Odpowiedź ministra środowiska

na interpelację nr 10278

w sprawie odpowiedzialności prawnej w zakresie ochrony środowiska w latach 1990-2005

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na Pana pismo z dnia 13 czerwca 2005 r. znak: SPS-0202-10278/05 dotyczące interpelacji pana Czesława Śleziaka, posła na Sejm RP, w sprawie odpowiedzialności cywilnej, administracyjnej i karnej w ochronie środowiska w latach 1990-2005, uprzejmie wyjaśniam, że informacje z tego zakresu, którymi dysponuje Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, obejmują lata 1992-2004. Ponieważ Inspekcja Ochrony Środowiska jako organ kontroli przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badania stanu środowiska została powołana ustawą z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. Nr 112 z 2002 r., poz. 962 z późn. zm.), pierwszą informację o realizacji zadań ustawowych opracowano po upływie roku, stąd też nasze dane obejmują okres od roku 1992 r.

   Zgodnie z przepisami prawa organy Inspekcji Ochrony Środowiska są uprawnione między innymi do nakładania za naruszenie warunków korzystania ze środowiska administracyjnych kar pieniężnych, mandatów karnych oraz kierowania wniosków o ukaranie do kolegiów do spraw wykroczeń, a od 2002 roku do sądów grodzkich. Na przestrzeni lat 1992-2004 korzystanie z ww. uprawnień przedstawiało się następująco: (patrz tabela nr 1).

Tabela nr 1

Rok

Liczba nałożonychadministracyjnychkar pieniężnychza okres trwania naruszenialub przekroczenia

Liczba skierowanychwniosków doorganów ścigania

Liczba skierowanychwniosków dokolegiów ds. wykroczeńlub sądów grodzkich

Liczbanałożonychmandatów

1992

5991

90

65

1117

1993

5329

125

111

1300

1994

5303

124

100

1400

1995

6574

97

98

1500

1996

4456

93

83

1600

1997

4579

78

89

1700

1998

4064

68

94

1400

1999

3616

55

155

1263

2000

3224

68

216

1844

2001

3382

43

158

1260

2002

2638

44

59

183

2003

2205

48

39

1664

2004

1695

34

30

1763

   Wyżej zamieszczone dane wykazują, że z roku na rok wydawanych było coraz mniej decyzji ustalających administracyjne kary pieniężne za okres, w którym trwało naruszenie lub przekroczenie. Spadek liczby wymierzanych kar był spowodowany zmianami przepisów prawa. Jednocześnie zmniejszenie liczby wymierzanych kar dowodzi, że kontrole Inspekcji spełniają swoją funkcję, i świadczy też o poprawie przestrzegania przepisów ochrony środowiska przez kontrolowane podmioty.

   Radykalna zmiana przepisów prawa nastąpiła w roku 2001, w którym weszły w życie następujące ustawy: z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627, z późn. zm.) i o odpadach (Dz.U. Nr 62, poz. 628, z późn. zm.) oraz z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229, z późn. zm.). Prawo ochrony środowiska reguluje kwestie dotyczące wszystkich komponentów środowiska i porządkuje prawo, dostosowując polskie przepisy do wymogów unijnych. Ustawa ogranicza jednak sytuacje, w których można nałożyć administracyjną karę pieniężną, do sytuacji niewywiązywania się z obowiązku posiadania pozwolenia na korzystanie ze środowiska oraz zmniejsza liczbę podmiotów, które takie pozwolenia muszą mieć. W ubiegłych latach, pod rządami ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230, z późn. zm.), wojewódzki inspektor ochrony środowiska wymierzał karę pieniężną za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków nieodpowiadających wymaganym warunkom, zarówno w przypadku gdy zakład miał pozwolenie wodnoprawne, jak i wówczas gdy go nie miał. Należy również podkreślić, że między przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska a przepisami wykonawczymi, np. rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 29.11.2002 r. w sprawie warunków, jakie należy spełniać przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 212, poz. 1799), istnieje pewna niespójność. Niespójność ta polega na tym, że zgodnie z ustawą podstawą do stwierdzenia naruszenia w gospodarce ściekowej są badania wykonane na próbie pobranej w systemie średniogodzinowym, natomiast rozporządzenie zakłada wykorzystanie wyników badań wykonanych na próbie średniodobowej. Ogranicza to możliwość wymierzania kar za naruszenie warunków określonych w nowych pozwoleniach wodnoprawnych, wydawanych na podstawie ww. rozporządzenia. Nowe przepisy ustawy z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 113, poz. 954), które wkrótce wejdą w życie, niespójność tę łagodzą.

   Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (t.j. Dz.U. Nr 49 z 1994 r. poz. 196, z późn. zm.) zobowiązywała większą liczbę podmiotów do posiadania decyzji ustalających ilość substancji dopuszczonych do wprowadzenia do powietrza, a to zwiększało liczbę podmiotów, na które organ uprawniony był nakładać kary za przekroczenie emisji dopuszczalnej. Ponadto przepisami ustawy o odpadach wojewódzki inspektor ochrony środowiska był zobligowany do wymierzania kar za składowanie odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym, a takie naruszenie było powszechne i większość decyzji karnych jego dotyczyło.

   Instrumentem stosowanym w działalności kontrolnej Inspekcji jest nakładanie mandatów pieniężnych. Są to niewielkie kary, ale na ogół skuteczne, gdyż nakładane są na osoby bezpośrednio odpowiedzialne za naruszenie wymagań ochrony środowiska. Jednakże również w tym przypadku zmiany w przepisach ochrony środowiska spowodowały konieczność nowelizacji rozporządzenia dotyczącego postępowania mandatowego. Zmiany te oraz przedłużający się okres oczekiwania na uregulowanie tej problematyki wpłynęły na spadek liczby nałożonych mandatów w roku 2002. Obecnie na podpis Prezesa Rady Ministrów oczekuje kolejna zmiana rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 września 2002 r. w sprawie nadania inspektorom Inspekcji Ochrony Środowiska uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 151, poz. 1253).

   Wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska mają również prawo do kierowania wniosków do sądu grodzkiego, a w ubiegłych latach do kolegiów do spraw wykroczeń. Jest to instrument prawny mało skuteczny z uwagi na długi czas oczekiwania na rozpatrzenie spraw skierowanych do prokuratur, a także niewielką - w ocenie prokuratury - szkodliwość społeczną czynów.

   Liczba skierowanych wniosków do organów ścigania i podjęte przez te organy działania przedstawiają się następująco:

Rok

Prokuratura

Kolegia ds. wykroczeń - Sąd grodzki

Liczba skierowanychwniosków doorganów ścigania

Liczba sprawskierowanych do sądówlub warunkowo umorzonych

Liczba wnioskówskierowanych do kolegiówds. wykroczeń lub sądów grodzkich

Liczba spraw,w których orzeczonoo ukaraniu winnych

1992

90

brak danych

65

brak danych

1993

125

36

111

71

1994

124

36

100

70

1995

97

27

98

68

1996

93

24

83

65

1997

78

24

89

58

1998

68

11

94

65

1999

55

brak danych

155

brak danych

2000

68

brak danych

216

brak danych

2001

43

41

158

brak danych

2002

44

10

59

brak danych

2003

48

8

39

24

2004

34

13

30

16

   Mniejsza liczba wniosków skierowanych do sadów grodzkich jest spowodowana zaostrzeniem warunków formalnych, które musi spełniać wniosek o ukaranie.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Tomasz Podgajniak

   Warszawa, dnia 7 lipca 2005 r.