Odpowiedź prokuratora krajowego, zastępcy prokuratora generalnego - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 10587

w sprawie przypadków wykorzystywania przez pracodawców legalnie zatrudnionych za granicą pracowników

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Posła Stanisława Rydzonia z dnia 27 lipca br. w sprawie przypadków wykorzystywania przez pracodawców legalnie zatrudnionych za granicą pracowników (SPS-0202-10587/05), pragnę uprzejmie poinformować, iż problematyka przedstawionych w jej treści działań pracodawców, polegających na zaniżaniu wynagrodzeń za pracę osób zatrudnionych za granicą w drodze przywłaszczania zwrotu nadpłaconego na terenie Niemiec podatku od wynagrodzeń bądź też konstruowania w sposób oszukańczy umów o pracę, nie była przedmiotem postępowań przygotowawczych i procesowych rozstrzygnięć.

   W szczególności z ustaleń prokuratorów apelacyjnych w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu wynika, że nie zarejestrowano w podległych im prokuraturach zawiadomień o przestępstwach, jakich w związku z poruszoną przez Posła Stanisława Rydzonia problematyką mieliby się dopuścić przedstawiciele firm ˝Exbud˝ i ˝Kontin˝ z Kielc, ˝Marabud˝ i ˝Jotar˝ z Wrocławia oraz TNS z Warszawy.

   Odnośnie do tej ostatniej firmy jedynie w Prokuraturze Rejonowej Warszawa - Mokotów toczyło się postępowanie sprawdzające pod sygnaturą 4 Ds 1512/04, jednak jego przedmiotem nie były zagadnienia związane bezpośrednio z treścią interpelacji, lecz zarzucana przez dwóch pracowników tej firmy kwestia nieodprowadzenia podatków od wynagrodzeń do właściwych urzędów niemieckich. Postanowieniem z dnia 26 października 2004 roku odmówiono wszczęcia postępowania przygotowawczego wobec braku danych uzasadniających popełnienie przestępstwa z art. 218 § 1 K.k.

   Z poczynionych ustaleń wynikało bowiem, że TNS Spółka z o.o. bieżąco realizowała obowiązek odprowadzania podatków od wynagrodzeń na rzecz niemieckich organów finansowych, o czym pracownicy byli informowani. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Mokotowa postanowieniem z dnia 2 marca br. (sygn. akt XIV Kp 53/05) utrzymał w mocy zaskarżone przez jednego z pokrzywdzonych rozstrzygnięcie, podzielając w pełni słuszność ustaleń i ocen prokuratora.

   Z treści obu orzeczeń nie wynika, by podstawą ich wydania były przepisy uchwały nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 roku w sprawie zasad wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą pracownikom skierowanym do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług eksportowych (MP nr 14, poz. 106).

   Przedmiotem poruszonego przez Posła Stanisława Rydzonia postępowania w sprawie Stanisława Millera (1 Ds 1739/04 Prokuratury Rejonowej w Oświęcimiu), wszczętego wskutek zawiadomienia jego pracodawcy - Spółki z o.o. ˝Kiprolex˝ w Siemianowicach Śląskich, było przywłaszczenie przez Stanisława Millera kwoty 2792 złotych, stanowiącej równowartość zwrotu nadpłaconego na terenie Niemiec podatku od wynagrodzeń (art. 204 § 1 d.K.k.).

   W sprawie tej w dniu 30 listopada 2004 roku ostatecznie zapadło niekwestionowane przez Posła Stanisława Rydzonia postanowienie o umorzeniu śledztwa przeciwko Stanisławowi Millerowi.

   Umarzając śledztwo wobec braku znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2 K.p.k.), prokurator przyjął, że przepisy § 10 ust. 1 cytowanej wyżej uchwały Rady Ministrów, obowiązującej w dacie popełnienia czynu oraz przedstawienia zarzutów, a nakładające na pracodawcę obowiązek ponoszenia podatków z tytułu przychodów z pracy oraz opłat pobytowych, przestały obowiązywać z dniem 2 czerwca 1996 roku, to jest od daty wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 2 lutego 1996 roku o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110).

   Cytowaną ustawą skreślono przepis art. 79 Kodeksu pracy, w wykonaniu którego podjęto powołaną wyżej uchwałę nr 71. Kierując się wyrażonymi w treści przepisów działu III Kodeksu pracy zasadami ustalania wynagrodzenia za pracę, prokurator uznał, że wypłacona podejrzanemu nadpłata podatku od wynagrodzenia za pracę nie stanowiła własności pracodawcy.

   Z poczynionych ustaleń wynika, że prokurator uwzględnił stanowisko Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, wyrażone w tej konkretnej sprawie w treści pisma z dnia 3 września 2002 roku, skierowanego do Sławomira Millera (RPO-411655 - VIII/02/JP). Znalazło ono wyraz w przytoczonej wyżej argumentacji uzasadnienia decyzji.

