na potrzeby budownictwa oraz drogownictwa

   Składam na ręce pana marszałka odpowiedź na interpelację posła Grzegorza Kurczuka z dnia 1 marca 2002 r. nr MB-0202-884/02 w sprawie ustalenia wysokości stawki opłaty eksploatacyjnej dla złóż piasku na potrzeby budownictwa oraz drogownictwa. Powyższa interpelacja była skierowana do wiceprezesa Rady Ministrów pana Marka Pola - ministra infrastruktury i została skierowana do ministra środowiska według kompetencji.

   Chciałbym wyjaśnić, iż poseł Grzegorz Kurczuk w dniu 19 grudnia 2001 r. złożył interpelację w sprawie nowych zasad naliczania opłat eksploatacyjnych. W odpowiedzi na nią udzieliłem szczegółowych wyjaśnień w piśmie nr DG/o/AU/48/108/2002 z dnia 10 stycznia 2002 r., dotyczących m.in.:

   - zasad, jakimi kierowano się podczas ustalania stawek opłat eksploatacyjnych,

   - skutków finansowych ustalonych stawek dla przedsiębiorców oraz dla gmin, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza.

   Pomijam zatem elementy zawarte w moim poprzednim piśmie i udzielam odpowiedzi na zadane przez pana posła pytania. Nadto wyjaśniam, że ustalona przez Radę Ministrów stawka dla piasków i żwirów w wysokości 0,46 zł/t odpowiada średniej arytmetycznej wyliczonej ze stawek górnej i dolnej, określonych w załączniku do ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze (DzU nr 110, poz. 1190).

   Pan poseł w swojej interpelacji zadał następujące pytania:

   1. Czy istnieje możliwość wprowadzenia nowych stawek eksploatacyjnych, ewentualnie przywrócenia sposobu naliczania stosowanego w ubiegłym roku?

   2. Czy przeanalizowano społeczne skutki wprowadzenia stawek, takich jak: likwidacja zakładów produkcyjnych, wzrost bezrobocia, dalsza pauperyzacja obszarów wiejskich?

   3. Czy intencją wprowadzenia tak drastycznych opłat eksploatacyjnych jest doprowadzenie do likwidacji kilkuset kopalń, a pozostawienie na rynku potentatów?

   Przywrócenie sposobu naliczania opłat, stosowanego w ubiegłym roku, jest niemożliwe z uwagi na zmianę całego systemu ustalania tych opłat, przyjętego w znowelizowanym Prawie geologicznym i górniczym. W noweli tej nastąpiło odejście od procentowego ustalania opłaty od ceny sprzedaży kopaliny na rzecz stawki kwotowej, a także rezygnacja z uwarunkowania opłaty od formy późniejszego wykorzystania gospodarczego kopaliny.

   Natomiast zmiana stawek określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001 r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych byłaby przedwczesna i nieuzasadniona z uwagi na krótki okres obowiązywania tego aktu, uniemożliwiający dokonanie ostatecznej oceny jego rzeczywistych skutków.

   W dalszej części chciałbym wyjaśnić panu posłowi, że z uwagi na degradację środowiska naturalnego, jaka występuje podczas eksploatacji większości kopalin, wysokości poszczególnych stawek, w tym również dla piasków i żwirów, określono na poziomie umożliwiającym finansowanie zarówno przez NFOŚiGW, jak i przez gminy, na których terenie prowadzona jest działalność wydobywcza, przedsięwzięć wyrównujących uszczerbek w środowisku naturalnym. Jednakże oprócz tego innym bardzo ważnym wyznacznikiem była obecna sytuacja finansowa przedsiębiorców, dlatego stawki zostały ustalone w takich wysokościach, aby nie doprowadzić w skali całego kraju do znacznego pogorszenia sytuacji finansowej i obniżenia konkurencyjności przedsiębiorców, przy jednoczesnym zachowaniu dochodów NFOŚiGW i gmin, na poziomie zbliżonym do dotychczasowego. W znowelizowanej ustawie Prawo geologiczne i górnicze zlikwidowano możliwość obniżania oraz podwyższania opłaty eksploatacyjnej. W efekcie tej zmiany część przedsiębiorców będzie ponosić wyższe opłaty, wiele gmin utraci zaś subwencję rekompensującą zmniejszone dochody z tytułu opłat eksploatacyjnych. Dlatego przy ustalaniu stawek opłaty eksploatacyjnej kierowano się również zasadą rozłożenia ciężarów związanych ze zniesieniem obniżek opłat eksploatacyjnych, w równej części między przedsiębiorców i gminy.

