Odpowiedź ministra zdrowia

na ponowną interpelację posła

Krzysztofa Rutkowskiego

na interpelację nr 1503

w sprawie likwidacji gabinetów lekarskich i stomatologicznych w szkołach

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Krzysztofa Rutkowskiego, przekazaną przy piśmie marszałka Sejmu z dnia 4 września 2002 r., znak: SPS-0202-1503/02, w sprawie uznania odpowiedzi ministra zdrowia dotyczącej likwidacji gabinetów lekarskich i stomatologicznych w szkołach za niezadowalającą pozwolę sobie przedstawić następujące dodatkowe wyjaśnienia:

   1. Dokument ˝Założenia do systemu - profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieżą w środowisku nauczania i wychowania˝ (poprzednia nazwa: Program ˝Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieżą w środowisku nauczania i wychowania˝) został opracowany przez Ministerstwo Zdrowia we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu i po akceptacji przez Komisję Wspólną Rządu i Samorządu w dniu 18 lipca 2002 r. został przesłany do sekretarza Komitetu Rady Ministrów z uprzejmą prośbą o skierowanie go pod obrady Komitetu Rady Ministrów. Komitet Rady Ministrów rozesłał dokument do uzgodnień międzyresortowych. Aktualnie, po analizie nadesłanych uwag i konferencji uzgodnieniowej z udziałem przedstawicieli Rządowej Rady Ludnościowej, zostały naniesione poprawki i dokument zostanie ponownie przedstawiony Komitetowi Rady Ministrów.

   Ze względu na brak możliwości nowelizacji ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w zakresie wprowadzenia zapisów umożliwiających przygotowanie rozporządzenia w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą do ukończenia 18 roku życia, a także zakresu informacji przekazywanych wojewodzie o świadczeniodawcach sprawujących profilaktyczną opiekę nad tymi osobami z uwzględnieniem profilaktyki stomatologicznej i promocji zdrowia, a w szczególności profilaktyki w środowisku nauczania przygotowano projekt wyżej wymienionego rozporządzenia na podstawie delegacji zamieszczonej w projekcie ustawy o Narodowym Funduszu Zdrowia (art. 51 ust. 1 pkt 3 i ust. 5).

   Zmiany legislacyjne koordynowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu to przygotowanie i wprowadzenie zmian w ustawie o systemie oświaty stwarzających podstawy prawne dla organizacji i utrzymania gabinetów profilaktycznych w szkołach. Ponadto w dniu 29 sierpnia 2002 r. na spotkaniu z przedstawicielami wszystkich kas chorych zorganizowanym w Ministerstwie Zdrowia zapoznano przedstawicieli kas z opracowanymi założeniami do systemu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą w środowisku nauczania i wychowania, z prośbą o uwzględnienie założeń do systemu przy konstruowaniu nowych umów na 2003 r. Wszyscy przedstawiciele kas chorych otrzymali kserokopie omawianego projektu.

   2. Obecnie na 33 335 szkół gabinety medyczne posiadają 14 434 szkoły. Kasy chorych zabezpieczają świadczenia zdrowotne z zakresu tzw. medycyny szkolnej wszystkim uczniom. Tam, gdzie aktualnie funkcjonują gabinety, świadczenia te udzielane są uczniom w szkołach, natomiast w przypadku braku gabinetów świadczenia z zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej realizowane są w gabinetach podstawowej opieki zdrowotnej. W roku 2002 wszystkie kasy chorych zakontraktowały świadczenia zdrowotne z zakresu tzw. medycyny szkolnej na kwotę ok. 150 mln zł i dotyczyły one wszystkich uczniów.

   Kasy chorych kontraktują świadczenia stomatologiczne udzielane uczniom w funkcjonujących szkolnych gabinetach stomatologicznych. Sposób zabezpieczenia opieki stomatologicznej zależny jest od możliwości finansowych państwa. Przedstawiona w opisie systemu organizacja opieki stomatologicznej nad uczniami zabezpiecza tę opiekę wszystkim dzieciom i młodzieży szkolnej uczęszczającym do szkół, w których nie ma funkcjonujących gabinetów stomatologicznych. Obecnie nie ma możliwości tworzenia gabinetów stomatologicznych we wszystkich szkołach w kraju.

