Odpowiedź ministra spraw zagranicznych

- z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 1128

w sprawie bierności polskiego rządu wobec pacyfikacji narodu palestyńskiego przez wojska izraelskie oraz zagrożenia życia zakonników przebywających w Bazylice Narodzenia Pańskiego w Betlejem

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację posła Witolda Tomczaka w sprawie bierności polskiego rządu wobec pacyfikacji narodu palestyńskiego przez wojska izraelskie oraz zagrożenia życia zakonników przebywających w Bazylice Narodzenia Pańskiego w Betlejem, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, udzielam odpowiedzi na zawarte w niej pytania:

   Ad 1. Pragnę na wstępie podkreślić, iż zawarta w pytaniu teza o bezczynności rządu RP nie znajduje uzasadnienia w faktach. Niezmiennie z aktywnym zainteresowaniem i troską odnosimy się bowiem do sytuacji na Bliskim Wschodzie. W 1947 r. Polska głosowała w ONZ za powstaniem dwóch państw, tj. Izraela i Palestyny, tradycyjnie utrzymujemy przyjazne stosunki z narodami izraelskim i palestyńskim. Wspólnie ze społecznością międzynarodową poszukujemy rozwiązań, które pozwoliłyby ustanowić trwały pokój na Bliskim Wschodzie, przy uwzględnieniu żywotnych interesów obu stron konfliktu. Konkretnym naszym wkładem jest np. służba polskich żołnierzy w bliskowschodnich misjach pokojowych ONZ nieprzerwanie od prawie 30 lat.

   Wobec nasilającej się spirali przemocy wyraziliśmy poparcie dla rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1397 z 12 marca br., podzielając zawarte w niej głębokie zaniepokojenie tragicznymi wydarzeniami na Bliskim Wschodzie i wzrastającą liczbą ofiar po obu stronach. Przyłączyliśmy się także do apelu Rady Bezpieczeństwa o zaprzestanie działań zbrojnych i respektowanie norm międzynarodowego prawa humanitarnego. Poparliśmy rezolucje RB nr 1402 z dnia 30 marca br. oraz nr 1403 z dnia 4 kwietnia br. wzywające do wycofania wojsk izraelskich z terenów Autonomii Palestyńskiej.

   Niezwykle złożony i historycznie uwarunkowany charakter konfliktu na Bliskim Wschodzie powoduje, iż rząd RP w swych inicjatywach i działaniach w równej mierze kieruje się zasadą uwzględniania prawa Palestyńczyków do posiadania samodzielnego państwa, jak i prawa Izraelczyków do życia w bezpiecznych i międzynarodowo uznanych granicach. Konsekwencją tej logiki politycznej było zaoferowanie przez premiera RP 13 kwietnia br. Warszawy jako miejsca przyszłych pokojowych rozmów izraelsko-palestyńskich.

   Przypomnienia wymaga również wcześniejszy, z 4 kwietnia br., apel prezydenta RP skierowany do stron konfliktu o powrót do dialogu. Ostatnio w trakcie wizyty w Polsce wicepremiera i ministra spraw zagranicznych Izraela Szymona Peresa strona polska z naciskiem podkreślała konieczność zaniechania rozwiązań siłowych i powrotu do stołu rokowań. Ponadto w kilkakrotnych oświadczeniach Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP apelowaliśmy do władz Izraela i Autonomii Palestyńskiej o przerwanie spirali przemocy i terroru oraz o powrót do dialogu. W przekonaniu rządu RP pokój na Bliskim Wschodzie można bowiem osiągnąć jedynie poprzez kompleksowe i trwałe uregulowanie polityczne. Dla realizacji tego celu każdy wysiłek jest istotny i ważny. Dlatego też rząd RP przyjmuje z uznaniem m.in. inicjatywy poselskie wpisujące się w dotychczasowe polskie działania, idące w tym samym kierunku.

   Ad 2. Kwestia terroryzmu nabrała szczególnego znaczenia po wydarzeniach 11 września ub.r. w Stanach Zjednoczonych. W odruchu solidarności z narodem amerykańskim Polska natychmiast zadeklarowała swój udział w międzynarodowej koalicji antyterrorystycznej. Od lat zjawisko terroryzmu pozostaje jednak nadal przedmiotem analiz i dyskusji, prowadzonych w różnego rodzaju organizacjach i gremiach międzynarodowych. Z uwagi na uwikłanie zjawiska terroryzmu w praktykę polityczną, a także w sytuację wewnętrzną wielu państwa, jak dotychczas, nie udało się niestety wypracować jednolitej definicji terroryzmu, w tym również definicji terroryzmu państwowego.

   Niemniej w opinii rządu RP terroryzm wymaga stałego zdecydowanego potępienia i przeciwdziałania przy użyciu metod, jakie są dostępne już obecnie. Kierując się powyższą przesłanką, w końcu ubiegłego roku prezydent RP wystąpił z inicjatywą i był gospodarzem międzynarodowej konferencji do spraw walki z terroryzmem, w której udział wzięli przywódcy państw Europy Środkowowschodniej.

   Na obecnym etapie w podejściu do zjawiska terroryzmu należy szczególnie uwzględniać wymiar praw człowieka. Na aspekt ten zwracaliśmy m.in. uwagę, korzystając ze szczególnej pozycji Polski w latach 1996-1997 jako ówczesnego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ, a także jako wieloletniego członka Komisji Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych.

