Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 10235

w sprawie prób naruszenia praw pracowniczych ogrodów działkowych przez prezydenta Warszawy

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 10 czerwca 2005 r. o sygn. SPS-0202-10235/05, przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pana Jacka Zdrojewskiego dotyczącą działań Prezydenta m.st. Warszawy w sprawie pracowniczych ogrodów działkowych, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Gminy, w tym m.st. Warszawa, nabyły z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. określone składniki mienia Skarbu Państwa (przede wszystkim nieruchomości), w tym zajęte pod pracownicze ogrody działkowe.

   Podstawę komunalizacji stanowi ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.).

   Dla komunalizacji gruntów zajętych pod pracownicze ogrody działkowe nie ma znaczenia forma władania określonymi nieruchomościami Skarbu Państwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego gminy nabyły z mocy prawa zarówno te grunty Skarbu Państwa, z których Polski Związek Działkowców (poszczególne ogrody działkowe) korzystał bez tytułu prawnego, jak również te, w stosunku do których miał ustanowiony tytuł prawny w formie użytkowania.

   Na podstawie ostatecznych decyzji komunalizacyjnych wojewodów gminy ujawniły swoje prawa w księgach wieczystych i korzystają z prawnej ochrony praw właścicielskich, przede wszystkim w oparciu o przepisy Konstytucji RP oraz Kodeksu cywilnego.

   Komunalizacja nie objęła urządzeń pracowniczych ogrodów działkowych, jak również nasadzeń (roślin) i obiektów znajdujących się na tych gruntach, które nadal stanowią własność Polskiego Związku Działkowców i poszczególnych użytkowników ogrodów działkowych.

   Z dniem 5 grudnia 1990 r. (z mocy prawa) nastąpiło uwłaszczenie Polskiego Związku Działkowców - pracowniczych ogrodów działkowych, gruntami zajętymi pod pracownicze ogrody działkowe, w stosunku do których w tej dacie miały one ustanowione prawo użytkowania. Uwłaszczenie polegało na ˝przekształceniu się˝ dotychczasowego prawa użytkowania w prawo użytkowania wieczystego, przy zachowaniu nabytego przez gminy prawa własności tych gruntów.

   Ustawodawca nie przewidział jednak administracyjno-prawnego trybu nabycia prawa użytkowania wieczystego (decyzją administracyjną), jedynie tryb cywilnoprawny. W konsekwencji ustanowienie powyższego prawa na rzecz pracowniczych ogrodów działkowych może nastąpić jedynie poprzez zawarcie umowy notarialnej o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego. Warunkiem zawarcia takiej umowy jest złożenie zgodnego oświadczenia woli przez obie strony. Jeżeli jednak, pomimo wyraźnego zamiaru zawarcia takiej umowy przez jedną ze stron, tj. Polski Związek Działkowców (w omawianym przypadku Okręgowy Zarząd Mazowiecki PZD), gmina uchyla się od zawarcia umowy, wówczas konieczne jest złożenie powództwa do sądu powszechnego o nakazanie gminie złożenia odpowiedniego oświadczenia woli. W przypadku uwzględnienia powództwa przez sąd prawomocne orzeczenie stwierdzające obowiązek gminy do złożenia oświadczenia woli zastąpi to oświadczenie (vide art. 64 K.c. w zw. z art. 1047 Kodeksu postępowania cywilnego). W przypadku ustanowienia użytkowania wieczystego wyrok sądu będzie stanowił podstawę wpisu tego prawa w księdze wieczystej. W przypadku sporu w zakresie uwłaszczenia pracowniczego ogrodu działkowego jedynie sąd powszechny władny jest dokonać oceny, czy nastąpiło jego uwłaszczenie z mocy prawa (czy miał ustanowione prawo użytkowania itd.), z dniem 5 grudnia 1990 r. We wskazanych powyżej sprawach wyłączona jest droga postępowania administracyjnego, a ewentualne spory mają charakter cywilnoprawny.

   Odnośnie do wymuszania przez władze m.st. Warszawy zawierania umów użyczenia na grunty zajęte przez pracownicze ogrody działkowe, a w przypadku odmowy, żądania wydania tych gruntów należy zauważyć, iż powyższe sprawy również należą do sfery stosunków cywilnoprawnych. Właściwym do rozstrzygnięcia takiego konfliktu jest jedynie sąd powszechny.

   Jednocześnie należy stwierdzić, iż w przypadku, gdyby gmina m.st. Warszawa naruszyła sposób korzystania z gruntów zajętych pod pracownicze ogrody działkowe, bez względu na to, czy przysługuje im do tych gruntów jakikolwiek tytuł prawny, służy im ochrona przewidziana w Kodeksie cywilnym dla posiadacza (vide art. 342 K.c.).

   Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, iż zarówno Skarb Państwa, jak i jakikolwiek organ administracji rządowej nie jest stroną omawianego konfliktu i nie posiada żadnych instrumentów prawnych pozwalających na jego rozwiązanie. Przedmiotowy konflikt może zostać rozstrzygnięty jedynie przez sąd powszechny.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jerzy Mazurek

   Warszawa, dnia 29 czerwca 2005 r.