Odpowiedź podsekretarza stanu

w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

- z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 1382

w sprawie określenia podmiotu mającego obowiązek przejęcia zobowiązań likwidowanych lub już zlikwidowanych przedsiębiorstw, dotyczących zasądzonych od nich lub wypłaconych na podstawie ugody rent wyrównawczych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł Renaty Szynalskiej, przesłaną przy piśmie z dnia 28 maja 2002 r., znak: SPS-0202-1382/02, w sprawie określenia podmiotu mającego obowiązek przejęcia zobowiązań likwidowanych lub już zlikwidowanych przedsiębiorstw, dotyczących zasądzonych od nich lub wypłaconych na podstawie ugody rent wyrównawczych uprzejmie informuję.

   Pragnę przede wszystkim przeprosić pana marszałka za udzielenie odpowiedzi na interpelację pani poseł po upływie obowiązującego terminu, określonego w odrębnych przepisach. Przekroczenie terminu wynikało ze złożoności problemu i z konieczności przeprowadzenia wielu ustaleń, pogłębionych analiz i zasięgnięcia opinii, czy istnieją realne możliwości prawnego usankcjonowania wypłat rent wyrównawczych na rzecz osób uprawnionych, o których mowa w interpelacji, ze środków, jak pani poseł sugeruje, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalono, co następuje. Renty wyrównawcze są świadczeniami o charakterze cywilnoprawnym przyznawanymi i wypłacanymi na zasadach przewidzianych w przepisach prawa cywilnego. Kwestie te reguluje art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego (DzU z 1964 r. nr 16, poz. 93, z późn. zm.), a obowiązek ich wypłacania spoczywa wyłącznie na pracodawcy zobowiązanym do tego ugodą lub wyrokiem sądowym.

   Do chwili obecnej uregulowane zostały jedynie zasady i źródło finansowania rent wyrównawczych dla byłych pracowników likwidowanych lub zlikwidowanych podmiotów przemysłów wydobywczych (pracowników kopalń likwidowanych i całkowicie zlikwidowanych). Przy czym - w obszarze uregulowanym - nie są to zasady jednolite dla wszystkich przemysłów wydobywczych i nie obejmują wszystkich pracowników danego przemysłu. Np. w górnictwie węgla kamiennego renty wyrównawcze wypłaca likwidator kopalni albo przedsiębiorstwo (następca prawny). Wymienione podmioty nie finansują zatem rent wyrównawczych z własnych środków, lecz z dotacji budżetowych ustalanych corocznie w ustawie budżetowej, refundowanych przez ministra gospodarki likwidatorowi lub przedsiębiorstwu (następcy prawnemu). W górnictwie siarki od II kwartału 2001 r. wypłatę rent wyrównawczych pokrywanych z dotacji budżetowych przejął w finansowanie (wraz ze wszystkimi celami) - NFOŚiGW. W pozostałych przemysłach wydobywczych (czyli w górnictwie soli, rud cynku i ołowiu, barytu i węgla brunatnego wydobywanego metodą głębinową) roszczenia dotyczące rent wyrównawczych są zaspokajane z dotacji budżetowych, udzielanych przez ministra gospodarki przedsiębiorstwu górniczemu prowadzącemu likwidację zakładu górniczego. Na podkreślenie zasługuje jednakże fakt, że obok wymienionych wyżej podmiotów są, np. w górnictwie węgla kamiennego, ˝organizmy gospodarcze˝, które przyznawały w przeszłości i przyznają obecnie renty wyrównawcze, a które to świadczenia nie podlegają refinansowaniu z dotacji budżetowych. Niestety, skala zjawiska wśród jednych i drugich ww. podmiotów nie jest znana.

   Sugestia pani poseł, aby dotychczasowy zakres świadczeń zaspokajanych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych rozszerzyć o wypłatę rent wyrównawczych przyznawanych na podstawie przepisów prawa cywilnego, nie jest wskazana i możliwa z kilku powodów. Przeczy temu przede wszystkim filozofia i konstrukcja obecnie obowiązującej ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (DzU z 2002 r. nr 9, poz. 85), zgodnie z którą z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych są finansowane i wypłacane, w trybie art. 6 ustawy, roszczenia pracownicze z tytułu przysługujących pracownikom należności na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy. Do takich tytułów zaliczane były wyłącznie jednorazowe odszkodowania pieniężne przysługujące na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych pracownikom albo członkom rodziny zmarłego pracownika. Do świadczeń tych nie należą przyznawane na podstawie przepisów prawa cywilnego renty wyrównawcze. Ponadto aktualnie w parlamencie trwają prace nad nowelizacją ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Kierunki zmian w ustawie zostały zawarte w dwóch projektach ustaw:

   - ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (druk nr 586) oraz

   - ustawie o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców oraz o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (druk nr 758).

   Propozycje zmian zawarte w pierwszym z ww. projektów ustaw (druk nr 586) odnoszą się do skreślenia w art. 6 ustawy jednorazowego odszkodowania pieniężnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych pracownikowi albo członkom rodziny zmarłego pracownika, do chwili obecnej zaspokajanego - w trybie art. 6 ustawy - ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zmiana ta wynika z faktu, że wg tego projektu ustawy wypłatę jednorazowych odszkodowań przejmie Zakład Ubezpieczeń Społecznych - nie będzie to więc roszczenie wobec pracodawcy. Wprowadzono natomiast w omawianym projekcie ustawy przepis ˝przejściowy˝, na mocy którego ubezpieczeni będący pracownikami, których roszczenie o jednorazowe odszkodowanie nie zostało zaspokojone przez syndyka, likwidatora lub niewypłacalnego pracodawcę, będą mogli w terminie do dnia 15 grudnia 2002 r. wystąpić do kierownika biura terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o wypłatę jednorazowego odszkodowania.

   Natomiast zmiany zaproponowane w projekcie ustawy - oznaczonym tire drugim - (druk nr 758), polegające na skreśleniu art. 6b ustawy, spowodują, że nie będzie podstawy prawnej do rozszerzenia - w drodze rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej, wydanego w porozumieniu z ministrem finansów publicznych - zakresu świadczeń pracowniczych podlegających zaspokojeniu ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wobec powyższego zaakceptowanego przez rząd kierunku zmian zawartych w przedstawionych wyżej projektach ustaw zmieniających ustawę o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy nie ma podstaw i uzasadnienia do wprowadzenia - innym projektem ustawy - możliwości finansowania, w trybie art. 6 ustawy, rent wyrównawczych przysługujących przez czas nieokreślony na podstawie przepisów prawa cywilnego.

   Nie jest również możliwe, choć było rozważane, ustanowienie Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych źródłem finansowania zobligowanego do przejęcia zobowiązań likwidowanych bądź już zlikwidowanych zakładów pracy w zakresie należnych rent wyrównawczych w drodze odrębnej (szczególnej) regulacji ustawowej - takim rozwiązaniem w przeszłości była np. ustawa z dnia 17 lipca 1997 r. o stosowaniu szczególnych rozwiązań w związku z likwidacją skutków powodzi, która miała miejsce w lipcu 1997 r. - z uwagi na katastrofalny brak środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Przedstawiając powyższe oraz kierując się zasadą wynikającą z przepisów prawa międzynarodowego, że ochrona roszczeń pracowniczych w nich określona nie oznacza systematycznego uiszczania stałych (przez wiele lat wypłacanych) świadczeń, pragnę poinformować, że nie znajduję możliwości rozwiązania zgłoszonego przez panią poseł problemu w drodze finansowania wypłat rent wyrównawczych z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Zdebski

   Warszawa, dnia 5 sierpnia 2002 r.