Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 10292

w sprawie luki prawnej w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie odpisów podatkowych z tytułu przekazania darowizny na organizacje pożytku publicznego

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pana Posła Józefa Cepila, przekazaną przy piśmie z dnia 22 czerwca 2005 r., a dotyczącą luki w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie odliczania darowizn, uprzejmie informuję.

   Przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, z późn. zm.), zwanej dalej ˝ustawą podatkową˝, w sposób jednoznaczny regulują kwestię odliczeń z tytułu przekazanych darowizn. Stosowne unormowania zawiera art. 26 oraz art. 27d. I tak, na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy podatkowej, odliczeniu od dochodu podlegają darowizny przekazane: na cele kultu religijnego oraz na cele określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, prowadzącym działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych określonych w tej ustawie. Łączna kwota odliczeń z ww. tytułów nie może przekroczyć w roku podatkowym kwoty stanowiącej 6% dochodu. Jednocześnie, jak stanowi ust. 6a w art. 26 ustawy podatkowej, za darowizny, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy podatkowej, nie uważa się wpłat, o które zmniejsza się podatek zgodnie z art. 27d ustawy podatkowej lub ryczałt od przychodów ewidencjonowanych zgodnie z art. 14a ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

   A zatem darowizna stanowiąca podstawę odliczeń od dochodu podatnika nie może uprawniać do 1-procentowego zmniejszenia podatku, na podstawie art. 27d ustawy podatkowej. Jednocześnie nie sposób nie zauważyć, iż 1-procentowe zmniejszanie podatku - w stosunku do darowizn odliczanych od dochodu - rządzi się odmiennymi zasadami. Różnice dotyczą nie tylko mechanizmu dokonywania odliczenia (zmniejszenia), ale także terminu, jak i kręgu podmiotów, na rzecz których darowizna może być przekazana, aby podatnik miał prawo do preferencji podatkowej.

   Zgodnie bowiem z art. 27d ust. 1 ustawy podatkowej, podatek dochodowy wynikający z zeznania, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy podatkowej, zmniejsza się na zasadach określonych w ust. 2-4, jeżeli podatnik dokonał darowizny pieniężnej, zwanej dalej ˝wpłatą˝, na rzecz organizacji pożytku publicznego działającej na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, zwanej dalej ˝organizacją pożytku publicznego˝.

   Zmniejszenie, o którym mowa w wyżej przytoczonym ust. 1, nie może przekroczyć kwoty dokonanej wpłaty, jednak nie więcej niż kwoty stanowiącej 1% podatku należnego, wykazanego w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy podatkowej. Jednocześnie, zgodnie z ust. 2a w art. 27d ustawy podatkowej, omawiane zmniejszenie obejmuje wpłaty dokonane od dnia 1 maja do dnia 31 grudnia roku podatkowego oraz od dnia 1 stycznia do dnia złożenia zeznania za rok podatkowy, nie później jednak niż do upływu terminu określonego dla złożenia tego zeznania.

   Należy również pamiętać, iż zmniejszenie stosuje się, jeżeli dokonane wpłaty:

   1) zostały udokumentowane dowodem wpłaty na rachunek bankowy organizacji pożytku publicznego, z którego w szczególności wynika: imię i nazwisko oraz adres wpłacającego, kwota dokonanej wpłaty, nazwa organizacji pożytku publicznego, na rzecz której dokonana została wpłata,

   2) nie zostały odliczone od dochodu na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy podatkowej oraz od przychodu lub podatku na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

   W świetle powyższego nie sposób nie zauważyć, iż przepisy ustawy podatkowej w sposób szczegółowy regulują kwestie związane z odliczaniem darowizn od dochodu, jak i ze zmniejszaniem podatku należnego, a co za tym idzie, trudno w tym zakresie dopatrzyć się jakiejkolwiek luki prawnej.

   Również relacje pomiędzy przepisami ustaw o stosunku Państwa do poszczególnych Kościołów a przepisami ustawy podatkowej -- w części dotyczącej darowizn - nie mogą być podstawą twierdzenia o istnieniu luki prawnej.