   Pan poseł zauważył, że stawka dla piasków i żwirów, według nowych zasad, doprowadzi do nieopłacalności wydobywania piasku o niskiej jakości z małych złóż, a zarazem wzrośnie dochodowość eksploatacji dużych złóż pospółki i żwiru. Chciałbym wyjaśnić, że w załączniku do noweli ustawy Prawo geologiczne i górnicze omawiane kopaliny zostały połączone w jeden rodzaj, tj. piaski i żwiry. Takie rozwiązanie wynikało z faktu istnienia wielu złóż, w których występują zarówno piaski, jak i żwiry, klasyfikowane jako pospółki. W efekcie za piaski i żwiry obowiązuje jednolita stawka opłaty eksploatacyjnej, wynosząca 0,46 zł/t, niezależnie od tego, w jakich regionach kraju prowadzona jest ich eksploatacja. I chociaż zgadzam się z panem posłem, że w przypadku złóż piasków o niskiej jakości u części przedsiębiorców przyjęta stawka w skali całego kraju będzie nieco wyższa od dotychczasowej, natomiast u pozostałych przedsiębiorców ustalona stawka będzie niższa, to chciałbym zaznaczyć, że powyższy problem został gruntownie rozpatrzony i dostosowany do realnych możliwości krajowego rynku wydobywczego. Przy ustalaniu stawek opłat analizowano społeczne i gospodarcze skutki ich wprowadzenia. Zgodnie z przeprowadzonymi symulacjami stwierdzono, iż w sektorze kopalin skalnych (w tym też piasków i żwirów) mogą się znaleźć przedsiębiorstwa, które będą miały problemy z prawidłowymi relacjami pomiędzy kosztami prowadzenia swojej działalności a przychodami ze sprzedaży. Jednakże nie powinny one prowadzić do likwidacji przedsiębiorstw i wzrostu bezrobocia, w tym również na obszarach wiejskich. Chciałbym zauważyć, że na trudną sytuację finansową w przypadku niektórych przedsiębiorców wpływa niski poziom rozwoju techniki i technologii stosowanych w branży wydobywczej, którego konsekwencją są złe relacje pomiędzy kosztem wydobycia kopaliny a przychodem z jej sprzedaży, a nie wysokość opłaty eksploatacyjnej. Dlatego każdy przedsiębiorca niezależnie od tego, czy wydobywa i sprzedaje kopalinę odbiorcom lokalny, czy też jest przedsiębiorcą działającym na większym obszarze, będzie musiał stosować przeróżne mechanizmy zmniejszające koszty pozyskiwania kopalin w celu zwiększenia swojego zysku. Przy założeniu systematycznego wzrostu zapotrzebowania na piaski i żwiry sytuacja finansowa przedsiębiorców wydobywających te kopaliny będzie ulegała poprawie. Zatem nie mogę zgodzić się z zarzutem pana posła, iż intencją wprowadzenia nowego systemu opłat jest ˝doprowadzenie do likwidacji kilkuset kopalni, a pozostawienie na rynku kilku potentantów˝.

   Pragnę wyraźnie podkreślić, że wprowadzenie nowego systemu ustalania opłat eksploatacyjnych zapewni - w odróżnieniu od poprzedniego stanu prawnego - równe traktowanie wszystkich przedsiębiorców wydobywających ze złóż ten sam rodzaj kopaliny. Temu służą jednolite stawki dla poszczególnych rodzajów kopalin, określone w akcie wykonawczym. Nadto chciałbym wyjaśnić, że przeprowadzone zmiany systemu były przejawem dążenia państwa do zrównoważonego rozwoju gospodarczego, w którym mechanizmy ekonomiczne tworzą narzędzia dla ochrony środowiska naturalnego i ochrony zasobów kopalin.

   Minister

   Stanisław Żelichowski

   Warszawa, dnia 15 kwietnia 2002 r.