   3. Ministerstwo Zdrowia nie dokonuje wyboru szkół, w których w pierwszej kolejności mają powstać gabinety profilaktyczne. Resort zdrowia przygotował założenia do systemu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami oraz projekty aktów prawnych umożliwiających wdrożenie systemu. Zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia z dnia 10 października 2001 r. w sprawie zasad i warunków, jakim powinien odpowiadać minimalny plan zabezpieczenia ambulatoryjnej opieki zdrowotnej (DzU 01.121.1315), samorządy mają obowiązek przygotować plan minimalnego zabezpieczenia świadczeń zdrowotnych dla ubezpieczonych na swoich terenach działania. System przewiduje sukcesywne utworzenie gabinetów profilaktycznych we wszystkich szkołach w latach 2002-2005, w kolejności ustalonej przez samorządy terytorialne i w zależności od posiadanych środków finansowych.

   4.1. System nie przewiduje tworzenia gabinetów lekarskich w szkołach. Opiekę lekarską, w tym profilaktyczną, nad uczniami (zgodnie z obowiązującym stanem prawnym) sprawuje lekarz podstawowej opieki zdrowotnej/rodzinny, posiadający na swojej liście aktywnej uczniów. Kapitacyjny sposób kontraktowania świadczeń zdrowotnych w podstawowej opiece zdrowotnej powoduje, że lekarz poz otrzymuje środki finansowe na sprawowanie tej opieki zgodnie z deklaracjami wyboru złożonymi przez rodziców dziecka. W sprawowaniu opieki nad dziećmi i młodzieżą szkolną lekarz współpracuje w szczególności z pielęgniarką/higienistką szkolną, a także ze specjalistami, do których kieruje podopiecznych w razie potrzeby.

   Do zadań pielęgniarki/higienistki szkolnej w gabinecie profilaktyki należy:

   1. Identyfikacja problemów zdrowotnych, społecznych i szkolnych uczniów:

   - wykonywanie testów przesiewowych oraz kierowanie postępowaniem poprzesiewowym w stosunku do uczniów z dodatnimi wynikami testów,

   - analiza wyników testów przesiewowych i planowanie dalszej opieki i pomocy uczniom z wykrytymi zaburzeniami,

   - współpraca z rodzicami, nauczycielami i pedagogiem szkolnym oraz w razie potrzeby z lekarzami rodzinnymi/lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistami, poradnią psychologiczno-pedagogiczną, z personelem pedagogicznym placówek opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkami pomocy społecznej i organizacjami pozarządowymi w zakresie rozwiązywania problemów zdrowotnych, społecznych i szkolnych uczniów.

   2. Wykonywanie szczepień ochronnych uczniów.

   3. Prowadzenie zbiorowej profilaktyki fluorkowej metodą nadzorowanego szczotkowania zębów.

   4. Udzielanie pierwszej pomocy przedlekarskiej w urazach i nagłych zachorowaniach.

   5. Uczestnictwo w planowaniu, realizacji i ewaluacji szkolnego programu edukacji prozdrowotnej i innych działań w zakresie promocji zdrowia.

   6. Prowadzenie indywidualnego poradnictwa dla uczniów, ich nauczycieli i rodziców (opiekunów) w zakresie prozdrowotnego stylu życia, samoobserwacji, samoopieki i samopielęgnacji, współpraca z wychowawcami w zakresie ustalania sytuacji ucznia.

   7. Konsultowanie z dyrekcją szkoły i służbą sanitarno-epidemiologiczną kwestii dotyczących warunków sanitarnych, bezpieczeństwa, organizacji posiłków.

   8. Prowadzenie dokumentacji medycznej uczniów i gabinetu profilaktycznego w szkole oraz sprawozdawczości zgodnie z obowiązującymi przepisami.

