Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 10034

w sprawie potrzeby podnoszenia kwalifikacji przez nauczycieli z zakresu informatyki

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Marii Nowak (nr SPS-0202-10034/05), proszę przyjąć poniższe odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji.

   1. Jakie środki finansowe przekazuje Ministerstwo na rzecz podnoszenia kwalifikacji przez nauczycieli oraz jaka ich część przekazywana jest na szkolenia nauczycieli z zakresu informatyki?

   Uprzejmie informuję, że od 2002 roku obowiązują nowe zasady finansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli. Przepisy art. 70 a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.) określają między innymi wysokość, usytuowanie i sposób wydatkowania środków przeznaczanych corocznie na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli.

   Szczegółowo sposób finansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 marca 2002 roku w sprawie sposobu podziału środków na wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli pomiędzy budżety poszczególnych wojewodów, form doskonalenia zawodowego dofinansowywanych ze środków wyodrębnionych w budżetach organów prowadzących szkoły, wojewodów, ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania tych środków (Dz. U. Nr 46, poz. 430).

   W związku z powyższym od 2002 roku środki finansowe na doskonalenie zawodowe nauczycieli wyodrębniane są:

   - w budżetach organów prowadzących szkoły - w wysokości 1% planowanych rocznych środków przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe nauczycieli, tj. w skali kraju ok. 135 mln zł rocznie,

   - w budżetach wojewodów - w łącznej wysokości 5000 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty, tj. w skali kraju ok. 7 mln zł rocznie,

   - w budżecie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania - w wysokości 5000 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty na realizację ogólnokrajowych zadań z zakresu doskonalenia zawodowego nauczycieli, tj. ok. 7 mln zł rocznie.

   W związku z powyższym doskonalenie zawodowe nauczycieli, w tym również w zakresie technologii informacyjnych, może być dofinansowywane także przez organy prowadzące szkoły i placówki.

   Jednocześnie należy podkreślić, iż dysponenci środków przeznaczanych na doskonalenie zawodowe nauczycieli, a więc również jednostki samorządu terytorialnego będące organami prowadzącymi szkoły i placówki, powinni przy dokonywaniu podziału tych środków uwzględniać:

   - kwalifikacje nauczycieli oraz zgłaszane przez nauczycieli potrzeby w zakresie ich uzupełniania i podnoszenia,

   - ocenę przydatności form doskonalenia zawodowego w pracy nauczycieli,

   - zadania związane z realizacją polityki oświatowej państwa.

   W latach 1998-2002 Ministerstwo w ramach tzw. grantów centralnych i wojewódzkich dofinansowało realizację 343 projektów studiów podyplomowych oraz szeregu krótszych form szkoleniowych dla nauczycieli.

   Jednym z obszarów priorytetowych trzech edycji ww. grantów była edukacja informatyczna, w szczególności przygotowanie nauczycieli do prowadzenia zajęć z uczniami w ramach przedmiotów informatycznych. W wyżej opisanym zakresie objęto doskonaleniem 1155 nauczycieli w ramach grantów centralnych oraz 6700 nauczycieli w ramach grantów wojewódzkich.

   Ponadto w III edycji grantów centralnych realizowanych w latach 2000-2002 (niezależnie od studiów podyplomowych adresowanych wyłącznie do nauczycieli informatyki) programy wszystkich 151 projektów studiów podyplomowych przyjętych do realizacji zawierały trzydziestogodzinny blok szkoleniowy przygotowujący nauczycieli do wykorzystywania technologii informacyjnych w praktyce zawodowej na poziomie podstawowym lub na poziomie zaawansowanym. Tego rodzaju przygotowaniem zostało objętych ponad 8500 uczestników.

   W 2004 roku zakończył się również program szkoleń w zakresie technologii informacyjnej i komunikacyjnej dla nauczycieli oraz dyrektorów szkół prowadzony w ramach komponentu B2 Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (program dotyczył siedmiu województw: kujawsko-pomorskiego, lubelskiego, małopolskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego, warmińsko-mazurskiego i zachodniopomorskiego), współfinansowanego z pożyczki Banku Światowego. Łączna wartość kontraktu wyniosła 6,3 mln zł. Przeszkolono 7716 osób (w tym: 1012 nauczycieli informatyki, administratorów sieci i opiekunów pracowni komputerowych, 1300 dyrektorów szkół i samorządowych pracowników oświaty oraz 5404 nauczycieli innych specjalności).

