Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 1331

w sprawie projektu zmiany rozporządzenia ministra finansów z dnia 20 grudnia 2001 r. dotyczącego kas rejestrujących w zakresie wprowadzenia kas fiskalnych do taksówek osobowych i bagażowych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przy piśmie znak SPS-0202-1331/02 z dnia 14 maja 2002 r. interpelacją poselską pani poseł Renaty Szynalskiej w sprawie stosowania kas rejestrujących przez podatników świadczących usługi przewozu osób i ładunków taksówkami uprzejmie informuję i wyjaśniam.

   Udzielając odpowiedzi na zapytanie, należałoby rozpocząć od stwierdzenia, iż cytując w swoim wystąpieniu podstawy prawne regulacji problematyki kas rejestrujących, pani poseł niejako udzieliła odpowiedzi na sformułowane w nim pytania. Tak więc faktem nieulegającym wątpliwości jest, iż obowiązek stosowania kas rejestrujących nie wypływa z uregulowań zawartych w rozporządzeniu ministra finansów, lecz jest on wynikiem dyspozycji ustawodawcy zawartej w art. 29 ustawy.

   Minister finansów mógł jedynie (zgodnie z upoważnieniem zawartym w art. 29 ust. 3 ustawy) na okres przejściowy zastosować zwolnienie od obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas. Z analizy, nawet formalnej, tego przepisu wynika, iż ustawa nie daje podstaw prawnych do bezterminowego stosowania tego zwolnienia.

   Fakt rezygnacji przez ministra finansów z dalszego korzystania z upoważnień ustawowych i przejścia bezpośrednio na regulację zawartą w art. 29 ustawy, w mojej ocenie, nie może być kojarzony z naruszeniem przez te działania norm konstytucyjnych. W kontekście powyższego, jak również sformułowanych pytań, pozwalam sobie przedstawić pani poseł rozwiniętą argumentację związaną z wprowadzeniem obowiązku ewidencji obrotów przy zastosowaniu kas również w działalności gospodarczej, jaką jest świadczenie usług przewozu osób i ładunków taksówkami.

   Jak już sygnalizowano, minister finansów, działając na podstawie delegacji wynikającej z art. 29 ust. 3 ustawy, wprowadzał w latach ubiegłych zwolnienia z ustawowego obowiązku ewidencjonowania przy zastosowaniu kas tylko na czas określony, w tym w odniesieniu do podatników wykonujących usługi przewozu osób taksówkami. Na decyzję o dalszym nieprzedłużaniu zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących w stosunku do tej grupy podatników złożyły się różne przyczyny.

   Pierwsza to fakt, iż niektóre samorządy zamierzały wprowadzić obowiązek wyposażenia taksówek w drukarki paragonów dla klientów, a więc rozwiązania, jakie są stosowane w niektórych krajach Unii Europejskiej. Zamierzenia samorządów były związane z koncepcjami uregulowania niektórych problemów społecznych lub lokalnych, szczególnie na rynku przewozu osób i ładunków taksówkami, zwłaszcza w dużych aglomeracjach, które dawałyby klientom możliwości skutecznego egzekwowania ich uprawnień konsumenckich (m.in. do otrzymania, bez zbędnej ingerencji, dokumentu rozliczającego te usługi). Brak takiego dowodu może być traktowany jako naruszenie podstawowego prawa konsumenta oraz powodować, że nabywca ma utrudnione dochodzenie roszczeń czy reklamacji, lub je wręcz uniemożliwiać.

   Kasa rejestrująca jest w istocie urządzeniem (pod względem konstrukcyjnym) bardzo zbliżonym do drukarki paragonów i różni się od niej pewnymi rozwiązaniami spełniającymi również funkcje fiskalne. Związane są one z tym, że kasa ewidencjonuje dodatkowo wartość obrotów i podatku należnego przy pomocy specjalnie zabezpieczonej pamięci fiskalnej i emituje tzw. dobowe i okresowe raporty fiskalne, które mogą umożliwiać bezpośrednie sporządzanie rozliczenia deklaracyjnego. Koszty produkcji tych kas nie powinny zbytnio odbiegać od kosztów wytworzenia zwykłych drukarek paragonów, przystosowanych do instalacji w taksówkach, proponowanych do zastosowania przez samorządy. To właśnie było powodem tego, że kilka lat temu podjęto wstępne rozstrzygnięcia, że bardziej celowe i ekonomiczne będzie wprowadzenie obowiązku instalacji kas w taksówkach, a nie zwykłych drukarek. Proponowane rozwiązanie spotkało się z całkowitym poparciem władz Warszawy, wyrażonym m.in. w piśmie wiceprezydenta Warszawy.

