Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 909

w sprawie zmiany systemu bankowego wobec istniejącego zadłużenia kraju

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pani poseł Haliny Szustak z dnia 14 marca 2002 r., SPS-0202-909/02, przesyłam odpowiedzi na przedstawione w niej pytania.

   Pytanie 1. Art. 220 Konstytucji RP ust. 2 stanowi, iż ˝ustawa budżetowa nie może przewidywać pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązania w centralnym banku państwa˝. Umieszczenie takiego zapisu było wyrazem dbałości ustawodawcy o stabilność makroekonomiczną kraju i finansów publicznych. Finansowanie deficytu poprzez zaciąganie zobowiązań w banku centralnym związane jest bowiem ze zwiększaniem podaży pieniądza w gospodarce, a to z kolei jest istotnym czynnikiem inflacjogennym i destabilizującym sytuację gospodarczą, w tym również sytuację budżetu państwa w dłuższym okresie. Finansowanie deficytu w banku centralnym jest de facto drukowaniem pustego pieniądza. Historia dowiodła, że pokrywanie deficytu budżetowego w drodze emisji dodatkowego pieniądza banku centralnego było podstawą do ciągłego wzrostu cen (spirala inflacyjna) i poważnych zakłóceń w życiu gospodarczym.

   Pytanie 2. Działania rządu ograniczające swobodę banków komercyjnych miałyby negatywne skutki dla sektora bankowego w Polsce. Liberalizacja dostępu do polskiego rynku staje się coraz szersza. Jest ona efektem porozumień międzynarodowych, w tym członkostwa Polski w WTO, OECD oraz procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej. Obecność silnych zagranicznych inwestorów strategicznych przyczynia się do rozwoju sektora bankowego w Polsce, a także zwiększa jego stabilność i bezpieczeństwo. Dlatego może on funkcjonować i coraz lepiej zaspokajać potrzeby swoich klientów.

   Pytanie 3. Koncepcja systemu kredytu społecznego jest obecnie analizowana z punktu widzenia jej konsekwencji dla finansów publicznych. Rząd jeszcze nie zapoznał się z wynikami tych prac.

   Pytanie 4. Zgodnie z ustawą o finansach publicznych minister finansów sprawuje bezpośrednią kontrolę nad długiem skarbu państwa, który stanowi największą część długu sektora finansów publicznych. Jednocześnie minister finansów sprawuje kontrolę nad sektorem finansów publicznych w zakresie przestrzegania zasady stanowiącej, iż państwowy dług publiczny, powiększony o kwotę przewidywanych wypłat z tytułu poręczeń i gwarancji, nie może przekroczyć 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto (art. 37 ustawy).

   Zadłużenie pozostałych uczestników życia gospodarczego (sektor przedsiębiorstw, instytucji finansowych i ludności) uzależnione jest natomiast od decyzji tych podmiotów uwzględniających szereg uwarunkowań ekonomicznych. Rząd nie ma bezpośredniego wpływu na te decyzje oraz mocno ograniczony wpływ na te uwarunkowania ekonomiczne, które w największym stopniu decydują o zaciąganiu zobowiązań przez wymienione podmioty (stopy procentowe, kurs walutowy).

   Zadłużenie sektora finansów publicznych na koniec czerwca 2001 r. wyniosło po konsolidacji wewnątrz sektora 285,7 mld zł, z czego dług skarbu państwa wyniósł 271,1 mld zł, tj. 95% całego długu. Dług zagraniczny sektora finansów publicznych wyniósł 111,5 mld zł i stanowił 39% całego zadłużenia.

   Na koniec roku 2001 zadłużenie skarbu państwa ukształtowało się na poziomie 283,9 mld zł, w tym:

   - dług krajowy - 185,0 mld zł,

   - dług zagraniczny - 98,9 mld zł (24,8 mld USD).

   Udział długu zagranicznego w całym długu skarbu państwa sukcesywnie maleje: w 1992 r. stanowił 74%, a w 2001 r. 34,8%. W 2001 r. dług zagraniczny spadł o 21,9 mld zł (4,4 mld USD).

   Zadłużenie nominalne sektora publicznego nie odzwierciedla w pełni sytuacji zadłużeniowej państwa. Miarą, która pokazuje jego znaczenie dla gospodarki, jest relacja do PKB. Relacja państwowego długu publicznego do PKB powiększonego o przewidywane wypłaty z tytułu poręczeń i gwarancji wyniosła na koniec 2000 r. 42,3%, zaś samego długu skarbu państwa 39%. Na koniec roku 2001 znana jest obecnie relacja długu skarbu państwa do PKB - 39,3%. Na kształtowanie się omawianej relacji największy wpływ mają następujące czynniki:

   - deficyt budżetu państwa,

   - tempo wzrostu PKB,

   - poziom kursów walutowych, inflacji i stóp procentowych,

   - zadłużenie pozostałych podmiotów sektora finansów publicznych.

   Decydujące znaczenie dla relacji długu do PKB będzie więc mieć tempo wzrostu PKB. Wpływa ono bowiem na dwie strony omawianej relacji: bezpośrednio na mianownik oraz pośrednio na poziom długu. Stabilizacja wzrostu wydatków budżetowych na poziomie inflacji + 1% oznacza bowiem, że od tempa wzrostu PKB zależeć będą w istotnym stopniu dochody, a więc i poziom deficytu budżetowego, który przekłada się na dług.

   W ˝Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2002-2004˝ (przesłanej Sejmowi RP wraz z uzasadnieniem do projektu ustawy budżetowej na 2002 r.) przedstawiono prognozy kształtowania się długu skarbu państwa i państwowego długu publicznego oraz relacji tych wielkości do PKB. Omówiono również strukturę długu, zagrożenia, cele i działania na najbliższe lata.

   W zakresie całego zadłużenia zagranicznego Polski, sytuacja w 2001 r. uległa poprawie. Według wstępnych danych NBP dług zagraniczny Polski, wzrósł w 2001 r. o 0,55 mld USD do poziomu 70,2 mld USD. W relacji do PKB oznacza to spadek z 42,1% do 38,7%. Struktura długu zagranicznego Polski jest w miarę bezpieczna. Zadłużenie krótkoterminowe wyniosło na koniec 2001 r. 10,0 mld USD, co stanowiło 14,3% całego zadłużenia zagranicznego.

   Dalsza poprawa sytuacji w zakresie kształtowania się długu zagranicznego Polski w decydującym stopniu uwarunkowana jest rozwojem sytuacji gospodarczej w Polsce, a szczególnie polityką kształtowania długu zagranicznego skarbu państwa (ta zakłada stopniowe ograniczanie udziału długu zagranicznego), tempem wzrostu PKB, stabilizacją inflacji i spadkiem stóp procentowych oraz kształtowania się kursu złotówki.

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Raczko

   Warszawa, dnia 3 kwietnia 2002 r.