   Zgodnie z art. 55 ust. 7 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) oraz art. 40 ust. 7 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz.U. Nr 66, poz. 287, z późn. zm.), darowizny na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą są wyłączone z podstawy opodatkowania darczyńców podatkiem dochodowym i podatkiem wyrównawczym, jeżeli kościelna osoba prawna przedstawi darczyńcy pokwitowanie odbioru oraz - w okresie dwóch lat od dnia przekazania darowizny - sprawozdanie o przeznaczeniu jej na tę działalność. W odniesieniu do darowizn na inne cele mają zastosowanie ogólne przepisy prawa podatkowego.

   Co istotne, w dniu 14 marca 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę (sygn. akt FPS 5/04), w której jednoznacznie stwierdził, iż w zakresie odliczania darowizn przepisy ww. ustaw kościelnych są przepisami szczególnymi w stosunku do regulacji zawartych w ustawie podatkowej. Tym samym do darowizn poczynionych na działalność charytatywno-opiekuńczą prowadzoną przez kościelne osoby prawne mają zastosowanie wyłącznie normy ustaw kościelnych.

   Zakładając zatem, że obdarowana kościelna osoba prawna ma status organizacji pożytku publicznego (spełniony jest warunek upoważniający do zmniejszenia podatku o 1%) i prowadzi działalność charytatywno-opiekuńczą (cel darowizny uprawnia do odliczenia od dochodu), podatnik w momencie dokonywania darowizny musi być zdecydowany, w jaki sposób zamierza odliczyć wydatkowane kwoty - czy w ramach darowizny ˝kościelnej˝, czy w ramach 1-procentowego zmniejszenia podatku. Zastosowanie odliczenia na podstawie ustaw o stosunku Państwa do Kościołów - jako szczególnych w stosunku do unormowań ustawy podatkowej - wyklucza możliwość odliczenia tej samej darowizny na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 9, odpowiednio art. 27d ustawy podatkowej. Darowizny ˝kościelne˝ wyłączone są bowiem spod regulacji ustawy podatkowej, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej przytoczonej uchwale.

   Tym samym celem zmian w ustawie podatkowej, będących w chwili obecnej przedmiotem prac parlamentarnych (przy okazji nowelizacji Ordynacji podatkowej), nie jest likwidacja luki prawnej, gdyż takowa nie istnieje.

   Nowelizacja norm regulujących darowizny (art. 26 ustawy podatkowej) ujednolica w szczególności dokumentowanie - dla celów podatkowych - wszystkich darowizn (tych odliczanych na podstawie ustawy podatkowej, jak i na podstawie ustaw kościelnych). Zatem darowizny pieniężne na rzecz kościelnej osoby prawnej prowadzącej działalność charytatywno-opiekuńczą mają być dokonywane przez wpłaty na konto bankowe (jak obecnie darowizny odliczane na podstawie ustawy podatkowej).

   Inne zmiany w art. 26 ustawy podatkowej są jedynie konsekwencją tej pierwszej, tzn. że ustawa podatkowa odwołuje się także do darowizn odliczanych na podstawie innych ustaw.

   Należy także wyjaśnić, iż moment i sposób nowelizacji ustawy podatkowej, dokonywanej przy okazji nowelizacji Ordynacji podatkowej, wynika jedynie z faktu, iż dopiero wyżej przytoczoną uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości, rozstrzygnięto ostatecznie, iż przepisy dotyczące darowizn kościelnych stanowią szczególną, w odniesieniu do ustawy podatkowej, podstawę odliczeń podatkowych.

   Mając powyższe na uwadze, uprzejmie informuję, iż twierdzenie dotyczące istnienia luki prawnej w zakresie odliczania darowizn oraz milionowych strat z tym związanych nie znajduje odzwierciedlenia ani w obowiązującym stanie prawnym, ani w treści ww. nowelizacji. Z tych też względów postulat dotyczący przygotowania przez Ministerstwo Finansów prawidłowych przepisów wydaje się nieuzasadniony.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jarosław Neneman

   Warszawa, dnia 8 lipca 2005 r.