Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 10369

w sprawie potrzeby doprecyzowania przepisów dotyczących zatrudnienia w szczególnych warunkach

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z wystąpieniem Pana Marszałka z dnia 30 czerwca br., znak SPS-0202-10369/05, dotyczącym interpelacji poseł Haliny Murias w sprawie potrzeby doprecyzowania przepisów dotyczących zatrudnienia w szczególnych warunkach, pragnę wyjaśnić, że zasady nabywania prawa do wcześniejszych emerytur regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz przepisy nadal obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

   Zgodnie z art. 32 ust. 2 tej ustawy pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach są - bez względu na status własnościowy pracodawcy - prace wymienione w wykazach A i B stanowiących załączniki do ww. rozporządzenia Rady Ministrów.

   Zarówno wykaz A, jak i wykaz B zatytułowano ˝Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego˝. Oba wykazy zawierają listę prac rodzajowo zróżnicowanych wedle kryterium branżowego, nie określając konkretnych stanowisk pracy.

   Praca dozoru inżynieryjno-technicznego, bo zapewne takich pracowników Pani Poseł ma na myśli, może być uznana za pracę w szczególnych warunkach praktycznie wyłącznie wtedy, gdy pracownik dozoru stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku przebywa w środowisku pracy, w którym zatrudnieni są pracownicy wykonujący prace w szczególnych warunkach, ponieważ te właśnie warunki (a nie pełniona funkcja czy też stanowisko) zadecydowały o umieszczeniu pracy dozoru w wykazie.

   Przepis § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia stanowi, że okresami pracy uzasadniającymi prawo pracownika do wcześniejszej emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

   Jeżeli więc pracodawca nie zakwalifikował pracy dozoru inżynieryjno-technicznego do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, należy przyjąć, że pracownicy sprawujący taki dozór nie świadczyli tej pracy stale i bezpośrednio przy pracach wymienionych w rozporządzeniu, lecz równolegle wykonywali w imieniu pracodawcy szereg innych czynności (np. o charakterze administracyjnym), których nie można traktować na równi z pracą wykonywaną w szczególnych warunkach.

   Wymaga wyjaśnienia, że określenie rodzaju i miejsca wykonywania pracy, a więc warunków pracy, jest niezbędnym elementem umowy o pracę (art. 29 § 1 Kodeksu pracy). Pracodawca obowiązany jest zaznajamiać pracowników podejmujących pracę z zakresem ich obowiązków, sposobem wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz ich podstawowymi uprawnieniami, jak również prowadzić dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników (art. 94 pkt 1 i 9a Kp).

   Na pracodawcy spoczywa również obowiązek wydania pracownikowi zgodnego ze stanem faktycznym świadectwa pracy lub zaświadczenia, potwierdzającego wymiar czasu pracy, okres i rodzaj wykonywanej pracy, zajmowane stanowiska, a także inne informacje niezbędne do ustalenia uprawnień z ubezpieczenia społecznego (art. 97 Kodeksu pracy).

   W świetle przepisów ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe... (Dz. U. Nr 10, poz. 49 z późn. zm.) dokumentem potwierdzającym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach jest zaświadczenie zakładu pracy wystawione na podstawie posiadanej dokumentacji pracowniczej.

   Uprawniony do potwierdzania okresów wykonywania takiej pracy jest zatem wyłącznie pracodawca.

   Jeżeli pracownik uważa, że wydane przez zakład pracy świadectwo nie odpowiada stanowi faktycznemu, może dochodzić swych roszczeń na drodze sądowej. Postępowanie w sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy jest wolne od opłat sądowych, a prawomocne wyroki sądów mają moc wiążącą zarówno dla stron sporu, jak i dla wszystkich innych podmiotów prawnych.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Agnieszka Chłoń-Domińczak

   Warszawa, dnia 18 lipca 2005 r.