   Drugą przyczyną jest fakt, że aktualnie rozpoczyna się ostatni etap dostosowywania rozwiązań polskiego prawa podatkowego do VI Dyrektywy Rady Unii Europejskiej z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich, dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej - ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EEC). W art. 13 tej dyrektywy, wyznaczającym zakres dozwolonych zwolnień przedmiotowych w obrocie krajowym, nie wymieniono usług przewozów osób taksówkami. Oznacza to, iż w odniesieniu do tej kategorii usług będą miały zastosowanie analogiczne rozwiązania w opodatkowaniu VAT, jak przewidziano np. dla przewozu osób pozostałym transportem drogowym lub kolejowym. Usługi te zatem będą w przyszłości opodatkowane.

   Jak wiadomo, rozliczanie podatku VAT opiera się na składaniu miesięcznej deklaracji podatkowej, w której przedstawiane rozliczenia wynikają z prowadzonej ewidencji zrealizowanych w okresie rozliczeniowym obrotów. Kasa rejestrująca jest urządzeniem, które ewidencjonuje dane odnośnie do ww. obrotów, wylicza kwoty podatku należnego związanego z tymi obrotami oraz w specjalnych drukowanych raportach odpowiednio grupuje i sumuje te dane w ten sposób, że mogą być one wykorzystywane do przeniesienia do obowiązkowo składanej deklaracji VAT-7. Tym samym kasa jest urządzeniem, które przede wszystkim jest wprowadzane w związku z rozliczeniami podatku VAT. Ułatwia ona w dużym stopniu podatnikom prowadzenie ewidencji niezbędnej do rozliczeń z budżetem podatku VAT.

   Odnosząc się do sprawy trybu wprowadzania terminów tego obowiązku, informuję, że rzeczywiście w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie kas rejestrujących (DzU nr 151, poz. 1711) w zał. nr 2 określono również terminy rozpoczęcia przez podatników ewidencjonowania usług przewozu osób i ładunków taksówkami przy zastosowaniu kas, w powiązaniu z cyfrą końcową numeru NIP podatnika. Rozwiązanie to miało na celu rozłożenie na etapy procesu instalacji kas ze względu na występowanie określonych uwarunkowań organizacyjno-technicznych (konieczność zapewnienia odpowiedniej liczby kas, osób przeznaczonych do ich obsługi w serwisie, możliwości przeszkolenia użytkowników), jak i z uwagi na niektóre aspekty ekonomiczne (wprowadzenie jednego terminu instalacji kas wymusiłoby nadzwyczajne i kosztowne działania organizacyjne podrażające koszty produkcji i warunki cenowe nabycia tych kas przez samych podatników). Należy przypuszczać, iż jednoetapowe wprowadzenie kas w taksówkach musiałoby być oparte (z uwagi na chwilowy wzrost popytu na kasy) w większej skali na imporcie tych urządzeń, ze szkodą dla rozwoju produkcji krajowej.

   W kraju ok. 100-120 tys. podatników świadczy zawodowo usługi przewozu osób i ładunków taksówkami osobowymi i bagażowymi, z czego ok. 10 tys. w samej Warszawie. Z dotychczasowych blisko 8-letnich doświadczeń związanych z procesem rozszerzenia obowiązków ewidencyjnych przy zastosowaniu kas na nowe grupy podatników wynika, że nie jest możliwe dokonanie tego przedsięwzięcia technicznego w skali kraju w drodze jednorazowej akcji. Wymagałoby to zaangażowania w jednym czasie znacznej liczby osób, po uprzednim ich przeszkoleniu, a następnie znacznego ich zredukowania po wykonaniu tej operacji. Należy bowiem podkreślić, iż poprawne wdrożenie tego przedsięwzięcia to nie tylko samo wyprodukowanie wymaganych ilości urządzeń, lecz również zorganizowanie działań serwisu obsługi kas, odpowiedniej organizacji sieci dystrybucji tych urządzeń oraz przeszkolenie użytkowników w zakresie obsługi kas i ich konserwacji.