   Warto odnotować, iż w bieżącym roku Polska przewodniczyła 58 sesji komisji. W wyniku jej prac, przy aktywnym współudziale naszej delegacji, m.in. uchwalono rezolucję w sprawie sytuacji praw człowieka na okupowanym terytorium palestyńskim, rezolucję dotyczącą sytuacji w okupowanej Palestynie, a także rezolucję odnoszącą się do problemu osiedli izraelskich na arabskich terytoriach okupowanych. Polska głosowała za wyżej wymienionymi rezolucjami, podobnie zresztą jak większość państw Unii Europejskiej. Poparliśmy też rezolucję Rady Bezpieczeństwa wzywającą do wycofania wojsk izraelskich z Autonomii Palestyńskiej. Głosowaliśmy ponadto za wysłaniem wysokiego komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Człowieka ONZ pani Mary Robinson na okupowane terytoria z zadaniem zbadania na miejscu sytuacji humanitarnej ludności cywilnej.

   Kwestia terroryzmu, podobnie zresztą jak i inne palące problemy międzynarodowe, jest stałym tematem poruszanym w trakcie wizyt i rozmów międzyrządowych, a także konsultacji międzysojuszniczych, prowadzonych regularnie ze Stanami Zjednoczonymi, Unią Europejską oraz jej państwami członkowskimi. To m.in. w ich wyniku polska jednostka wojskowa wykonuje określone zadania w Afganistanie. W miarę konieczności analogiczne działania mogą być rozważane i podejmowane w innych regionach, w ramach udziału Polski w międzynarodowej koalicji antyterrorystycznej.

   Ad 3. Według informacji posiadanych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych w grupie osób przebywających w Bazylice Narodzenia Pańskiego w Betlejem od samego początku kryzysu znajdował się Polak - ojciec Seweryn Lubecki. Nie było natomiast sygnałów o ewentualnej obecności w sanktuarium innych obywateli polskich. O tego typu ewentualności nie informował mający łączność telefoniczną z Ambasadą RP w Tel Avivie ojciec Lubecki ani władze kościelne czy też inne źródła, np. watykańskie. Dodatkowe działania sprawdzające naszej placówki przyniosły analogiczny rezultat. Jak wiadomo, w wyniku porozumienia osiągniętego ostatnio przez strony izraelską i palestyńską, przy współudziale przedstawicieli USA, Watykanu i Unii Europejskiej, rysuje się pomyślne zakończenie kryzysu wokół bazyliki.

   Korzystam z okazji, aby w tym miejscu z mocą podkreślić, iż kardynalnym obowiązkiem naszych służb konsularnych było i jest zapewnienie wszelkimi dostępnymi środkami pomocy i opieki konsularnej obywatelom polskim, którzy z różnych powodów znaleźli się za granicą w trudnej sytuacji. Częstokroć zakres tej pomocy jest większy niż oferowany przez służby konsularne innych, niekiedy bogatszych od Polski państw wobec ich obywateli. Obecny rząd przywiązuje do tej sprawy szczególną wagę, a polskie służby dyplomatyczno-konsularne mają pełną świadomość tego faktu.

   Kierując się powyższą zasadą, Ambasada RP w Tel Avivie natychmiast nawiązała kontakt z ojcem Sewerynem Lubeckim i podtrzymywała go przez cały okres trwania kryzysu, wyrażając gotowość udzielenia mu wszelkiej możliwej pomocy. W rozmowach z nim upewniała się, czy podobnie jak inni duchowni ojciec Lubecki ma zapewnioną wodę i żywność, dostarczaną przez międzynarodowe organizacje humanitarne. Ze szczególną troską odnosiliśmy się do kwestii związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa ojcu Lubeckiemu. Temat ten podnosiłem np. w rozmowie z wicepremierem i ministrem spraw zagranicznych Izraela Szymonem Peresem podczas jego kwietniowej wizyty w Polsce. Zapewniał mnie on wówczas, że władze izraelskie poszukują politycznego rozwiązania, bez użycia siły. Na przypomnienie zasługuje także apel prezydenta RP, w którym zwrócił się on o poszanowanie i ochronę miejsc świętych.

   Należy podkreślić, iż ojciec Lubecki miał możliwość opuszczenia bazyliki, podobnie jak uczyniło to kilkadziesiąt osób, w tym kilku duchownych. Został on przez Ambasadę RP w Tel Avivie zapewniony, że w każdym momencie w uzgodnieniu z władzami izraelskimi może zostać ewakuowany z bazyliki. Ojciec Lubecki razem z większością duchownych podjął jednak decyzję o pozostaniu w klasztorze, aby chronić sanktuarium Bożego Narodzenia przed obecnością na jego terenie oraz wokół niego uzbrojonych Palestyńczyków i żołnierzy izraelskich. Decyzję tę, budzącą szacunek, mogliśmy jedynie uszanować.

   Korzystając z okazji, pragnę poinformować, iż Ambasada RP w Tel Avivie utrzymuje bieżący kontakt również z innymi obywatelami polskimi przebywającymi w rejonie działań zbrojnych, a w sprawach wymagających interwencji okazuje im wszelką możliwą pomoc. Ambasada otrzymała też polecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych informowania na bieżąco o sytuacji polskich obywateli przebywających w Izraelu i w Autonomii Palestyńskiej. Napływające dane są systematycznie analizowane przez powołany przeze mnie specjalny zespół kryzysowy, który występuje ze stosownymi wnioskami.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Włodzimierz Cimoszewicz

   Warszawa, dnia 9 maja 2002 r.