Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury

na interpelację nr 1626

w sprawie poszanowania własności prywatnej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Alfreda Budnera przekazaną przy piśmie pana marszałka z dnia 2 lipca 2002 r., znak SPS-0202-1626/02, dotyczącą zajęcia gruntów na cele budowy i utrzymania urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej, uprzejmie udzielam wyjaśnień w tej sprawie.

   Możliwość zajęcia nieruchomości, a nawet jej wywłaszczenia na powyższe cele określa ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU z 2000 r. nr 46, poz. 543, z późn. zm.), ponieważ budowa urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej jest jednym z celów publicznych. Celem publicznym jest - zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami - budowa i utrzymanie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepisy art. 124 ust. 3 ww. ustawy zobowiązują inwestora realizującego dany cel publiczny do przeprowadzenia rokowań z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym o uzyskanie zgody na wykonanie tych prac, w przypadku gdy nie istnieje konieczność wywłaszczenia nieruchomości (urządzenia podziemne). W przypadku nieuzyskania zgody inwestor powinien wystąpić do starosty (prezydenta miasta na prawach powiatu) o wydanie decyzji zezwalającej na wejście na daną nieruchomość oraz o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości.

   Zgodnie z treścią przepisu art. 124 ust. 4 i 5 na osobie lub jednostce organizacyjnej po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, ciąży obowiązek niezwłocznego przywrócenia jej do stanu poprzedniego. Gdy takie przywrócenie nie jest możliwe lub powoduje nadmierne trudności i koszty, należy ustalić wysokość odszkodowania odpowiadającego wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Odszkodowanie obciąża osobę lub jednostkę, która uzyskała zezwolenie. Właściciel ma również prawo do żądania od skarbu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nabycia nieruchomości, jeżeli uniemożliwione zostało korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem.

   W przypadku budowy urządzeń nadziemnych starosta może podjąć postępowanie wywłaszczeniowe. Wywłaszczenie nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz skarbu państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Postępowanie wywłaszczeniowe może być podjęte wówczas, gdy prawa rzeczowe przysługujące do nieruchomości nie mogą być nabyte w drodze umowy cywilnoprawnej przez skarb państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, a więc tylko po negatywnym zakończeniu rokowań o nabycie (lub zmianę) nieruchomości i bezskutecznym upływie dwumiesięcznego terminu wyznaczonego na zawarcie takiej umowy sprzedaży lub zamiany. Przeprowadzenie rokowań między właścicielem a organem, na rzecz którego następuje wywłaszczenie, jest obligatoryjne i zgodne z art. 114 ww. ustawy. Dopiero gdy takie negocjacje nie przyniosą efektu, a cel publiczny nie może być zrealizowany w inny sposób niż przez wywłaszczenie, wówczas wszczynane jest postępowanie wywłaszczeniowe przez starostę, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (prezydenta miasta na prawach powiatu).

   Wywłaszczeniem można objąć każdą nieruchomość (gruntową, budynkową, lokalową) - zarówno zabudowaną, jak i niezabudowaną, bez względu na jej sposób użytkowania. Ponadto można tym postępowaniem objąć całą nieruchomość lub jej część. Jeżeli pozostająca część nie nadaje się do dalszego prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, podlega ona nabyciu w drodze umowy na rzecz skarbu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, w drodze umowy cywilnoprawnej, na wyraźne żądanie osoby, której przysługują do niej prawa.

   Za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje zgodnie z treścią art. 128 ww. ustawy odszkodowanie odpowiadające wartości wywłaszczonej nieruchomości. Odszkodowanie zgodnie z treścią przepisu art. 132 ustawy wypłacone jest jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.

   Odnosząc się natomiast do załączonej do pisma propozycji oświadczenia właściciela nieruchomości wyrażającej zgodę na udostępnienie nieruchomości w celu przeprowadzenia linii kablowej oraz ustawienie złącza pomiarowego, jest w świetle wyżej omówionych przepisów polubownym sposobem załatwienia sprawy, o którym mowa w art. 124 ww. ustawy. Przeprowadzenie linii kablowej nie wymaga wywłaszczenia części nieruchomości. Natomiast gdyby przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego było niemożliwe albo spowodowało nadmierne trudności lub koszty, właścicielom nieruchomości przysługuje odszkodowanie. Zgodnie z treścią przepisu art. 124 ust. 6 właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości jest również obowiązany udostępnić nieruchomość w celu wykonywania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. W przypadku wystąpienia z tego tytułu szkody na nieruchomości przysługuje również odszkodowanie.

   Reasumując, należy stwierdzić, iż ograniczenie praw do nieruchomości może nastąpić tylko w przypadku konieczności realizacji celów publicznych i następuje zawsze za odszkodowaniem. Przepisy te są zgodne z obowiązującą Konstytucją RP, która dopuszcza naruszenie prawa własności na realizację celów publicznych za słusznym odszkodowaniem.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Marek Bryx

   Warszawa, dnia 22 lipca 2002 r.