   Ministerstwo Finansów nie podziela stanowiska, że przyjęte rozwiązanie w zakresie zróżnicowania terminów rozpoczęcia obowiązkowego ewidencjonowania przy zastosowaniu kas w omawianej dziedzinie ma charakter dyskryminujący. Trzeba zwrócić bowiem uwagę, że jest to kryterium obiektywne i neutralne, które umożliwia w interesie samych podatników stopniowe rozłożenie w czasie wdrażania omawianego obowiązku. Należy zaznaczyć, iż kryterium ˝końcówki˝ numeru ewidencji podatkowej w innych krajach jest często wykorzystywane do różnicowania terminów np. składania zeznań podatkowych lub regulacji zobowiązań podatkowych. Przy wyznaczaniu terminów rozpoczęcia obowiązku ewidencjonowania przy zastosowaniu kas przy świadczeniu niektórych innych usług było wykorzystywane kryterium wielkości zaewidencjonowanych obrotów podatnika za rok ubiegły. W przypadku jednak usług taksówkarskich, objętych dotychczas prawie w całości w rozliczeniach podatku dochodowego zryczałtowaną formą płatności w postaci karty podatkowej, zastosowanie takiego kryterium było niemożliwe. Korzystanie bowiem z karty podatkowej zwalniało automatycznie z obowiązku prowadzenia ewidencji. Fakt ten uniemożliwiał więc wykorzystanie kryterium wielkości obrotów jako czynnika kwalifikującego podatnika (taksówkarza) do przedziału terminowego nakładającego obowiązek zainstalowania kasy. W świetle powyższych wyjaśnień Ministerstwo Finansów uważa, iż w omawianym wyżej temacie prezentowaną niekiedy krytykę przyjętego rozwiązania należy uznać za nieracjonalną, zarówno z punktu widzenia użytkowników kas, jak i interesu publicznego.

   Nieuzasadniona jest także podniesiona przez środowisko taksówkarzy obawa o znaczne gabaryty kasometru zintegrowanego z kasą, albowiem z przedstawionych dotychczas konstrukcji tego urządzenia wynika, że będą one gabarytowo takie same lub niewiele większe od stosowanych dotychczas taksometrów.

   W związku z uwagami na temat uciążliwości ekonomicznej wdrażania kas przez podatników wykonujących omawiane usługi należy wskazać, że w rozporządzeniu proces wyposażania taksówek w kasy rozłożono na okres 10 miesięcy. Pozwala to przypuszczać, że poprzez wydłużenie czasu wdrażania tego obowiązku układ konkurencyjny oraz podażowy na rynku kas i taksometrów nie zezwoli producentom, importerom lub dystrybutorom na stosowanie praktyk prowadzących do nieuzasadnionego wzrostu cen tych urządzeń. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w przepisach dotyczących kas rejestrujących zawarto rozwiązania pozwalające na odzyskanie przez nabywcę kasy 50% ceny zakupu, nie więcej niż 2500 zł (bez podatku VAT). Rozwiązanie to w sposób zasadniczy winno złagodzić obciążenia taksówkarzy związane z instalacją kas.

   Należy podkreślić, że w toku procesu legislacyjnego i konsultacji społecznej projektowanych przepisów środowisko taksówkarzy zwracało uwagę na problemy dotyczące m.in. cen umownych, rabatów, oczekiwania na pasażera czy poszukiwania adresata zlecenia telefonicznego, które powinny znaleźć rozwiązanie w systemie ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących. Przygotowywane projekty przepisów dotyczące kryteriów technicznych, którym muszą odpowiadać kasy specjalne dla taksówek, będą przewidywać możliwość spełnienia większości z dodatkowo zgłoszonych funkcji.

   Równocześnie należy podkreślić, że taksometr w wersji obecnie przewidzianej do stosowania w taksówkach nie spełnia wymogów i kryteriów technicznych określonych w przepisach dotyczących kas rejestrujących, które pozwalają to urządzenie uznać za dopuszczalną metodę prowadzenia ewidencji podatkowej.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Irena Ożóg

   Warszawa, dnia 10 czerwca 2002 r.