Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 10379

w sprawie niedoboru na rynku pracy wykwalifikowanych pielęgniarek i położnych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pana Posła Ryszarda Maraszka przekazaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 30 czerwca 2005 r., znak: SPS-0202-10379/05, w sprawie ˝niedoboru na rynku pracy wykwalifikowanych pielęgniarek i położnych˝, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień:

   Po wejściu Polski do Unii Europejskiej każdy obywatel państwa polskiego zyskał prawo do osiedlania się na stałe w celu podjęcia pracy w dowolnie wybranym kraju członkowskim (wyjątki określają okresy przejściowe). Swobodny przepływ pracowników stanowi jedną z podstawowych zasad funkcjonowania tzw. rynku wewnętrznego istniejącego w Unii Europejskiej. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż decyzja o wyborze kraju, w którym obywatel Rzeczypospolitej Polskiej zamierza wykonywać zawód, zależy tylko i wyłącznie od jego woli.

   Zjawisko migracji personelu medycznego może mieć wpływ na funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania z zakresu monitorowania procesu migracji personelu medycznego. Przeciwdziałanie ewentualnym negatywnym skutkom migracji wymaga dokonania wnikliwej analizy sytuacji na rynku pracy wykwalifikowanego personelu medycznego.

   Aktualna ocena sytuacji na rynku pracy dla zawodu pielęgniarka i położna prowadzona jest poprzez analizę wskaźników:

   - liczby osób posiadających prawo wykonywania zawodu pielęgniarka i położna,

   - liczby osób zatrudnionych w podmiotach ochrony zdrowia,

   - monitorowanie zjawiska bezrobocia i migracji.

   Ogólna liczba pielęgniarek posiadających prawo wykonywania zawodu na koniec 2004 r. wynosi 265 744, a więc wskaźnik na 10 000 mieszkańców wynosi 69,4. W zawodzie położna liczba osób posiadających prawo wykonywania zawodu wynosi 33 310, więc wskaźnik na 10 000 mieszkańców wynosi 8,5.

   Zatrudnienie w zawodzie pielęgniarka i położna w okresie od 1995 r. do 2003 r. ulegało w niewielkim stopniu zmniejszeniu. Na koniec 2003 r. wynosiło 224,2 tys. osób i było o 37,6 tys. osób niższe niż na koniec 1995 r. Jednocześnie notuje się znaczące wahania liczby bezrobotnych pielęgniarek i położnych. Najwyższą liczbę pielęgniarek bezrobotnych zanotowano w 2003 r. (11 117 osób, co stanowiło 4,1% osób posiadających prawo wykonywania zawodu), najniższą liczbę bezrobotnych - 9 125 osób zanotowano w 2002 r. W przypadku położnych bezrobocie ze stanu 1846 osób zarejestrowanych na koniec 2000 r. w ciągu kolejnych 12 miesięcy zwiększyło się do 1910 osób (5,9% posiadających prawo wykonywania zawodu), po czym obserwowano tendencję spadkową w 2002 r. do liczby 1846 osób i w 2003 r. - 1686 osób.

   W zawodzie pielęgniarka i położna zgłaszano stosunkowo wysoką liczbę ofert pracy, która dla zawodu pielęgniarki wynosiła: 3, 9 tys. w 2000 r., 1,3 tys. w 2001 r., 2,6 tys. w 2002 r., 3,5 tys. w 2003 r. i 2,4 tys w I półroczu 2004 r. Dla zawodu położnej liczba ofert pracy wynosiła odpowiednio wg kolejno wymienionych lat: 272, 158, 114, 190 i 164. Liczba bezrobotnych pielęgniarek przypadająca na 1 ofertę pracy była dość niska, w 2000 r. wskaźnik ten wynosił 2,65, w latach 2001-2002 wynosił odpowiednio 3,47 i 3,15.

   Proces migracji pielęgniarek i położnych można ocenić w oparciu o dane dostarczane przez Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych dotyczące liczby wydawanych zaświadczeń potwierdzających, że pielęgniarki, położne posiadają kwalifikacje niezbędne do wykonywania zawodu na terenie Unii Europejskiej. Z uzyskanych danych z lutego 2005 r. wynika, iż liczba wydanych zaświadczeń stwierdzających posiadanie formalnych kwalifikacji zawodowych wg Dyrektywy 77/452/EWG i 80/154/EWG wyniosła: dla pielęgniarek 1817, a więc 0,6%, dla położnych 159, co stanowi 0,4%. Ponadto pielęgniarki i położne, które nie spełniają kryteriów powyższej dyrektywy, ubiegały się o zaświadczenia o wpisie do rejestru pielęgniarek i położnych uprawnionych do wykonywania zawodu na terenia Polski. Łącznie wszystkich zaświadczeń wydano: dla pielęgniarek - 2 830, dla położnych - 195.

   Należy jednocześnie zauważyć, że liczba wydanych zaświadczeń stwierdzających posiadane kwalifikacje nie jest jednoznaczna z liczbą osób, które faktycznie podjęły pracę za granicą po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Według danych GUS, które pochodzą z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności z dnia 20 maja 2002 r., za granicą pracowało wówczas 3 440 pielęgniarek i 123 położne. Zaświadczenia o kwalifikacjach zawodowych mogą również pobierać osoby, które emigrowały wcześniej.

   Ministerstwo Zdrowia uwzględnia prezentowane powyżej tendencje zmian sytuacji zabezpieczenia wykwalifikowanych pielęgniarek i położnych w ochronie zdrowia, planując kształcenie w trakcie corocznego ustalania limitów przyjęć na studia medyczne we wszystkich specjalnościach. Limity przyjęć określone w formie rozporządzenia muszą mieć na względzie kadrowe i bazowe możliwości uczelni oraz troskę o należyty przebieg i jakość procesu dydaktycznego, ale również wzrost zapotrzebowania społecznego na wykwalifikowany personel medyczny, trendy na rynku pracy, w tym migracyjne, oraz zmiany demograficzne.

   Polityka kadrowa personelu medycznego jest integralną częścią Strategii Rozwoju Ochrony Zdrowia w Polsce 2007--2013. Należy jednak podkreślić, że Minister Zdrowia nie ma bezpośredniego wpływu na stan zatrudnienia oraz wysokość wynagrodzenia personelu medycznego.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Zbigniew Podraza

   Warszawa, dnia 21 lipca 2005 r.