Odpowiedź ministra sprawiedliwości

na interpelację nr 1300

w sprawie przewlekłości postępowania sądowego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na skierowaną przy piśmie SPS-0202-1300/02 interpelację posła Alfreda Owoca w sprawie przewlekłości postępowania sądowego uprzejmie przedstawiam, co następuje:

   I. Interpelacja trafnie podnosi, iż sprawność postępowania rozpoznawczego we wszystkich kategoriach spraw sądowych nie osiąga obecnie stanu odpowiadającego standardom oczekiwanym m.in. przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

   Sądownictwo przeżywa poważne trudności; w największym nasileniu występują one w sądach warszawskich.

   Przez pryzmat trudności tych sądów często formułuje się oceny całego sądownictwa powszechnego, co nie odpowiada rzeczywistości.

   Główną i podstawową przyczyną poważnych trudności w funkcjonowaniu sądownictwa powszechnego jest dziedzictwo lat 1945-1989. Podejmowane po 1989 r. działania przywróciły sądownictwu polskiemu niezawisłość i niezależność w ramach konstytucyjnej zasady podziału władz. Jednak nie przeprowadzono dotychczas wystarczająco głębokich reform struktur i metod pracy sądownictwa.

   Stan sądownictwa powszechnego w Rzeczypospolitej Polskiej jest nie tylko przedmiotem szeregu analiz i decyzji podejmowanych w Ministerstwie Sprawiedliwości, ale także będzie objęty istotnymi decyzjami Rady Ministrów, w tym także inicjatywami legislacyjnymi.

   Wynikające z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przejęcie przez sądy powszechne jurysdykcji w sprawach o wykroczenia, czemu nie towarzyszyło zapewnienie środków w rozmiarach niezbędnych dla tego przedsięwzięcia, pogłębiło obciążenie sądów powszechnych ilością spraw należących do ich jurysdykcji.

   Jednocześnie jednak były wdrażane nowe rozwiązania zarówno w postępowaniu karnym, takie jak możliwość rozstrzygania spraw bez przeprowadzenia rozprawy (art. 335 K.p.k.), dobrowolne poddanie się karze przez oskarżonego (art. 387 K.p.k.), możliwość ograniczenia postępowania dowodowego (art. 388 K.p.k.), poszerzenie możliwości stosowania postępowania nakazowego i uproszczonego, jak i w postępowaniu cywilnym: uproszczenie postępowania zwykłego, zwiększenie kategorii spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu upominawczym, a także wprowadzenie postępowania uproszczonego.

   Dokonanym zmianom w prawie procesowym towarzyszyły zmiany w organizacji sądownictwa powszechnego. Tworzenie w miarę pozyskiwania środków wydziałów grodzkich w sądach rejonowych, w których koncentrują się postępowania w sprawach o mniejszym ciężarze gatunkowym, rozpoznawane z zastosowaniem prostszych i szybszych procedur, pozwala na lepsze zarządzanie tokiem postępowania w sprawach poważniejszych należących do właściwości rzeczowej sądów rejonowych, rozpoznawanych w wydziałach karnych i cywilnych.

   II. Szczegółową prezentację podstawowych działań realizowanych w sądach powszechnych, mających na celu unowocześnienie, a tym samym usprawnienie postępowań w sprawach należących do jurysdykcji tych sądów, zawierała odpowiedź udzielona na interpelację posła Adama Stanisława Szejnfelda (SPS-0202/591/02) przekazana na ręce pana wicemarszałka Sejmu Janusza Wojciechowskiego w dniu 26 marca 2002 r.

   Zasadniczym kierunkiem tych działań jest:

   1) modernizacja przepisów ustaw procesowych usuwająca regulacje sprzyjające przedłużaniu postępowań sądowych ponad rzeczywiste potrzeby i interesy stron,

   2) wprowadzanie rozwiązań proceduralnych pozwalających na szybsze podejmowanie decyzji procesowych, w tym poważna nowelizacja Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (przygotowywana w Ministerstwie Sprawiedliwości),

   3) nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego zmierzająca do usunięcia wad dostrzeżonych w praktyce w postępowaniu uproszczonym,

   4) wprowadzanie zmian w zakresie właściwości rzeczowej sądów, powodujących deglomerację spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, skoncentrowanych w sądach okręgowych, a także dążenie do uregulowania postępowania reklamacyjnego w tych sprawach zmniejszającego ich wpływ do sądów,

   5) wprowadzanie zmian w organizacji pracy sądów powszechnych, zmniejszających obciążanie sędziów czynnościami niezwiązanymi bezpośrednio z rozstrzyganiem spraw,

   6) wprowadzanie nowoczesnych technik pracy sądów, w tym informatyzacja sądów,

   7) wzmocnienie nadzoru prezesów sądów i ministra sprawiedliwości nad działalnością administracyjną sądów powszechnych, w tym wprowadzene nowych instrumentów nadzoru, co pozwoli na usuwanie niewłaściwych metody pracy i na wyzwalanie istniejących rezerw wydajności pracy sądów.

   III. Zauważam, że wskazany w interpelacji jako przykład niesprawności sądownictwa stan funkcjonowania ksiąg wieczystych w sądach warszawskich nie uwzględnia zdecydowanego działania podejmowanego w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy przez Ministerstwo Sprawiedliwości i kierownictwo Sądu Okręgowego w Warszawie oraz sądów rejonowych. Zmiany organizacyjne już przyniosły wyraźną poprawę w obsłudze stron, m.in. w zakresie wydawania odpisów ksiąg wieczystych. Obecnie odpisy te wydawane są w terminach kilkudniowych, wskazywanych przy składaniu wniosku, co w praktyce spowodowało zlikwidowanie kolejek w tym bardzo ważnym dla interesantów zakresie funkcjonowaniu wydziałów ksiąg wieczystych.

   Zwiększenie obsad administracyjnych tych wydziałów, usprawnienia techniczne, poszerzanie kadry referendarzy sądowych orzekających w sprawach wieczystoksięgowych, podział wydziałów na mniejsze i przez to sprawniej działające jednostki doprowadziły także do zmniejszenia zaległości i skrócenia czasu oczekiwania na wpis do księgi wieczystej. Kontynuacja tych działań stwarza perspektywę stopniowego doprowadzenia sprawności postępowania w tej dziedzinie do przyzwoitego poziomu.

   Niezależnie od działań dotyczących sądów warszawskich warto przypomnieć o dokonanych w 2001 r. istotnych zmianach w postępowaniu wieczystoksięgowym. (ustawą z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy Prawo o notariacie). Zmiany te już przynoszą wymierne korzyści w zakresie przyspieszenia tego postępowania.

   IV. Słusznie interpelacja zwraca uwagę na złożoność problematyki zadania usprawnienia pracy sądów powszechnych wymagającego wielokierunkowych działań.

   Nie wydaje się możliwe i niezbędne szczegółowe wskazanie w ramach niniejszej odpowiedzi wszystkich już realizowanych i planowanych przedsięwzięć, które mają na celu uporanie się z tym zadaniem.

   Istotne są przede wszystkim konsekwencja we wdrażaniu wszystkich środków zaradczych i naprawczych, a także wyraźne wzmocnienie zasilenia sądów powszechnych środkami finansowymi, zależne jednak od ogólnej kondycji finansów publicznych.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Barbara Piwnik

   Warszawa, dnia 3 czerwca 2002 r.