   Do zadań lekarza w zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami należy:

   - przeprowadzanie profilaktycznych badań lekarskich w ustalonych grupach wiekowych. Optymalnie badania uczniów do 16 roku życia powinny się odbywać w obecności rodziców/opiekunów,

   - sprawowanie stałej opieki lekarskiej nad uczniami z wykrytymi zaburzeniami stanu zdrowia, chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnością,

   - współpraca ze specjalistami w sprawowaniu opieki nad uczniami z wykrytymi zaburzeniami stanu zdrowia,

   - przekazywanie niezbędnych zaleceń i informacji pielęgniarce szkolnej oraz prowadzenie konsultacji dotyczących postępowania z uczniem,

   - prowadzenie edukacji zdrowotnej uczniów i ich rodziców/opiekunów w czasie badań i wizyt lekarskich,

   - dokonywanie kwalifikacji lekarskiej do szczepień ochronnych w gabinecie profilaktycznym w szkole i obecność lekarza przy szczepieniu.

   Dopuszcza się wykonywanie szczepień ochronnych w gabinecie lekarza podstawowej opieki zdrowotnej/lekarza rodzinnego.

   4.2. System nie eliminuje lekarza stomatologa ze szkoły. Likwidacja gabinetów stomatologicznych następowała już w latach 90. i była spowodowana głównie dekapitacją sprzętu oraz brakiem środków finansowych na jego odtworzenie. Kasy chorych kontraktują świadczenia stomatologiczne udzielane uczniom w funkcjonujących szkolnych gabinetach stomatologicznych. Przedstawiona organizacja opieki stomatologicznej nad uczniami zabezpiecza tę opiekę wszystkim dzieciom i młodzieży szkolnej uczęszczającym do szkół, w których nie ma funkcjonujących gabinetów stomatologicznych. W obecnych warunkach nie przewiduje się odtwarzania gabinetów stomatologicznych we wszystkich szkołach.

   Do zadań lekarza stomatologa w profilaktycznej opiece zdrowotnej nad uczniami należą:

   - profilaktyczne badania stomatologiczne w ramach planowej opieki stomatologicznej,

   - stosowanie profesjonalnej profilaktyki próchnicy zębów i chorób przyzębia (lakowanie zębów, lakierowanie itp.),

   - profilaktyka ortodontyczna,

   - edukacja prozdrowotna i promocja zdrowia.

   Do zadań pielęgniarki/higienistki szkolnej w profilaktycznej opiece stomatologicznej nad uczniami należy prowadzenie zbiorowej profilaktyki fluorkowej metodą nadzorowanego szczotkowania zębów.

   Opracowany system przewiduje ścisłą współpracę pielęgniarki/higienistki szkolnej, lekarza i lekarza stomatologa oraz rodziców/opiekunów w zakresie realizowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami, lecz nie zwalnia rodziców z odpowiedzialności za zdrowie i rozwój swoich dzieci.

   5. ˝Etap III - to uzupełnianie, rozszerzanie i doskonalenie działań zmierzających do wspierania rozwoju i edukacji dzieci i młodzieży, budowania zasobów zdrowia uczniów, ochrony, utrzymania i doskonalenia zdrowia uczniów oraz systematyczna ewaluacja tych działań, a także wskazanie kierunków zmian i koniecznych działań usprawniających działanie systemu˝.

   W czasie wdrażania nowego systemu mogą wystąpić nieprzewidziane problemy, które na bieżąco należy rozwiązywać. Ewaluacja (ocena) funkcjonowania nowej organizacji udzielanych świadczeń pozwoli na podejmowanie działań usprawniających. Do oceny funkcjonowania systemu przewidziany jest nadzór merytoryczny niezależny od kontroli z tytułu realizacji umów sprawowanej przez kasy chorych/następcę prawnego.

   Opisane w etapie III działania są konsekwencją zadań realizowanych przez pielęgniarkę, lekarza i stomatologa w zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej, a przedstawionych w wyjaśnieniach powyżej.

   Minister

   Mariusz Łapiński

   Warszawa, dnia 26 września 2002 r.