Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 10230

w sprawie ograniczonej możliwości decydowania rodziców o szczepieniach ochronnych ich dzieci

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przy piśmie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, znak SPS-0202-10230/05, z dnia 10 czerwca 2005 roku interpelacją Pani Poseł Marii Dziuby w sprawie ograniczonej możliwości decydowania rodziców o szczepieniach ochronnych u dzieci uprzejmie, informuję co następuje:

   W świetle obowiązujących przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 roku o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. nr 126, poz. 1384 z późn. zm.) nie ma prawnej możliwości odmówienia przez rodziców zgody na wykonanie szczepień u dziecka. Zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach niestosowanie się do nakazu poddawania się szczepieniom ochronnym (w przypadku osób nieletnich obowiązek ten spoczywa na opiekunach dzieci) jest wykroczeniem zagrożonym grzywną.

   Podobne regulacje prawne w odniesieniu do szczepień obowiązkowych funkcjonują w innych krajach.

   Rodzice jako przyczynę odmowy poddania dzieci szczepieniom wskazują na rzekomą szkodliwość szczepień oraz wysokie ryzyko związane ze stosowaniem szczepionek. Istnienia możliwości wystąpienia niepożądanej reakcji u szczepionej osoby jest świadomy każdy lekarz wykonujący szczepienie. Informacje na temat najczęstszych reakcji ubocznych związanych ze stosowaniem szczepionki zawierają dołączane do niej materiały informacyjne. Dostępne są również doniesienia naukowe na temat sporadycznie występujących szczególnie ciężkich powikłań poszczepiennych publikowane w naukowych czasopismach medycznych. Doniesienia te o charakterze kazuistycznym w istocie mogą nie być znane ogółowi lekarzy wykonujących szczepienia. O ile nie zamierzam polemizować z obawami rodziców związanymi z możliwością wystąpienia u szczepionego dziecka odczynu poszczepiennego, włącznie z najcięższymi odczynami neurologicznymi (poszczepienne zapalenie mózgu), to nie podzielam przeświadczenia o nagminności występowania tego typu reakcji. Nie podzielam też opinii o rzekomym braku skuteczności szczepień ochronnych w zapobieganiu epidemicznym zachorowaniom na choroby zakaźne. Należy zauważyć, że wszystkie preparaty szczepionkowe, zanim zostaną dopuszczone do obrotu i stosowania, przechodzą badania kliniczne w kraju producenta, obejmujące ocenę zarówno bezpieczeństwa stosowania, a także oceniające ich skuteczność. Wyniki badań potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność preparatów szczepionkowych są przez wytwórców przedstawiane również przed Urzędem Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych podczas postępowania o dopuszczenia do obrotu i stosowania tych preparatów w Polsce. Ponadto każda seria preparatów szczepionkowych poddawana jest, w ramach kontroli państwowej, badaniom w Zakładzie Surowic i Szczepionek Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie. Służą one ocenie ich bezpieczeństwa i skuteczności.

   Wszystkie dzieci zgłaszające się do szczepień obowiązkowych są poddawane lekarskim badaniom kwalifikującym w celu ustalenia ew. czasowych lub stałych przeciwwskazań zdrowotnych do ich przeprowadzenia. Dzieci z takimi przeciwwskazaniami, u których istnieje zwiększone ryzyko powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym lub wykonanie tego obowiązku jest u nich odraczane do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Mogą być jednak one poddawane szczepieniom ochronnym w ramach szczepień zalecanych na zasadzie dobrowolności, np. z użyciem szczepionek specjalnie dla nich dobranych.

   W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości lekarzy kwalifikujących w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej dzieci te mogą być konsultowane i szczepione w specjalistycznych poradniach konsultacyjnych ds. szczepień, które znajdują się w każdym województwie.