   W latach 2002-2004 w studiach podyplomowych finansowanych przez Ministerstwo doskonaleniem w zakresie wykorzystania technologii informacyjnych w praktyce zawodowej, realizowanym w ok. 30-godzinnym bloku szkoleniowym, objętych zostało 3320 nauczycieli.

   Ponadto należy nadmienić, iż Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, począwszy od 2002 roku, przeznacza środki finansowe na doskonalenie zawodowe nauczycieli w wysokości nie mniejszej niż określona w art. 70 a Karty Nauczyciela, i tak:

   - w latach 2002-2003 przeznaczono ok. 6 mln zł rocznie na pozostałe programy centralne, w tym studia podyplomowe dla nauczycieli różnych przedmiotów, obejmujące również przygotowanie w zakresie posługiwania się technologiami informacyjnymi, konferencje, seminaria i inne formy doskonalenia nauczycieli realizowane na zlecenie Ministra w szczególności przez szkoły wyższe, centralne placówki doskonalenia nauczycieli,

   - od 2004 roku znacząca część środków finansowych na doskonalenie zawodowe nauczycieli wyodrębniana w budżecie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu jest przeznaczana na wkład w realizację zadań w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich - Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS).

   W ramach EFS w latach 2005-2006 będą, między innymi, realizowane zadania obejmujące w części lub w całości problematykę związaną z technologiami informacyjnymi.

   W roku bieżącym rozpoczną się:

   - kursy doskonalące w zakresie technologii informacyjnej i komunikacyjnej dla 16 755 nauczycieli (zaplanowano na ten cel 23 548 625 zł), których celem będzie przygotowanie szkolnych zespołów (w tym nauczycieli informatyki, bibliotekarzy, doradców zawodowych, szkolnych liderów i opiekunów pracowni informatycznych, dyrektorów oraz kadry kierowniczej szkół) w zakresie funkcjonowania w społeczeństwie informacyjnym i rozwijania szkolnej infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej, a także przygotowanie nauczycieli różnych przedmiotów w zakresie stosowania technologii informacyjnych w nauczaniu,

   - studia podyplomowe dla 4741 nauczycieli przygotowujące do nauczania drugiego przedmiotu (w tym również informatyki) oraz studia podyplomowe dla 3432 nauczycieli przygotowujące do roli doradcy zawodowego zawierające czterdziestogodzinne moduły z zakresu wykorzystania technologii informacyjnych w pracy zawodowej nauczycieli (zaplanowano na te cele odpowiednio 30 937 276 zł i 15 444 000 zł).

   W ramach Europejskiego Funduszu Społecznego na lata 2005-2006 zostały też zaplanowane inne zadania z zakresu doskonalenia zawodowego nauczycieli, w tym między innymi zadanie obejmujące przygotowanie kadry do kształcenia na odległość, którego szczegółowy zakres jest obecnie opracowywany.

   2. Czy Pan Minister przewiduje utworzenie stanowiska nauczyciela koordynatora informatyki, którego zadaniem byłoby koordynowanie wprowadzania elementów informatyki na innych przedmiotach oraz prowadzenie szkoleń z zakresu nowości informatycznych? Koordynator ten byłby równocześnie nauczycielem ze zniżką godzin dydaktycznych.

   Uważam, iż obecnie nie jest możliwe ani celowe tworzenie odrębnego stanowiska nauczyciela koordynatora informatyki. Powyższe nie pozostawałoby bowiem w spójności z już zrealizowanymi rozwiązaniami systemowymi w zakresie kształcenia i awansu nauczycieli.

   Umiejętność posługiwania się technologią informacyjną (a co za tym idzie również umiejętność stałego pozyskiwania nowej wiedzy w tym względzie) nabywa się już w toku kształcenia na studiach w specjalizacji nauczycielskiej. W myśl przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 roku w sprawie standardów kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 207, poz. 2110) absolwent studiów w specjalizacji nauczycielskiej, równocześnie z wiedzą merytoryczną w zakresie określonego kierunku studiów, uzyskuje przygotowanie do nauczania przedmiotu (prowadzenia zajęć) i kwalifikacje zawodowe. Specjalizacja nauczycielska obejmuje m.in. także kształcenie w zakresie technologii informacyjnej, przygotowując do posługiwania się technologią informacyjną, w tym jej wykorzystywania w nauczaniu przedmiotu (prowadzeniu zajęć). Przygotowanie absolwenta tej specjalizacji powinno obejmować wiedzę i umiejętności m.in. z zakresu posługiwania się oprogramowaniem użytkowym, przygotowywania materiałów i prezentacji multimedialnych, wykorzystywania technologii informacyjnej do wyszukiwania, gromadzenia i przetwarzania informacji oraz do komunikowania się ze współpracownikami i uczniami.