   Nawiązując do treści pytania drugiego Posła Stanisława Rydzonia, pragnę uprzejmie poinformować, że obowiązujące przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1985 roku o prokuraturze nie stwarzają podstaw do podejmowania przez prokuratora działań zmierzających do kontroli przestrzegania prawa w omawianym zakresie przez inne podmioty, zwłaszcza przez organy Państwowej Inspekcji Pracy.

   Jeśli Poseł Stanisław Rydzoń dysponuje wiedzą o przypadkach wprowadzania w błąd pracowników przez wskazane przez niego firmy podczas zawierania z nimi umów o pracę i wyłudzania tą drogą części należnych im wynagrodzeń bądź też o sytuacjach fałszowania dokumentów, związanych z zatrudnieniem za granicą, pragnę uprzejmie wyrazić prośbę, by sprecyzował okoliczności takich zdarzeń i wskazał osoby pokrzywdzone opisanymi działaniami pracodawców, co pozwoli na wdrożenie w konkretnych sprawach stosownych postępowań karnych.

   Pragnę zapewnić, iż każdy taki przypadek będzie z należytą starannością wyjaśniony przez właściwą prokuraturę w trybie przepisów kodeksu postępowania karnego celem ustalenia, czy zaistniało przestępstwo, i ewentualnego pociągnięcia osób winnych naruszeń prawa do odpowiedzialności karnej.

   W odniesieniu do ostatniego pytania posła Stanisława Rydzonia pragnę wyrazić następujące stanowisko.

   Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1997 roku, którego prawidłowa sygnatura brzmi R III ZP 10/96, został wydany w sprawie, w której sąd II instancji przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie wówczas obowiązującego art. 391 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego pytanie, czy zwrócona przez niemiecki organ podatkowy polskiemu pracodawcy zatrudniającemu pracownika skierowanego do pracy w Republice Federalnej Niemiec kwota ulgi podatkowej, przysługująca temu pracownikowi z tytułu spełnienia przez niego warunków uzyskania takiej ulgi, jest świadczeniem należnym pracownikowi, czy nadzwyczajnym zyskiem pracodawcy.

   Sąd Najwyższy, uznając, że w rozpoznawanej sprawie nie powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, przejął niniejszą sprawę do rozpoznania i oddalił wniesioną przez powoda (pracownika) rewizję. W sprawie tej Sąd Najwyższy przyjął, że pracownik skierowany do pracy w Niemczech, który spełniał warunki do otrzymania ulgi podatkowej według przepisów prawa niemieckiego, nie może żądać zasądzenia od pracodawcy kwoty nadpłaconego przez niego podatku od wynagrodzenia, jeżeli z umowy o pracę wynikało, że pracodawca opłaca podatek od wynagrodzenia pracownika, który otrzymuje wynagrodzenie netto.

   Należy zauważyć, że wyżej wskazany wyrok stanowi rozstrzygnięcie sporu pracownika z pracodawcą w konkretnej sprawie, w której Sąd Najwyższy nie dopatrzył się nawet istnienia zagadnienia prawnego wymagającego podjęcia uchwały, czego wyrazem było przejęcie sprawy do rozpoznania i oddalenie rewizji pracownika.

   Wyrok ten nie podlega wzruszeniu w żadnym trybie.

   Wyrażony w jego treści pogląd Sądu Najwyższego nie ma mocy wiążącej w innych sprawach, co oznacza, że sądy rozpoznające podobne spory mogą ten pogląd podzielić lub też zająć odmienne stanowisko.

   Dopiero wówczas, gdyby w orzecznictwie sądów ujawniły się rozbieżności w wykładni prawa, Prokurator Generalny (a więc Minister Sprawiedliwości działając jako Prokurator Generalny), a także Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogliby - w oparciu o treść art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) wystąpić do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały przez skład powiększony tego Sądu, w celu wyjaśnienia powstałych wątpliwości prawnych.

   Brak rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych wyklucza możliwość skierowania przez Prokuratora Generalnego do Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały rozstrzygającej wątpliwości prawne.

   O podjęcie przez Sąd Najwyższy stosownej uchwały w składzie zwykłym (trzech sędziów SN) może zwrócić się natomiast sąd II instancji, rozstrzygający spór pracownika z pracodawcą przy okazji rozpoznawania apelacji wniesionej przez jedną ze stron postępowania, o ile sąd ten uzasadni, że w sprawie wystąpiło zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (art. 390 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).

   Uchwała podjęta przez Sąd Najwyższy w wyżej wskazanym trybie wiąże jedynie w danej sprawie (art. 390 § 2 kodeksu postępowania cywilnego), aczkolwiek może stanowić wskazówkę interpretacyjną dla innych sądów rozpoznających podobne sprawy.

   Z poważaniem

   Prokurator krajowy

   Karol Napierski

   Warszawa, dnia 30 sierpnia 2005 r.