Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 1229

w sprawie orzecznictwa rentowego i pozarentowego

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 29 kwietnia 2002 r., znak SPS-0202-1229/02, interpelacją posła Tadeusza Wojtkowiaka w sprawie orzecznictwa rentowego i pozarentowego pragnę wyjaśnić, że rozdzielenie orzekania o niezdolności do pracy od orzekania o niepełnosprawności nastąpiło w 1997 r.

   U podstaw tej decyzji leżało przeświadczenie, że orzekanie powinno znajdować się w gestii tego organu, który ma wpływ na przyznawane świadczenia lub uprawnienia. Dlatego też zdecydowano o przeniesieniu poza Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzecznictwa dla celów nieubezpieczeniowych i pozostawienie w gestii lekarza orzecznika ZUS wyłącznie orzecznictwa do celów rentowych.

   Zasady orzekania o niezdolności do pracy oraz przyznawania z tego tytułu uprawnień do renty są zamieszczone w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118, ze zm.).

   Zgodnie z przepisami tej ustawy niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania jej po przekwalifikowaniu do pracy w innym zawodzie. Obecnie samo naruszenie sprawności organizmu nie uprawnia więc do renty, jeśli nie towarzyszy mu ograniczenie zdolności do wykonywania zatrudnienia.

   Podstawę przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy stanowi wyłącznie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Osoba ubiegająca się o rentę musi zatem poddać się badaniu lekarza orzecznika ZUS nawet wówczas, gdy ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776).

   Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności służy bowiem wyłącznie do celów pozarentowych (prawo do różnych ulg, rehabilitacji zawodowej, podjęcie pracy w warunkach chronionych itp.) i nie może zastępować (być równoznaczne) orzeczenia o stopniu niezdolności do pracy. Natomiast osoba posiadająca orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą lub częściową niezdolność do pracy może tym orzeczeniem legitymować się przy ubieganiu się o ulgi i inne świadczenia przewidziane dla osób niepełnosprawnych.

   Zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności ustala skutki, jakie powoduje naruszona sprawność organizmu nie tylko w możliwościach zatrudnienia, ale także w życiu pozazawodowym, tj. w pełnieniu ról społecznych i samodzielnej egzystencji, oraz jakie należy podjąć działania rehabilitacyjne, przyznać ulgi i uprawnienia, aby osoba niepełnosprawna mogła najlepiej, jak to jest możliwe funkcjonować w swoim środowisku rodzinnym oraz społecznym. Zespół orzekający ma nie tylko ustalić stopień niepełnosprawności, ale także jest obowiązany sformułować wskazania dla osoby niepełnosprawnej, z których wynikają prawa do korzystania z wielu przysługujących ulg i uprawnień gwarantowanych osobom niepełnosprawnym w przepisach prawa.

   Nie jest to natomiast orzeczenie dające podstawę do ubiegania się o rentę z tytułu utraconej możliwości zarobkowania. I na tym polega różnica tych dwóch systemów i kryteriów orzeczniczych. Zapewniam, że funkcjonowanie obydwu aparatów orzeczniczych jest poddawane stałemu monitoringowi. Sądzę jednak, że sugerowane przez pana posła połączenie orzecznictwa spowodowałoby tylko częściowe zmniejszenie wydatków finansów publicznych, a głównie ich przesunięcie. Konieczność obsługiwania całego orzecznictwa oznaczałaby zwiększenie kosztów po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

   Jednocześnie pragnę wyjaśnić, że z dniem 1 stycznia 2002 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 154, poz. 1792). W myśl przepisów ww. ustawy starostowie oraz wojewodowie powołują odpowiednio powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Powołanie przez starostę powiatowego zespołu wymaga przy tym uzyskania uprzedniej zgody wojewody. Do kompetencji wojewodów przekazano ustalenie, po zasięgnięciu opinii starostów, obszaru działania powiatowych zespołów oraz wyznaczenie siedzib wyjazdowych składów orzekających w tych powiatach, w których nie powołano powiatowego zespołu.

   Pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych pismem z dnia 10 stycznia 2002 r. zwrócił się do wszystkich wojewodów z prośbą o rozważenie, przy wyrażaniu zgody na powołanie zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, rzeczywistych potrzeb w tym zakresie, biorąc pod uwagę m.in. liczbę składanych wniosków, możliwości zespołów orzekających oraz realia finansowe.

   Obecnie wojewodowie prowadzą konsultacje ze starostami w zakresie zmian obszaru działania powiatowych zespołów. Dokonywane są szczegółowe analizy i oceny dotychczasowej działalności zespołów ze szczególnym zwróceniem uwagi na liczbę rozpatrywanych spraw i koszt orzeczeń, dostępność komunikacyjną, bazę lokalową dostosowaną dla osób niepełnosprawnych oraz możliwości rozszerzenia jej związku z nowymi zadaniami związanymi z orzekaniem o niepełnosprawności osób do 16 roku życia.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 28 maja 2002 r.