   Zajęcia z zakresu technologii informacyjnej - w wymiarze uzależnionym od posiadanej przez studentów wiedzy i umiejętności oraz potrzeb wynikających z zakresu kształcenia, zapewniającym przygotowanie do posługiwania się technologią informacyjną, w tym jej wykorzystywania w nauczaniu przedmiotu (prowadzeniu zajęć), umożliwiającym opanowanie wiedzy i umiejętności w zakresie określonym w rozporządzeniu - należą do obligatoryjnych w toku studiów w zakresie specjalizacji nauczycielskiej.

   Umiejętność szerokiego wykorzystywania technologii informacyjnej jest następnie warunkiem uzyskiwania kolejnych stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. Przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 grudnia 2004 roku w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. Nr 260, poz. 2593) uzależniają uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego i następnie dyplomowanego m.in. od posiadania umiejętności wykorzystywania w pracy technologii informacyjnej i komunikacyjnej, jak również biegłego posługiwania się technologią informatyczną.

   Istotne wątpliwości budzi ponadto potencjalny zakres obowiązków dla takiego stanowiska, jeżeli uwzględnić zawarty w interpelacji pogląd, iż zadaniem nauczyciela koordynatora informatyki byłoby koordynowanie wprowadzania elementów informatyki na zajęciach z innych przedmiotów lub prowadzenie szkoleń dla nauczycieli w zakresie nowości informatycznych, co uprawniałoby do korzystania ze zniżki godzin. Jeżeli taki nauczyciel koordynator miałby udzielać pomocy innym nauczycielom poprzez prowadzenie dla nich szkoleń, to w rzeczywistości pełniłby rolę doradcy metodycznego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 kwietnia 2003 roku w sprawie warunków i trybu tworzenia, przekształcania i likwidowania oraz organizacji i sposobu działania placówek doskonalenia nauczycieli, w tym zakresu ich działalności obowiązkowej oraz zadań doradców metodycznych, warunków i trybu powierzania nauczycielom zadań doradcy metodycznego (Dz. U. Nr 84, poz. 779). Wydaje się, że obecnie nie ma przeszkód inicjowania i realizowania postulowanych działań przez tę grupę nauczycielską.

   Jednocześnie nie bez znaczenia jest fakt, iż zgodnie z już wcześniej przywołanym w niniejszym piśmie przepisem, tj. art. 70a ustawy - Karta Nauczyciela, powołany jest odrębny i dodatkowy fundusz przeznaczony wyłącznie na uzupełnianie kwalifikacji i doskonalenie zawodowe nauczycieli. Stosownie do definiowanych w tym względzie potrzeb środki mogą być wykorzystywane na refundacje ponoszonych wydatków na profesjonalne szkolenia zewnętrzne, w tym szkolenia na uczelniach wyższych. W zakresie potrzeb rozwojowych nauczyciel ma zatem, poza wsparciem metodycznym, również inne formy i możliwości podwyższania kwalifikacji, niekoniecznie nawet związane z dodatkowymi opłatami.

   Należy podkreślić, że ewentualne powołanie stanowiska nauczycielskiego - nauczyciel koordynator informatyki, z wskazanym zakresem zadań i obowiązków, w obecnym stanie prawnym - musiałoby zostać określone jako nowe zadanie dla organów prowadzących, w tym samorządów terytorialnych. Powyższe w konsekwencji powinno być poprzedzone wskazaniem realnych możliwości pozyskania środków finansowych na ten cel w budżecie państwa.

   Równocześnie wyrażam opinię, iż nadzór nad prawidłowym działaniem sprzętu w pracowni komputerowej szkoły, jego konserwacja i naprawy mogą być powierzone informatykowi zatrudnionemu na stanowisku niepedagogicznym, niekoniecznie w danej szkole. Na powyższe wskazuje m.in. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 roku w sprawie zasad wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników samorządowych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 61, poz. 708, z późn. zm.), które w załączniku Nr 4 przewiduje stanowiska informatyków i programistów.

   3. Czy Ministerstwo posiada informację, jak przedstawia się sytuacja związana z konserwacją i naprawami sprzętu komputerowego w pracowniach zakupionych ze środków MENiS?

