Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 870

w sprawie podjęcia działań w celu zapobiegania konfliktom międzywyznaniowym, na przykładzie postępowania Sądu Rejonowego w Gorlicach

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację posła Eugeniusza Czykwina w sprawie naruszających postanowienia ustawy o stosunku państwa do Kościoła katolickiego i ustawy o stosunku państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego działań Sądu Rejonowego w Gorlicach (SPS-0202-870/02), uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   W sprawie, której dotyczy interpelacja, przedmiotem postępowania przed Sądem Rejonowym w Gorlicach było założenie księgi wieczystej dla nieruchomości stanowiącej działkę nr 781/2 o powierzchni 0,1700 ha, dawniej objętej wykazem hipotecznym lwh 218, 333, 641-645 gminy Wysowa. Przedstawione w tym postępowaniu dokumenty w ocenie sądu stanowiły wystarczającą podstawę do założenia księgi wieczystej (Kw nr 54747) dla wymienionej nieruchomości, która nie miała założonej księgi wieczystej, przy jednoczesnym wpisaniu jako właściciela Parafii Greckokatolickiej w Wysowej. Jak wynika ze stanu sprawy, Parafia Prawosławna w Wysowej wnioska apelację od orzeczeń Sądu Rejonowego w Gorlicach, podnosząc, że jest właścicielem nieruchomości, dla której została założona księga wieczysta, natomiast Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I Ca 33/02, oddalił tę apelację. Parafia Prawosławna podjęła czynności zmierzające do wniesienia kasacji od postanowienia sądu okręgowego. Jak można jedynie się domyślać, działka nr 781/2 została utworzona na skutek podziału większej działki nr 781, zaś podział ten został dokonany nie w postępowaniu sądowym, lecz jako czynność geodezyjna w zakresie ewidencji gruntów.

   Postępowanie o wpis do księgi wieczystej nie obejmuje swym zakresem regulacji roszczeń majątkowych. Jeżeli zachodzi spór o własność nieruchomości, jego rozstrzygnięcie nie może nastąpić w postępowaniu wieczystoksięgowym, które jest rodzajem odrębnego postępowania rejestrowego, lecz we właściwym dla danego sporu postępowaniu, nie wyłączając procesu o uzgodnienie treści wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Orzeczenia Sądu Rejonowego w Gorlicach i Sądu Okręgowego w Nowym Sączu nie obejmują swą materią rozstrzygnięcia sporu o własność nieruchomości, na której znajduje się obiekt sakralny, a jedynie założenie księgi wieczystej dla nieruchomości i ujawnienie jako właściciela tego, kto przy pomocy dokumentów wykazał swe prawo. Argumentacja i motywy, jakimi kierowały się sądy obu instancji, zawarte są w uzasadnieniach ich orzeczeń, zaś ministrowi sprawiedliwości nie przysługują uprawnienia do uzupełniania tych motywów i ustalania ewentualnie dodatkowych innych przesłanek działania jurysdykcyjnego sądów.

   Podjęte przez Parafię Prawosławną czynności są jedyną prawną drogą do uchylenia lub zmiany orzeczeń sądowych. Minister sprawiedliwości nie ma uprawnień, które mogłyby być wykorzystane w celu zmiany lub uchylenia orzeczenia sądu, zarówno gdy orzeczenie to może być zaskarżone przez strony, jak i wówczas gdy jest prawomocne. Dlatego ani w tej ani w jakiejkolwiek innej sprawie rozpoznawanej przez sądy minister sprawiedliwości nie jest władny do podejmowania interwencji wpływającej na treść rozstrzygnięcia należącego wyłącznie do kompetencji sądu. Zgodnie z podstawowymi w tym zakresie normami Konstytucji RP, tj. jej art. 173 i 178 ust. 1, sądy i trybunały stanowią władzę odrębną i niezależną od innych władz, zaś sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko konstytucji oraz ustawom. W systemie obowiązującego prawa nie ma podmiotów uprawnionych do wnoszenia nadzwyczajnych środków zaskarżenia od orzeczeń sądów powszechnych.

   Wykracza poza materię odpowiedzi na interpelację przeprowadzenie szczegółowej analizy stanu faktycznego, który leży u podstaw konfliktu między osobami prawnymi, tj. Polskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym a Kościołem katolickim, o prawo do nieruchomości obejmującej sanktuarium na Górze Jawor w Wysowej, jak również wskazanie właściwej drogi prawnej rozstrzygnięcia tego sporu. Ocena, czy orzeczenia sądowe zapadłe w sprawie są zgodne z prawem, może nastąpić jedynie w trybie kasacji, jakiej wniesienie zapowiedział uczestnik postępowania, tj. Parafia Prawosławna w Wysowej.

   Wobec przedstawionych wyżej argumentów nie można oczekiwać działań ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości mających na celu złagodzenie krzywd i niepokoju wśród ludności wyznania prawosławnego, wywołanych działaniami sądu w Gorlicach.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Marek Staszak

   Warszawa, dnia 4 kwietnia 2002 r.