   Pragnę poruszyć również inny niezwykle ważny aspekt obowiązkowych szczepień ochronnych. Istotą nałożenia obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnych jest jednak nie tylko ochrona zdrowia poszczególnych osób przed chorobami zakaźnym, lecz cel znacznie poważniejszy, jakim dla ustawodawcy jest ochrona zdrowia publicznego przed masowym występowaniem chorób zakaźnych oraz minimalizacja ciężkich społecznych skutków epidemicznego ich szerzenia się. Realizacja tak szeroko pojmowanego zadania ochrony zdrowia publicznego jest możliwa jedynie przy konsekwentnym i na skalę masową stosowaniu szczepień ochronnych. Mają one na celu osiągnięcie wysokiego stopnia uodpornienia populacji i przerwanie możliwości krążenia w niej drobnoustrojów chorobotwórczych. Pragnę zauważyć, że konsekwentna realizacja szczepień ochronnych w skali ogólnoświatowej umożliwiła wykorzenienie ospy prawdziwej, a wg ostatnich doniesień nieodległe jest wykorzenienie poliomyelitis (Europa, w tym Polska są obecnie już wolne od tej choroby), a w dalszej przyszłości również odry. Pozytywnym skutkiem stosowania szczepień obowiązkowych jest radykalne zmniejszenie liczby zachorowań na szczególnie ciężko przebiegające choroby, jakimi są gruźlica, błonica, tężec, a w ostatnich latach również wirusowe zapalenie wątroby typu B. Choroby te w populacji dzieci poddanych szczepieniom już nie występują lub występują sporadycznie u tych nielicznych dzieci, które pomimo prawidłowo wykonanych szczepień nie wytworzyły odporności poszczepiennej. Jednocześnie wraz ze spadkiem liczby zachorowań obserwuje się zwiększenie liczby osób, u których występują odczyny poszczepienne, które, chociaż rzadkie, to z uwagi na dużą liczbę szczepionych osób mogą być obserwowane.

   Z uwagi na mnogość przesłanek epidemiologicznych przemawiających za stosowaniem szczepień obowiązkowych oraz przyjęte systemowe rozwiązania służące zapewnieniu bezpieczeństwa ich wykonywania pozwoliłem sobie, w celu zachowania zwięzłości wywodu, omówić tylko wybrane, najistotniejsze w moim przekonaniu argumenty przemawiające za korzyściami z wykonywania szczepień ochronnych i celowością utrzymania ustawowego obowiązku poddawania dzieci szczepieniom przeciwko wybranym chorobom zakaźnym.

   Nie znajduję merytorycznego uzasadnienia dla jakiejkolwiek inicjatywy ustawodawczej mającej na celu zmianę istniejącego stanu prawnego.

   Wykonując ustawowe zadania z dziedziny ochrony zdrowia publicznego nałożone na Państwową Inspekcję Sanitarną przepisami ustaw z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz z dnia 6 września 2001 roku o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. Nr 126, poz. 1384 z późn. zm), Państwowi Powiatowi Inspektorzy Sanitarni podejmują - w celu ochrony zdrowia publicznego - przewidziane prawem działania zapewniające wykonanie obowiązku poddawania się szczepieniom przez osoby do tego prawnie zobowiązane.

   Odnosząc się do szczegółowych pytań zawartych w interpelacji, uprzejmie informuję:

   1. Prawny obowiązek poddawania dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. Nr 126, poz. 1384 z późn. zm.).

   2. Uchylanie się rodziców lub prawnych opiekunów dzieci od wykonania obowiązku poddawania dzieci szczepieniom obowiązkowym jest wykroczeniem zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. Nr 126, poz. 1384 z późn. zm.).

   3. Jak uzasadniłem wcześniej, powszechny i obowiązkowy charakter szczepień ochronnych jest jedynym skutecznym sposobem realizacji zadań w zakresie ochrony zdrowia publicznego przed epidemicznym szerzeniem się w Polsce i w świecie niektórych chorób zakaźnych.

   4. Podzielam stanowisko, że nieinformowanie rodziców przez niektórych lekarzy o możliwości wystąpienia niepożądanych reakcji poszczepiennych, jeżeli się zdarza, to może być uznane za działanie naruszające etyczne zasady wykonywania zawodu lekarza lub nawet błąd w sztuce. Orzekanie w tych sprawach nie podlega jednak Ministrowi Zdrowia, lecz pozostaje w gestii okręgowych izb lekarskich oraz sądów powszechnych.

   5. Jak uzasadniłem wcześniej, nie znajduję merytorycznego uzasadnienia dla jakiejkolwiek inicjatywy ustawodawczej mającej na celu zniesienie powszechnego ustawowego obowiązku poddawania dzieci szczepieniom ochronnym przeciw wybranym chorobom zakaźnym.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Zbigniew Podraza

   Warszawa, dnia 17 czerwca 2005 r.