   Uprzejmie informuję, że Ministerstwo w ramach zawieranych umów na dostawę, instalację i integrację pracowni komputerowych do szkół zobowiązuje wykonawców do realizacji korzystnych dla szkół warunków gwarancji. Zapisy te obejmują 36-miesięczny okres gwarancji na cały dostarczony sprzęt, realizację napraw gwarancyjnych bezpośrednio w placówce, maksymalny czas naprawy nie dłuższy niż 2 dni robocze, a w przypadku konieczności zabrania sprzętu ze szkoły do punktu serwisowego wykonawca zobowiązany jest dostarczyć w to miejsce sprzęt zastępczy. Szkoły wyposażane w pracownie otrzymują pełną informację o warunkach gwarancji oraz sposobie zgłaszania awarii sprzętu. Do chwili obecnej do Ministerstwa nie wpłynęły skargi lub krytyczne uwagi na niewłaściwą realizację przez wykonawców wyżej opisanych warunków serwisu i gwarancji.

   Po zakończeniu okresu gwarancji koszty realizacji napraw i serwisu sprzętu informatycznego w placówce oświatowej ponosi organ prowadzący daną szkołę zgodnie z pkt 4 ust. 7 art. 5 ustawy o systemie oświaty.

   4. Czy MENiS posiada plan dotyczący unowocześniania istniejących już w szkołach i placówkach oświatowych pracowni komputerowych?

   Ministerstwo w chwili obecnej, w ramach przyznawanych środków finansowych, kontynuuje centralne zakupy pracowni komputerowych do szkół. Zgodnie z założeniami projektów osobami odpowiedzialnymi za wytypowanie szkół do wyposażenia są kuratorzy oświaty, którzy realizują politykę edukacyjną państwa na terenie województwa. Określone dla kuratorów przez Ministerstwo kryteria przydziału pracowni preferują przede wszystkim szkoły, które nie posiadają w ogóle pracowni komputerowej, ale jednocześnie pozwalają, po zaspokojeniu potrzeb tych pierwszych, typować szkoły posiadające sprzęt komputerowy charakteryzujący się przestarzałym standardem technicznym oraz wyposażać szkoły (zespoły szkół) z dużą liczbą uczniów, gdzie jedna pracownia nie jest wstanie zaspokoić potrzeb placówki.

   Na inny niż opisany wyżej sposób pomocy szkołom w unowocześnianiu istniejących już pracowni komputerowych Ministerstwo nie posiada możliwości. Środki przeznaczone na centralny zakup pracowni pochodzą z rezerw celowych państwa, których sposób wydatkowania jest ściśle określony w ustawach budżetowych. Zapisy tych aktów prawnych zobowiązują ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do przeprowadzenia centralnych zakupów wyposażenia pracowni internetowych w szkołach w sprzęt komputerowy i oprogramowanie.

   Jednocześnie informuję, że w ramach projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich do końca 2006 roku Ministerstwo zamierza wyposażyć ponad 19,5 tys. szkolnych pracowni internetowych, w tym: 7679 szkół podstawowych, 1800 gimnazjów, 10030 szkół ponadgimnazjalnych, 19 zakładów kształcenia nauczycieli oraz 59 szkół policealnych. W wyniku realizacji projektów przewiduje się, że prawie wszystkie szkoły w Polsce będą posiadać pracownie komputerowe, a liczba uczniów przypadających na 1 komputer powinna w roku 2007 wynieść 10 (w chwili obecnej - 21).

   Jednocześnie wychodząc naprzeciw potrzebom szkół i zmieniającym się możliwościom wykorzystania technologii informacyjnej w dydaktyce Ministerstwo rozszerza dostarczane pracownie o nowe elementy, takie jak wideoprojektory i komputery przenośne. Ponadto dzięki środkom z Europejskiego Funduszu Społecznego Ministerstwo rozszerzyło zakres wsparcia w tym zakresie, rozpoczynając wyposażanie szkół nie tylko w pracownie, ale również w internetowe centra informacji multimedialnej przeznaczone dla bibliotek szkolnych. Projekt w tym zakresie obejmuje wyposażenie 15 592 bibliotek szkolnych w stanowiska komputerowe przeznaczone do indywidualnej pracy uczniów poza systemem klasowo-lekcyjnym.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Tadeusz Szulc

   Warszawa, dnia 31 maja 2005 r.